کتابت حدیث در قرن دوم روش غالب بوده است
گروه دانشگاه: به گفته مجید معارف، نباید پنداشت کتابت حدیث یک پدیده قرن دومی است، بلکه باید اینطور گفت که کتابت حدیث در قرن دوم روش غالب بوده است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن (ایکنا)، نشست نقد و بررسی کتاب "شفاهی و مکتوب" ترجمه خانم دکتر نصرت نیل ساز از مجموعه مقالات گریگورشولر در خصوص مستندسازی متون مقدس واحادیث در نخستین سدههای اسلامی به همت مرکز قرآن و معارف دین جهاد دانشگاهی سازمان جهاد دانشگاهی برگزار شد.
این نشست در محل دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران با حضور دکتر نصرت نیل ساز، مترجم کتاب، دکتر مجید معارف، استاد دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران و دکترمحمد کاظم رحمتی عضوهیئت علمی بنیاد دایرهالمعارفاسلامی برگزار شد.
دراین نشست ابتدا خانم دکتر نیل ساز برگزاری این نوع نشستها را که با رویکرد نقد و بررسی کتاب صورت می گیرد، ضروری دانست و افزود: این دست نشستها که به بحث ترجمه در عین بیتوجهی و کم توجهی فضای دانشگاهی به ترجمه، پرداخته میشود، بسیار ضروری به نظر میرسد. مهمتر اینکه آنها را به نقد و بررسی میکشانیم. باید از جهاد دانشگاهی به عنوان متولی این نوع نشستها تشکر و قدردانی کرده.
وی انگیزه خود از ترجمه کتاب را منبعث از موضوع رساله خود مبنی بر "بررسی و نقل آثارخاورشناسان در وثاقت احادیث اسلامی" دانست و افزود: بررسی و نقل آثارخاورشناسان در وثاقت احادیث اسلامی که به بررسی تردیدهای خاورشناسان بر وثاقت احادیث اسلامی میپردازد، در واقع به نقد و بررسی نظر گلدزیهر میپردازد. گلدزیهر طولانی بودن دوره نقل شفاهی را یکی از دلایل این تردید می داند که این نوع مباحث مطالعات باعث سوق به سمت مطالعه مقالات آقای گریگورشولر شد.
عضوهیات علمی دانشگاه تربیت مدرس ادامه داد: در طی مطالعه مقالات، ترجمه این مقالات به فارسی ایده جدیدی بود که جامه عمل پوشید. دغدغههای قرآنی و حدیثی باعث شد تا در ترکیب مقالات دست برده شود و برخی از مقالات حوزه ادبی حذف گردد.
در ادامه دکتر مجید معارف، استاد دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران سخنان خود را با تشکر و قدردانی از جهاددانشگاهی به دلیل حرکت در مسیر علمی و پویایی جلسات علمی آغاز کرد و در خصوص ایدهشناسی و نظریه کتاب صحبت کرد.
وی قبل از ورود به مباحث کتاب درخصوص مفاهیم و کلیات بحث یادآور شد: انتقال حدیث در سدههای نخست آمیزهای از نقل شفاهی؛ ثبت و تدوین در عرض هم بوده اند و نباید پنداشت که کتابت حدیث یک پدیده قرن دومی است، بلکه باید اینطور گفت که کتابت حدیث در قرن دوم روش غالب بوده است.
ایشان درخصوص خاستگاه تاریخی ایده شفاهی و مکتوب به پیشینه فرهنگی اعراب عصر جاهلی در انتقال شفاهی همراه با کتابتهای مقطعی اشاره کرد.
تبیین روش اثبات ایده نویسنده توسط دکتر معارف از موارد شاخص این نشست بود. وی ضمن دستهبندی روششناسانه کتاب گفت: نخستین ویژگی کتاب مراجعه به منابع تاریخی اسلام است. دومین ویژگی وجود کتب ناظر بر فرهنگ عراب جاهلی در این کتاب است. یکی از ویژگیهای مهم دیگر بررسی تئوریهای خاورشناسان میباشد.
معارف کتاب را دارای اطلاعات وسیع خواند و یادآور شد: فیش برداریهای وسیع از منابع مختلف کلاسیک و نوین از جمله ویژگیهای منحصر به فرد کتاب است.
او در ادامه از مبانی ارزشی شولر را چنین دانست: شولر یک نکته قالب ارزش دارد و آن معتبر دانستن گزارشهای مسلمین در بیان وقایع اسلامی و همچنین مراجعه به انواع منابع تفسیری، تاریخی و اجتماعی و ادبی است.
معارف در ادامه ارزشهای کتاب را جوانب عقلی کتاب توصیف و تصریح کرد: قبول تأثیر و تأثرهای فرهنگی اقوام مختلف در صدر اسلام و همچنین بهرهگیری از تجزیه و تحلیلهای عقلی دربرخورد با دادههای تاریخی از جمله موارد ارزشمند کتاب است.
وی در ادامه امتیازات کتاب را اینگونه بیان کرد: 1 - تحقیق در چالشیترین موضوع درتاریخ حدیث 2- واقعنگری به وقایع تاریخ اسلام 3- جامعنگری مسائل تطبیقی 4- تحلیل علمی، استنتاجهای منطقی و جمعبندی مباحث در آخر هر فصل 5-معتبردانستن منابع تاریخ اسلام 6- نقد کتابها و دادههای برخی مستشرقان مانند گلدزیهر 7- همسوئی با برخی تحقیقات مسلمانان 8- تلاش در اندازهگیری تأثیر حدیث بر دیگر علوم 9- به رسمیت شناختن سابقه کتابت در فرهنگ اسلامی.
در پایان نشست اساتید به پرسش دانشجویان و محققان پاسخ دادند.
در پایان این نشست دکتر محمدکاظم رحمتی به مطلبی از شولر در صفحات پایانی کتاب درخصوص مصاحف صنعا اشاره و اظهار کرد: شولر با استناد به مصاحف صنعا به نقد نظریه جان ونزبرو (یکی از خاورشناسان) مبنی بر شکلگیری و تدوین متأخر قرآن پرداخته است.
ایشان در ادامه بیان کردند: امروز نسخههای جدید و بهتری مبنی بر کتابت قرآن در سه ربع اول قرن هجری در اختیار داریم که نسبت به مصاحف صنعا برتری دارند.
وی در خاتمه بحث خود تصریح کرد: مصاحف صنعا دوره متأخرتر از تطور خط حجازی را نشان میدهند، این نسخه که در جریان حمله ناپلئون به مصر از قاهره به فرانسه منتقل شده در جریان انتقال تکه تکه میشود و بخش اعظم آن از سوره بقره تا سوره فرقان در کتابخانه ملی پاریس نگهداری میشود که نسبت به متن مصاحف صنعا که متنی لایه لایه است؛ دلیل محکمتری بر رد نظریه ونزبرو است که آقای شولر به این نسخه اشاره نکرده و فقط به مصاحف صنعا اشاره نموده است.
در خاتمه نشست اساتید به پرسش دانشجویان و محققان پاسخ دادند.
یادآور میشود، این نشست به همت مرکز قرآن و معارف دین جهاد دانشگاهی سازمان جهاد دانشگاهی، دیروز 5 آبان ماه 1393 در محل دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران برگزار شد.
