دشواریها، ابهامات و محدودیتها در پژوهشهای قرآنی
گروه اندیشه: رئیس مرکز فرهنگ و معارف قرآن، پژوهش را عرصهای دشوار در میان مجموع فعالیتهای قرآنی توصیف کرد و گفت: این گونه پژوهش در نسبت با دیگر پژوهشها از صعوبت خاصی برخوردار است.
حجتالاسلام و المسلمین محمدصادق یوسفیمقدم، رئیس مرکز فرهنگ و معارف قرآن در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن (ایکنا)، به بیان نکاتی در مورد پژوهشهای قرآنی و دشواریها، ابهامات و محدودیتها در این عرصه پرداخت.
یوسفیمقدم با اشاره به دشواری امر پژوهش به طور کلی، بیان کرد: پژوهش برخلاف بسیاری از فعالیتها، دشوار و دیربازده است و بازدهی فوری در عرصه پژوهش نیست؛ چون پژوهش نیازمند بررسیهای عمیق است و باید برای یک تحقیق مطالعات بسیار فراوانی صورت بگیرد تا در یک فرآیند علمی دقیق به یک خروجی قابل توجه و قابل ارائه در قالب انتشار رسید.
رئیس مرکز فرهنگ و معارف قرآن بر همین اساس، پژوهش را عرصه دشوار فعالیت در مجموع فعالیتهای قرآنی توصیف کرد و گفت: من معتقدم که در فعالیتهای قرآنی پژوهش دشوارتر از سایر فعالیتهاست و از سوی دیگر هم این گونه پژوهش در نسبت با دیگر پژوهشها از یک صعوبت خاصی برخوردار است.
پژوهشهای قرآنی از پشتوانه عمیق و گستردهای برخوردار نیست
وی در تشریح علت این صعوبت، عنوان کرد: در عرصههای مختلف علمی مانند فقه، حقوق، کلام، فلسفه، روانشناسی، جامعهشناسی فعالیتها و پژوهشهای زیادی صورت گرفته است. من نمیخواهم بگویم که پژوهشهای اسلامی زیادی در عرصههای میانرشتهای هم صورت گرفته است، اما زمینههای فعالیت بسیار زیادی وجود دارد و با کمال تأسف پژوهشهای قرآنی از پشتوانه عمیق و گستردهای برخوردار نیست.
نامشخص بودن حوزه پژوهشهای قرآنی/ پژوهش قرآنی چه بخشی از پازل تحقیقات ما را باید پر کند؟
یوسفیمقدم افزون بر این بر نامشخص بودن حوزه پژوهشهای قرآنی نیز تأکید کرد و گفت: ما برای دستیابی به الگوهای این پژوهشها باید به برخی سؤالات پاسخ دهیم. اینکه آیا ما صرفنظر از منابع دیگر مانند روایات و منابع معتبر دیگری که حداقل در عرصه استنباط و اجتهاد داریم، میتوانیم نظریه اسلامی را از صِرف قرآن کریم به دست آوریم و ارائه کنیم یا نه؟ اگر بناست که پژوهش قرآنی به فعالیتهای پژوهشی کمک کند، پژوهش قرآنی کدام عرصه از حوزه فعالیتهای پژوهشی را باید پر کند؟ و ما باید چه خلئی را به وسیله پژوهش قرآنی پر کنیم؟
وی ادامه داد: به تعبیر دیگر، برای اینکه پژوهش همهجانبهای در مورد یک مسئله علمی صورت بگیرد و قرار باشد تقسیم کاری بین حوزههای مختلف منابع اسلامی و بین حوزههای و گرایشها و روشهای مختلف انجام شود، سهم پژوهش قرآنی کجاست؟ باز به تعبیر دیگر چه بخشی از پازل تحقیق ما را میتوان به وسیله پژوهش قرآنی پر کرد؟
لزوم تعیین جایگاه پژوهشهای قرآنی در طبقهبندی علوم اسلامی
رئیس مرکز فرهنگ و معارف قرآن همچنین به محدود بودن قلمرو و گستره پژوهشهای قرآنی اشاره کرد و افزود: از طرف دیگر مشخص نیست که پژوهشهای قرآنی از نظر حوزه کار و طبقهبندیای که ما در حوزه علوم اسلامی داریم، در چه بخشی از این طبقهبندی قرار میگیرند.
وی اظهار کرد: دانشهای علوم قرآنی جایگاه خود را دارند، چون دانشهایی فرامتنی هستند و تعریف خاصی دارند. این دانشها به محتوای معارف قرآن نمیپردازند، بلکه به مباحث پیرامونی میپردازند. البته در آن جا هم بحث فراوانی است، اما در حوزه دانشهای متنی، یعنی در حوزه تفسیر متن، چه تفسیر متن ترتیبی و چه تفسیر متن به صورت موضوعی و چه تفسیر متن به صورت میانرشتهای، اینها هنوز کاملاً تبیینناشده است و نیازمند این بحث است که پژوهشهایی در این زمینهها چه عرصهای از فعالیتها را باید پر کنند و ما چه کار باید بکنیم که تولید نظریه کرده باشیم.
یوسفیمقدم افزود: باید به این پرسش پاسخ دهیم که آیا به صرف فعالیت قرآنی ولو فعالیت میانرشتهای نظریه اسلامی تولید میشود یا این که حتماً سایر منابع هم باید باشند؛ هر چند سایر منابع به هیچ وجه نباید در تعارض با قرآن کریم باشند. در هر صورت میدانهای بحث هنوز تبیینناشده است و اینها مسائلی است که در جای خود باید از نظر علمی کاملاً بررسی شود.
