توجه به محرومان در سیره عملی امام رضا(ع)

حجت‌الاسلام والمسلمین علیرضا حدایق، رئیس بنیاد فرهنگی مهدی موعود(عج) استان فارس در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن (ایکنا)، در ارتباط با سیره علی بن موسی‌ بن جعفر(ع) گفت: از امام رضا(ع) پرسیدند که خوبان جامعه چه کسانی هستند؟ و ایشان در پاسخ گفتند «نیکان جامعه کسانی هستند که وقتی کار نیکی را انجام می‌دهند، از انجام آن شادمان می‌شوند، هنگامی که خطایی از آن‌ها سر می‌زند، در مقام عذرخواهی برمی‌آیند، هنگامی که به آن‌ها چیزی هدیه شود، سپاس‌گزارند، در اوج خشم نیز عفو می‌کنند و هنگامی که دچار شداید می‌شوند صبر پیشه می‌کنند».

وی با بیان این‌که امام رضا(ع) این پنج ویژگی را شاخصه‌های خوبی فرد در اجتماع می‌دانند، بیان کرد: امام رضا(ع) خود مظهر این فضایل است. امام در بندگی خدا و خدمت به محرومان اسوه است. خانه امام رضا(ع) در مدینه دو در داشت، وقتی به سفارش مأمون ایشان راهی توس بودند، به امام جواد(ع) سفارش کردند که «از در اصلی خانه تردد کن تا مردم شما را ببینند، پاسخ‌گوی درخواست‌ها باش و به نیازمندان کمک کن».

وی ادامه داد: زمانی که ایشان را به توس می‌بردند، مأمور نگهبان امام(ع) در گزارش سفر خود به مأمون گفت، حضرت موسی بن جعفر(ع) در هرجایی که جهت صرف غذا توقف می‌کردند، غلامان را به سفره خود دعوت می‌کردند و اول برای آن‌ها غذا می‌گذاشتند و بعد برای خود و در صورتی که امکان صرف غذا در کنار هم را نداشتند، پیش از همه چیز ابتدا غذای آن‌ها را می‌داد و در زمان مناسب خود به صرف غذا می‌نشستند.

رئیس بنیاد فرهنگی مهدی موعود(عج) فارس در خصوص فضائل معنوی امام رضا(ع) خاطرنشان کرد: ایشان در عبادت و بندگی خداوند اسوه هستند. شخصی از امام رضا(ع) پرسید شما قرآن را در چه مدتی ختم می‌کنید؟ و ایشان گفتند من قرآن را با تدبر می‌خوانم و آن را روزی یک بار ختم می‌کنم. آورده‌اند که به امام جواد(ع) گفتند که چون پدر شما به مأمون پاسخ مثبت داده‌ است، به او لقب رضا داده‌اند و ایشان در پاسخ گفتند که اینگونه نیست و وجه تسمیه «رضا» این است که ایشان مرضی خداوند بود و دشمن و دوست بر حقانیت پدر من باور داشتند.

سیاست‌های مأمون در انتساب امام رضا به ولایت‌عهدی

وی با اشاره به بحث حکومت‌داری امام رضا(ع)، تصریح کرد: مأمون عباسی، پادشاهی بد صفت و دانا بود. وی چندین هزار روایت از پیامبر(ص) می‌دانست و از موضع دانش به نبرد امام(ع) آمده بود. هدف او از پیشنهاد ولایت‌عهدی خود به امام رضا(ع)، خاموش کردن شورش‌های مسلمانان بود. او می‌خواست با هم‌دست کردن امام رضا(ع) در حکومت، مسلمانان را ساکت کند و به این وسیله لباس مشروعیت بر تن حکومت خود کند.

وی یادآور شد: ایشان وقتی از مدینه به قصد توس خارج می‌شدند، خانواده را جمع کردند و گفتند کسی روضه‌ای بخواند چرا که که این سفر بازگشتی ندارد. حضرت از ابتدا می‌دانست که شیطنت آن‌ها در این پیشنهاد چیست. امام رضا(ع) نقشه آن‌ها را با این شرایط که در عزل و نصب‌ها دست نداشته باشد، عدم حضور در جلسات قضاوت به عنوان شاهد و فتوا ندادن، برملا کرد. در واقع ایشان اصلا برای تشکیلات مأمون مشروعیت قائل نداشتند.

حدائق ادامه داد: مأمون تا حدی در کار خود موفق بود و توانست شورش‌ها را تا حدی آرام کند. او در ابتدا حکومت را به امام رضا(ع) پیشنهاد کرد ولی ایشان نپذیرفت. او می‌خواست بعد از این‌که امام(ع) خلافت را پذیرفتند، ایشان را ترور کند و بگوید که عده‌ای بدخواه ایشان را ترور کردند و این‌گونه نبود که امام خلافت را قبول نداشته باشد و به این وسیله مشروعیت خود را تثبیت کند. ولی نهایتا این نقشه مأمون تأثیر معکوس داشت.

وی بیان کرد: در حرکت حضرت امام رضا(ع) از حجاز به توس، محبوبیت ایشان در ایران شکل گرفت. ایشان در نیشابور که جمعیتی نزدیک به یک ملیون نفر داشت، در خیل مشتاقان قرار داشتند و حدیث سلسلةالذهب را در همین نیشابور گفتند. ایشان هر کجا می‌رفتند بر خیل مشتاقان افزوده‌ می‌شد.

نامه امام رضا(ع) به عبدالعظیم حسنی

وی با بیان این‌که وجود امام رضا(ع) در زمینه‌های اجتماعی، معنوی، فردی و تربیتی مهم و تأثیرگذار است، اظهار کرد: در شیوه‌های تربیتی از نگاه ایشان نکات زیادی در ارتباط با سبک زندگی وجود دارد. ایشان نامه‌ای به عبدالعظیم حسنی نوشته‌اند ودر آن گفته‌اند «به شیعیان من بگویید که شیطان را در زندگی خود راه ندهید و خود را به سکوت و کم حرفی عادت دهید. سعی کنید سخنان لغو و بیهوده، بازگو نکنید، امانت‌دار باشید و هیچ‌گاه مجادله نکنید، به زیارت هم‌دیگر بروید، مهربان باشید و به کار هم توجه کنید. مهربانی به یک‌دیگر شما را به ما نزدیک می‌کند. هیچ‌گاه خود را مشغول به خراب کردن یک شیعه ندارید.اگر چنین کردید من از خدا می‌خواهم چنین شخصی در آخرت در زمره زیان‌کاران قرار بگیرد».

زیارت مشهد‌الرضا، حج‌الفقرا

رئیس بنیاد فرهنگی مهدی موعود(عج) فارس در پایان با اشاره به روایتی که در آن از زیارت امام رضا(ع) به «حج‌الفقرا» تعبیر شده است، گفت: برای زیارت امام رضا(ع) فضایل زیادی ذکر شده است. در سخنی، ایشان می‌فرمایند «اگر کسی به زیارت من آید، من در سه جا به زیارت او می‌آیم و به او کمک می‌کنم؛ یکی در وقت جان دادن، یکی در شب اول قبر و دیگری در روز قیامت در وقت میزان اعمال، من به داد او خواهم رسید». از علامات حج مقبول این است که گناهان انسان پاک می‌شود و این نسبت در زیارت امام رضا(ع) نیز برقرار است. در زیارت مقبول امام رضا(ع) برای کسانی که توفیق تشرف به مکه و هزینه آن را ندارند، ارتباط معنوی با امام رضا(ع) نورانیتی برابر با زیارت مکه را ایجاد می‌کند.