عمل به احادیث مستلزم تأیید کارشناسان متخصص است

حجت‌الاسلام عبدالله بحرانی، مدیر مدرسه علمیه سیدالشهدا(ع) خرمشهر در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، در رابطه با جایگاه احادیث گفت: بر اساس فرمایش حضرت رسول(ص) که فرمودند: «إنی تارک فیکم الثقلین کتاب الله وعترتی أهل بیتی ما إن تمسکتم بهما لن تضلوا بعدی أبدا؛ من در میان شما دو امانت نفیس و گرانبها می‌گذارم یکی کتاب خدا قرآن و دیگری عترت واهل‌بیت(ع) خودم. مادام که شما به این دو دست بیازید هرگز گمراه نخواهید شد»، یکی از وظایف شیعیان، چنگ زدن به ریسمان اهل‌ بیت(ع) است. به این معنی اینکه دنباله‌رو و تابع اهل‌ بیت(ع) باشیم و یکی از راه‌های تبعیت اهل‌ بیت(ع) از طریق فرمانبرداری و اجرای فرامینی است که از سوی این بزرگواران در قالب احادیثی که راویان از آنان نقل کرده‌اند، محقق می‌شود.

وی ادامه داد: بنابراین وظیفه ما عمل به احادیث اهل‌ بیت(ع) است. امام رضا(ع) می‌فرمایند: «فان الناس لو عرفوا محاسن کلامنا لأتّبعونا؛ اگر مردم محاسن کلام ما را می‌فهمیدند همانا از ما پیروی می‌کردند». ما در مرحله اول وظیفه داریم که عامل به گفتار ائمه(ع) باشیم ولی در این مسیر سؤالاتی پیش می‌آید از قبیل اینکه آیا همه نکات و مطالبی که از ائمه(ع) نقل شده درست و قابل اجرا است یا خیر.

در باب احادیث فقهی باید به فقیه و متلکم مراجعه کرد

بحرانی تصریح کرد: شایسته است احادیث را به چند بخش تقسیم کنیم؛ احادیث اعتقادی، احادیث فقهی و احادیث اخلاقی - اجتماعی. در باب احادیث فقهی و اعتقادی، حتماً باید به فقیه و متکلمین و افرادی که در زمینه کلام اسلامی و شیعی و همچنین مسائل شرعی متخصص هستند مراجعه کنیم؛ چرا که باید معلوم شود مصدر این حدیث کجاست؟ راوی حدیث کیست؟ حدیث ضعیف است؟ متواتر است؟ واحد است؟ و ... . این نکات را فقیه باید استخراج کند و ما وظیفه داریم از فقیه جامع‌الشرایط تبعیت کنیم و نکاتی که پس از غربال‌گری استخراج و از آن‌ها احکام شرعی استنباط می‌شود را بپذیریم.

این مدرس حوزه علمیه گفت: در بعد اعتقادات هم چنین است؛ افرادی که در این زمینه تخصص دارند، احادیثی را که از ائمه(ع) در این باب نقل شده است، تنقیح و احادیث صحیح را استخراج می‌کنند و پس از آن مبنای اعتقادات ما می‌شود. اما درباره بخش سوم که مباحث اجتماعی و اخلاقی است نمی‌توان گفت این بخش از روایات نیازی به غربال‌گری ندارند. مباحث اجتماعی که ائمه(ع) نقل کرده‌اند هم نیاز به بررسی دارند؛ چرا که می‌دانیم در طول تاریخ افرادی بودند که جعل حدیث می‌کردند. پس این احتمال وجود دارد که چه بسا در مسائل اجتماعی و اخلاقی احادیثی وجود دارد که نباید به آن‌ها عمل کرد.

تعیین صحت احادیث، وظیفه فقیه است

وی افزود: پس در مجموع می‌توان گفت عمل به روایات اهل‌ بیت(ع)، باید از طریق مبنایی باشد. این روایات باید بررسی شود و صحیح آن ملاک عمل قرار گیرد. این وظیفه فقیه است. فقیه این احادیث را تنقیح می‌کند، احادیث صحیح را استخراج می‌کند و احادیث غیرصحیح را کنار می‌گذارد. در نتیجه وظیفه ما تبعیت از فقیه جامع‌الشرایط است که از احادیثی که پس از تنقیح در اختیار ما می‌گذارد استفاده کنیم.

مدیر مدرسه علمیه سیدالشهدا(ع) خرمشهر اظهار کرد: بعضاً افرادی به کتب مطول روایی مثل بحارالانوار مراجعه می‌کنند. مسائل زیادی در کتب حدیثی ما بیان شده است اما فقهای ما به این روایات عمل نکرده و جامه عمل به آن نپوشانده‌اند و هیچ‌گاه در استنباط یا رأی دادن به آن‌ها استناد نکرده‌اند؛ لذا نمی‌توانیم بگوییم هر روایتی که در بحارالانوار است، صحیح است یا کتب دیگر. روایتی درست و منشأ عمل است که مورد تأیید باشد و راویان و محتوای آن تأیید شده باشند.

بحرانی در پایان افزود: حتی در مسائل پیش پاافتاده گاهی می‌بینید مطالبی نقل می‌شود که فلان روایت این مطلب را گفته است. باید دید آیا این روایت در هزار سال پیش در منظر فقهای بزرگی مثل شیخ مفید، شیخ طوسی، سیدمرتضی، سیدرضی و بزرگانی مثل آیت‌الله خویی، امام(ره)، آقای انصاری و ... بوده است یا خیر؟ اگر در منظر آن‌ها بوده چرا به آن عمل نکرده‌اند؟ پس لابد این روایت نکته ضعیفی داشته است که به آن توجه کرده‌اند؛ لذا مردم ما و حتی من طلبه که در علوم اهل‌ بیت(ع) کنکاش می‌کنم وقتی در امری تخصصی ندارم لازم است به متخصص آن امر مراجعه کنم.