کتاب «تولید و تکوین علوم انسانیِ اسلامی» منتشر شد

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن (ایکنا)، کتاب «تولید و تکوین علوم انسانیِ اسلامی» که حاصل درس‌گفتارهای حجت‌الاسلام و المسلمین عبد‌الحسین خسروپناه و حجت‌الاسلام والمسلمین حمید پارسانیا است با تحریر مهدی عاشوری و با هدف فراهم­‌ساختن متنی مقدماتی برای دانشجویان و پژوهشگران عرصه علوم انسانی منتشر شده است.

بنابراین گزارش؛ ساختار این کتاب شامل سه بخش می‌‌باشد. بخش نخست با عنوان «تبیین مدل‌های علم دینی» تحریر درس­‌گفتارهای حجت­‌الاسلام و المسلمین خسروپناه است که مطالعه­‌ای فلسفی-منطقی درباره علم دینی و مطالعه­‌ای ذیل منطقِ پژوهش و در سه قسمت تدوین شده­ است. قسمت ابتدایی، مروری تاریخی بر سیر ایده علم دینی و رویکردهای اصلی آن دارد.

 در قسمت دوم، مدل‌های مختلفی که در باب علم دینی ارائه گشته‌اند در چهار دسته تقریر و معرفی شده‌اند: «مخالفین علم دینی»، «طرفداران غرب­‌ستیز»، «طرفداران غرب­‌گریز» و «طرفداران غرب­‌گزین». در این قسمت به صورت خلاصه پنج نظریه از مخالفان علم دینی و یازده نظریه از موافقان علم دینی تقریر و نظریات آن‌ها مورد بررسی قرار گرفته­‌است.

در قسمت دیگری از این گزارش می‌خوانیم؛ قسمت سوم این بخش، تبیین مدل پیشنهادی در دو قسم است، در بخش اول با تنقیح مبادی تصوری و تصدیقی، علم دینی مورد نظر توصیف و امکانش اثبات می‌­گردد و در بخش دوم، کلیات الگوی حکمی- اجتهادی، به عنوان مدلی از اسلامی‌سازی علوم انسانی است که با بهره‌گیری از فلسفه مطلق و فلسفه مضاف اسلامی و با تبیین نظام انسان‌شناسی، روش­‌شناسی اسلامی، نظام ارزشی و مکتبی به توصیف انسان تحقق‌یافته و توصیف انسان ‌شایسته و توصیه انسان ‌بایسته با رویکرد اسلامی می‌پردازد و به عنوان راهکاری در عرصه روش­‌شناسی علوم‌انسانیِ اسلامی تشریح می‌­شود.

عنوان بخش دوم؛ «فلسفه، فرهنگ و تکوین علوم انسانیِ اسلامی» است که موضوع این بخش، تحریر درس­‌گفتار حجت‌الاسلام و المسلمین پارسانیا است که هرچند بُعد فرهنگی تکوین علوم انسانی را به صورت پررنگ‌­‌تر مورد توجه قرارداده است، اما با توجه به پس‌­زمینه فلسفی علوم انسانی نشان داده که چگونه می‌­توان از افتادن در وادی نگرش‌های نسبی­‌گرایانه پرهیز نمود.

همچنین آمده است؛ ایشان ریشه رویکرد نسبی­‌گرایانه را درانکار ربط منطقی مبادی معرفتی و نظریه­‌ها و تقلیل مبانی معرفتی نظریه­‌ها به مبادی وجودی غیرمعرفتی می‌­دانند و پس از بررسی چیستی علم و نظریه‌­‌پردازی و تمایزهای تحقق یک نظریه در سه جهان نفس­‌الامر، ذهن نظریه­‌پرداز و عالم بین­‌الاذهان، ربط نظریه‌­‌ها در مبانی خویش را در این سه جهان مورد بررسی قرار می‌­دهد و در نگاهی جامع، هم مدل‌های تحلیل فلسفی نظریه­‌ها را معرفی می‌­نماید و هم بستر‌ها و زمینه‌­های تکوین نظریه‌ها در جامعه را بررسی می‌­نماید.

در بخشی از این گزارش آمده است؛ ایشان با بررسی مبادی وجودی نظریه‌­‌ها و آثار و پیامدهای انتقال نظریه‌ها از یک فرهنگ به فرهنگ دیگر، بازسازی بومی نظریه­‌ها را به عنوان واکنش طبیعی و فعالانه فرهنگ‌ها در برابر نظریه­‌های غیربومی معرفی می‌نماید. در پایان نیز با بررسی رابطه علم بومی و علم اسلامی و تفاوت‌های آن، راهکارهای تحقق بومی و تکوین علوم اسلامی معرفی می‌­شود.

بخش سوم «تولید علوم انسانیِ اسلامی و جهاد علمی» است. هدف اصلی این فصل ارائه چهارچوبی نظری برای مطالعات اجتماعیِ غیرتاریخی درباب «نهضت تولید علم در ایران» با تأکید خاص بر «علوم انسانی اسلامی» است، تا از این طریق بتوان با تکمیل این مطالعات به رشد و پویایی این نهضت یاری رساند.

در این بخش، با مطالعه دقیق اسناد، تمامی ایده­‌های مستقل در قالب مفاهیم و مضامین فرعی شناسایی و با دسته‌بندی مضامین فرعی، چهار مضمون اصلی زیر شناسایی گردیده است؛ «سازمان­دهی پژوهشگران و اجتماعات علمی»، «شکل­‌گیری و مدیریت هسته­‌های علمی»، «هدایت برنامه‌­های پژوهشی»، «تعارض جبهه‌های علم دینی و علم سکولار» و بر اساس عوامل شناسایی شده در مضامین اصلی فوق دو پیشنهاد اصلی ارائه شده­‌است؛ الف، «مدیریت محتوایی در هسته­‌های مولد علم» بر اساس «تدوین و بسط برنامه­‌های پژوهشی»؛ ب، «مدیریت ستادی نهاد علم» بر اساس «تقویت جبهه علمی انقلاب اسلامی» و «حمایت از هسته‌­های مولد علم».

 در قسمتی از این فصل می‌خوانیم؛ هرچند توجه به ابعاد منطقی و فلسفی علوم انسانیِ اسلامی و اعتبار الگوهای نظریه­‌پردازی دینی از اهمیت بسیاری برخوردار است، اما تداوم طولی و امتداد عینی این تحقیقات ایجاب می‌­کند برای تقویت نهضت تولید علم مطالعه در باب علم به عنوان پدیده­ای اجتماعی نیز مطالعاتی ضابطه‌­مند و بررسی‌هایی موشکافانه صورت گیرد و نحوه برنامه‌ریزی و ساماندهی برای تقویت بنیان‌های تولید علم مورد توجه قرار گیرد. بخش سوم به این مسأله می‌­پردازد که چگونه جهاد علمی و تولید علم، به نهضتی پویا میان دانش‌­پژوهان تبدیل می‌­شود.

هدف اصلی از نگارش این کتاب، فراهم­‌ساختن متنی مقدماتی برای دانشجویان و پژوهشگران عرصه علوم انسانی که می‌­خواهند با رویکردی اسلامی به فعالیت علمی بپردازند، تا از این طریق بتوانند با تکمیل این مطالعات به رشد و پویایی این نهضت یاری رسانند، بیان شده است.

یادآور می‌شود؛ کتاب «تولید و تکوین علوم انسانیِ اسلامی» به قلم مهدی عاشوری، به همت مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران (دفتر دانش‌آموختگان علوم عقلی) در ۲۲۴ صفحه و به قیمت ۸۰۰۰۰ ریال منتشر شده است.