روانشناسی اسلامی؛ پاسخگوی نياز روانشناسی غرب

گروه سلامت: رئيس سازمان نظام روانشناسی و مشاوره با اشاره به اينكه روانشناسان غربی تشنه همكاری با مسلمانان هستند، گفت: جهان غرب كه خود نظريات علمی روانشناسی را كشف و به اثبات رسانده، راهكارهای اجرايی شدن آنها را ندارد كه روانشناسی اسلامی می‌تواند با بهره‌مندی از وجود گهربار پيامبر و امامان(ع) پاسخ‌گوی اين نياز باشد.

عباسعلی اللهياری، رئيس سازمان نظام روانشناسی و مشاوره كشور در گفت‌وگو با خبرگزاری بين‌المللی قرآن(ايكنا) با اشاره به ضرورت استخراج مفاهيم روانشناسی اسلامی بر اساس مطالعات عميق علمی، گفت: لازم است علمای حوزه و دانشگاه با صرف وقت كافی و نه شتابزده و كوتاه مدت به انجام مطالعات عميق علمی بنشينند و مطالب روانشناسی اسلامی را بر اساس همكاری‌های مداوم استخراج كرده و ارائه دهند كه حتی دانشمندان روانشناسی غرب هم مشتاق چنين چيزی هستند.

اللهياری با اشاره به اينكه محدوديت‌هايی در مبانی نظری روانشناسی غربی وجود دارد كه خود روانشناسان غرب نيز به آنها واقف هستند، افزود: روانشناسی رشد كه از گرايش‌های عميق روانشناسی است و خود روانشناسان غربی استخراج و به كشف علمی آن نائل شده‌اند فرآيند تحول و رشد انسان را در مراحل مختلف بررسی می‌كند ولی روانشناسی غربی هنوز راهكار اجرايی برای آن ندارد.

وی ادامه داد: بر اساس اين نظريه، انگيزه اساسی و بنيادی انسان آن است كه همه انگيزه‌ها و توانايی‌های خود را در خدمت گرفته و برآورده كند تا انگيزه‌ اساسی شكل دادن به شخصيت خود منطبق با الگوهای برتر شخصيتی را از طريق همانندسازی و همسان‌سازی محقق كند.

الهياری تصريح كرد: انگيزه اصلی انسان اين است كه شخصيت خود را به شخصيت سالم تبديل كرده و به آن شكل دهد تا ظرفيت وجودی او شكوفا شود.

وی با اشاره به پاسخ روانشناسان غربی به چيستی ويژگی‌های فيزيولوژيك انسانی چون، گرسنگی و تشنگی، گفت: از نظر آنان چنين نيازها و ويژگی‌هايی، انگيزه‌های سطح پائينی هستند كه با مرتفع كردن آنها برای رسيدن به انگيزه اساسی در راستای تكامل شخصيت تلاش می‌‌كنيم به عبارت ديگر اگر گرسنه و تشنه می‌شويم و غذای حلال و طيب و آب تميز می‌خوريم و می‌آشاميم همه برای دستيابی به آن انگيزه اساسی يعنی شكل دادن به شخصيت است كه بر اساس نظريه رشد، اين امر را از طريق همانند سازی با مصداق‌های عينی شخصيت محقق می‌كنيم.

مصداق عينی در غرب برای شكل دادن به شخصيت انسان وجود دارد؟

وی با بيان پرسشی كه از روانشناسان غربی در زمينه مصداق عينی نظريه رشد داشته است، افزود: پرسش من مبنی بر مصداق عينی در غرب برای شكل دادن به شخصيت انسان و تكامل او به عنوان عالی‌ترين انگيزه انسان بر اساس همانندسازی، پرسشی بی‌پاسخ بود كه آنان از پاسخ‌گويی به آن عاجز بودند.

اللهياری گفت: بزرگ‌ترين انگيزه وجودی انسان برای همانندسازی با شخصيت كامل و تكامل ظرفيت وجودی هيچ مصداق عينی شخصيتی انسان سالم در دنيای غرب ندارد و خود آنان نيز پذيرفته‌اند كه ورزشكاران، ستاره‌های سينما و سياستمداران كه هر يك با خلأها و كاستی‌هايی مواجه‌اند نمی‌توانند مصداق عينی برای دستيابی به انسان كامل و سالم باشند.

پاسخ روانشناسی اسلامی به غرب؛ لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِی رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ

وی با بيان اينكه مخاطب روانشناسان غربی برای پاسخ به همين پرسش قرار گرفته است، ابراز كرد: برای پاسخ به اين پرسش آيه «لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِی رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ: قطعا براى شما در [اقتدا به] رسول خدا سرمشقى نيكوست ..» را به انگليسی قرائت كردم در مورد شخصيت حضرت رسول، امامان معصوم و حضرت حجت(عج) در زمان غيبت توضيح دادم و آنان را به عنوان مصاديق عينی انسان سالم و كامل بر اساس دين اسلام معرفی كردم.

اللهياری ادامه داد: پيامبر (ص) و امامان معصوم(ع) در دين مبين اسلام مصداق‌های عينی برای همانند سازی و پاسخ‌گويی به نياز اساسی انسان هستند كه در غرب پاسخی و راه حلی برای دستيابی به آن ندارند اگر چه خود، نظريه‌پرداز تئوری رشد هستند و آن را كشف كرده‌اند.

وی تصريح كرد: جهان غرب كه خود نظريات علمی روانشناسی را كشف و به اثبات رسانده است هنوز راهكارهای اجرايی شدن آنها را ندارد و تشنه همكاری‌ها و دانسته‌های جوامع مختلف به ويژه مسلمانان است به طوری كه در موراد متعدد آنان آغازگر كشف نظريه‌های علمی از لابلای متون دينی و مذهبی ما هستند.

اللهياری اضافه كرد: روانشناسان، حتما مطالعاتی در مورد بزرگواران دينی و امامان معصوم ما داشتند و ما نيز بايد آگاهانه با بهره‌مندی از تئوری‌ها و نظريات علمی آنان به ارائه راه‌حل‌های اجرای و عملياتی مطابق با فرهنگ و دين خود برآئيم و به غرب نيز عرضه كنيم.

ضرورت روان‌درمانی و مشاوره از منظر دينی

وی با اشاره به ضرورت روان‌درمانی و مشاوره از منظر دينی، گفت: ساختار شخصيتی و عمومی يك مسلمان قابل شكل‌‌گيری از زاويه تحقق ظرفيت‌های وجودی او بر اساس روانشناسی محدود غربی نيست و اين امر مشكلات او را مرتفع نمی‌كند زيرا مسايل، مشكلات، توانايی‌ها، افكار و انديشه‌های يك مسلمان چنان وسيع و گسترده است كه بر اساس آموزه‌های دينی بايد پاسخی مناسب دريافت كنند.

اللهياری گفت: دين، مكتب و روانشناسی اسلامی بهترين و مناسب‌ترين راهكارهای را برای حل مشكلات و تحقق ظرفيت‌های وجودی مسلمانان ارائه می‌دهند و در روانشناسی دينی فقط بحث درمان اختلالات نيست بلكه نيازهای انسانی كه بيمار نيست و بايد به تعالی برسد نيز پاسخ داده می‌شود.