«پژوهشی پيرامون جوامع حديثی اهل سنت» منتشر شد
گروه انديشه: «پژوهشی پيرامون جوامع حديثی اهل سنت» به قلم احمد پاكتچی در دو جلد و به همت انتشارات دانشگاه امام صادق(ع) منتشر شد.
به گزارش خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا)، به تازگی دو جلد كتاب با عنوان «پژوهشی پيرامون جوامع حديثی اهل سنت» به قلم احمد پاكتچی و توسط انتشارات دانشگاه امام صادق(ع) منتشر شده است.
جايگاه هويتی جوامع در حيطه حديث به اندازهای پراهميت است كه عملاً بخش مهمی از مطالعات حديثی را به خود اختصاص داده است؛ با وجود آنكه در عمل كمتر بهطور مستقل به چنين بحثی پرداخته شده و كمتر اثری دقيقاً با همين محور موضوعی نوشته شده است، اما همواره مباحث مربوط به جوامع حديثی كمابيش در خلال آثار عمومی مربوط به علوم الحديث موضوع بحث بوده است. از همين روست كه هم در كتب سنتی با موضوع علوم الحديث و هم در مطالعات معاصر چه مربوط به محققان مسلمان و چه خاورشناسان، پرداختن به مباحث مربوط به جوامع و متون حديثی چشمگير است.
از آنجا كه شمار آثار مربوط به علوم الحديث فراوان است، در مجموعه «پژوهشی پيرامون جوامع حديثی اهل سنت»، برای پرهيز از تكرار، ابتدا كوشش نشده است كه مطالب آن كتب ـ با وجود سودمندی ـ پوشش داده شود. اين اثر، در واقع حاصل مطالعهای صورت گرفته با يك نظام پيشنهادی مربوط به مؤلف است كه در آن تكيه اصلی بر متون كهن و كلاسيك حديثی است.
پيوندها ميان دانش حديث با ديگر حوزههای معارف اسلامی، در مواردی نيز نويسنده را بهطور قهری به روابط بينارشتهای حديث با فقه و كلام و امثال آن كشيده، اما تا حد ممكن از دور شدن از محور اصلی پرهيز شده است. با وجود آنكه در تأليف اثر حاضر، منابع معاصر اعم از اسلامی و استشراقی از نظر دور نبودهاند، ولی جز در مواردی نادر كه ضرورتی اقتضاء داشته، به آنها ارجاع نشده است.
جلد اول اين اثر از 10 فصل تشكيل شده است. در فصل اول با عنوان «مفاهيم كليدی»، پيرامون مفهوم جوامع و اهل سنت و جماعت بحث شده است. در فصل دوم با عنوان «اصحاب حديث و تدوين»، پيرامون اصحاب حديث متقدم، اصحاب حديث متأخر و گرايش تشيع نزد اصحاب حديث بحث شده است. در فصل سوم با عنوان «پديده جمع و تدوين»، در مورد منع كتابت حديث، نقش كتابت در صدر اسلام، صحابيان موافق و مخالف كتابت، مفهوم سنت در دو سده نخست هجری، مفهوم سنت در قرآن و عصر نبوی، مفهوم سنت در عصر خلفای متقدم، مفهوم سنت در دوره اموی و اوايل عصر عباسی و مفهوم علم و تدوين حديث به بحث و بررسی پرداخته شده است.
در فصلهای چهارم تا ششم به ترتيب در مورد كليات تدوين و نسخههای متقدم، رويكرد تماميتگرا نزد اصحاب حديث و جامعها و مصنفهای متقدم بحث شده است.
در فصل هفتم با عنوان «تأليفات اصحاب حديث متأخر»؛ در مورد خاستگاهها، تغيير در زمينههای اجتماعی، شكلگيری حديث فرابومی، تدوين و اجتناب از خردورزی، جريان مسندنويسی، مسندنويسی برای پرهيز از تبويب، محوريت صحابه در مسندنويسی و ديگر سبكهای تأليف بحث شده است.
در فصل هشتم با عنوان «زمينههای فرهنگی پيدايی كتب سته»، در مورد زمينههای مكتبی، زمينهها در فرهنگ دينی عصر، زمينههای تاريخی ـ تمدنی، نقد حديث پيش از كتب سته، مسئله اسناد و نقد حديث، مفاهيم علت و صحت در محيط بصره، مفاهيم علت و صحت در محيط بغداد، مفاهيم علت و صحت در محافل خراسان، علل الحديث در عصر تأليف كتب سته، علل الحديث و مفهوم حديث صحيح در عراق و علل الحديث و مفهوم حديث صحيح در ری بحث شده است.
در فصل نهم با عنوان «ملاكهای گزينش در كتب سته» درباره تأخر تدوين علم الحديث از تأليف كتب سته، مفهوم صحيح نزد بخاری، مفهوم صحيح نزد مسلم، مقايسه ميان ويژگیهای صحيحين، كاوشی در شروط صحيحين، مفهوم صحيح در كتاب ترمذی و سنن ثلاثه و ... بحث شده است و در فصل دهم نيز در مورد ساختار موضوعی كتب سته، از جمله موضوعيابی حديث و ردهبندی موضوعی و ردهبندی در كتب سته بحث شده است.
جلد دوم كتاب «پژوهشی پيرامون جوامع حديثی اهل سنت» به بحث و بررسی ادامه مباحث مطرح در جلد اول كتاب میپردازد و فصول يازدهم تا نوزدهم را در بر گرفته است.
در فصل يازدهم با عنوان «نظريه كتب سته و تداول آنها»، در مورد نظريه كتب سته و جايگاه آنها در حديث اهل سنت، تاريخ تداول كتب سته، كتب مشيخه، سياهه منابع و مآخذ در آثار برخی كتب حديثی، كتب رجالی، كتب مسند متأخر و تحريرها و روايتهای مختلف كتب سته مورد بحث و برسی قرار گرفته است.
فصل دوازدهم با عنوان «بررسیهای رجالی و اسنادی در كتب سته»، در مورد آثار متمركز بر رجال كتب سته و آثار متمركز بر اسانيد كتب سته بحث شده است.
در فصل سيزدهم با عنوان «مستدركها و مستخرجها»، ابتدا در مورد فضای فرهنگی مستدركها و مستخرجها بحث و در ادامه در مورد خود مستدركها و مستخرجها بحث شده است.
در فصل چهاردهم با عنوان «جمع ميان كتب سته»، در مورد انگيزههای جمعنويسی، سبكها و فوائد جمعنويسی، موضوعبندی در جمعنويسی، جمعنويسی و مستندسازی، مقايسههای متنی و ارجاع به نويسندگان بحث شده است.
در فصل پانزدهم با عنوان «شروح كتب سته»، در مورد زمينههای شكلگيری جريان شرحنويسی و شرحنويسی در سدههای ميانی و سدههای متأخر بحث شده است.
در فصل شانزدهم با عنوان «نقد كتب سته»، پيرامون نقدهای متقدم از اهل سنت، نقدهای اهل سنت در سدههای ميانه، نقدهای متأخر و معاصر اهل سنت، نقد كتب سته نزد شيعه و گونهشناسی نقد كتب سته بحث شده است.
در فصل هفدهم نيز در مورد ادامه جوامع به سبك صحاح و سنن بحث شده و فصل هجدهم با عنوان «تنوع گونههای تدوين»، به مباحثی درباره دوام مسندنويسی، گونههای تدوين حديث مسند، گونههای تدوين با تجريد سند، زوائدنويسی و تخريجنويسی اختصاص يافته است و در فصل نوزدهم و پايانی نيز در مورد نمايهها و راهنماهای حديث بحث شده است.
يادآور میشود، «پژوهشی پيرامون جوامع حديثی اهل سنت» اثری است به قلم احمد پاكتچی كه جلد اول آن در 304 صفحه و با قيمت 72 هزار و 500 ريال و جلد دوم آن در 344 صفحه و با قيمت 81 هزار ريال و هر دو در قطع رقعی به همت انتشارات دانشگاه امام صادق(ع) منتشر شده است.
جايگاه هويتی جوامع در حيطه حديث به اندازهای پراهميت است كه عملاً بخش مهمی از مطالعات حديثی را به خود اختصاص داده است؛ با وجود آنكه در عمل كمتر بهطور مستقل به چنين بحثی پرداخته شده و كمتر اثری دقيقاً با همين محور موضوعی نوشته شده است، اما همواره مباحث مربوط به جوامع حديثی كمابيش در خلال آثار عمومی مربوط به علوم الحديث موضوع بحث بوده است. از همين روست كه هم در كتب سنتی با موضوع علوم الحديث و هم در مطالعات معاصر چه مربوط به محققان مسلمان و چه خاورشناسان، پرداختن به مباحث مربوط به جوامع و متون حديثی چشمگير است.
از آنجا كه شمار آثار مربوط به علوم الحديث فراوان است، در مجموعه «پژوهشی پيرامون جوامع حديثی اهل سنت»، برای پرهيز از تكرار، ابتدا كوشش نشده است كه مطالب آن كتب ـ با وجود سودمندی ـ پوشش داده شود. اين اثر، در واقع حاصل مطالعهای صورت گرفته با يك نظام پيشنهادی مربوط به مؤلف است كه در آن تكيه اصلی بر متون كهن و كلاسيك حديثی است.
پيوندها ميان دانش حديث با ديگر حوزههای معارف اسلامی، در مواردی نيز نويسنده را بهطور قهری به روابط بينارشتهای حديث با فقه و كلام و امثال آن كشيده، اما تا حد ممكن از دور شدن از محور اصلی پرهيز شده است. با وجود آنكه در تأليف اثر حاضر، منابع معاصر اعم از اسلامی و استشراقی از نظر دور نبودهاند، ولی جز در مواردی نادر كه ضرورتی اقتضاء داشته، به آنها ارجاع نشده است.
جلد اول اين اثر از 10 فصل تشكيل شده است. در فصل اول با عنوان «مفاهيم كليدی»، پيرامون مفهوم جوامع و اهل سنت و جماعت بحث شده است. در فصل دوم با عنوان «اصحاب حديث و تدوين»، پيرامون اصحاب حديث متقدم، اصحاب حديث متأخر و گرايش تشيع نزد اصحاب حديث بحث شده است. در فصل سوم با عنوان «پديده جمع و تدوين»، در مورد منع كتابت حديث، نقش كتابت در صدر اسلام، صحابيان موافق و مخالف كتابت، مفهوم سنت در دو سده نخست هجری، مفهوم سنت در قرآن و عصر نبوی، مفهوم سنت در عصر خلفای متقدم، مفهوم سنت در دوره اموی و اوايل عصر عباسی و مفهوم علم و تدوين حديث به بحث و بررسی پرداخته شده است.
در فصلهای چهارم تا ششم به ترتيب در مورد كليات تدوين و نسخههای متقدم، رويكرد تماميتگرا نزد اصحاب حديث و جامعها و مصنفهای متقدم بحث شده است.
در فصل هفتم با عنوان «تأليفات اصحاب حديث متأخر»؛ در مورد خاستگاهها، تغيير در زمينههای اجتماعی، شكلگيری حديث فرابومی، تدوين و اجتناب از خردورزی، جريان مسندنويسی، مسندنويسی برای پرهيز از تبويب، محوريت صحابه در مسندنويسی و ديگر سبكهای تأليف بحث شده است.
در فصل هشتم با عنوان «زمينههای فرهنگی پيدايی كتب سته»، در مورد زمينههای مكتبی، زمينهها در فرهنگ دينی عصر، زمينههای تاريخی ـ تمدنی، نقد حديث پيش از كتب سته، مسئله اسناد و نقد حديث، مفاهيم علت و صحت در محيط بصره، مفاهيم علت و صحت در محيط بغداد، مفاهيم علت و صحت در محافل خراسان، علل الحديث در عصر تأليف كتب سته، علل الحديث و مفهوم حديث صحيح در عراق و علل الحديث و مفهوم حديث صحيح در ری بحث شده است.
در فصل نهم با عنوان «ملاكهای گزينش در كتب سته» درباره تأخر تدوين علم الحديث از تأليف كتب سته، مفهوم صحيح نزد بخاری، مفهوم صحيح نزد مسلم، مقايسه ميان ويژگیهای صحيحين، كاوشی در شروط صحيحين، مفهوم صحيح در كتاب ترمذی و سنن ثلاثه و ... بحث شده است و در فصل دهم نيز در مورد ساختار موضوعی كتب سته، از جمله موضوعيابی حديث و ردهبندی موضوعی و ردهبندی در كتب سته بحث شده است.
جلد دوم كتاب «پژوهشی پيرامون جوامع حديثی اهل سنت» به بحث و بررسی ادامه مباحث مطرح در جلد اول كتاب میپردازد و فصول يازدهم تا نوزدهم را در بر گرفته است.
در فصل يازدهم با عنوان «نظريه كتب سته و تداول آنها»، در مورد نظريه كتب سته و جايگاه آنها در حديث اهل سنت، تاريخ تداول كتب سته، كتب مشيخه، سياهه منابع و مآخذ در آثار برخی كتب حديثی، كتب رجالی، كتب مسند متأخر و تحريرها و روايتهای مختلف كتب سته مورد بحث و برسی قرار گرفته است.
فصل دوازدهم با عنوان «بررسیهای رجالی و اسنادی در كتب سته»، در مورد آثار متمركز بر رجال كتب سته و آثار متمركز بر اسانيد كتب سته بحث شده است.
در فصل سيزدهم با عنوان «مستدركها و مستخرجها»، ابتدا در مورد فضای فرهنگی مستدركها و مستخرجها بحث و در ادامه در مورد خود مستدركها و مستخرجها بحث شده است.
در فصل چهاردهم با عنوان «جمع ميان كتب سته»، در مورد انگيزههای جمعنويسی، سبكها و فوائد جمعنويسی، موضوعبندی در جمعنويسی، جمعنويسی و مستندسازی، مقايسههای متنی و ارجاع به نويسندگان بحث شده است.
در فصل پانزدهم با عنوان «شروح كتب سته»، در مورد زمينههای شكلگيری جريان شرحنويسی و شرحنويسی در سدههای ميانی و سدههای متأخر بحث شده است.
در فصل شانزدهم با عنوان «نقد كتب سته»، پيرامون نقدهای متقدم از اهل سنت، نقدهای اهل سنت در سدههای ميانه، نقدهای متأخر و معاصر اهل سنت، نقد كتب سته نزد شيعه و گونهشناسی نقد كتب سته بحث شده است.
در فصل هفدهم نيز در مورد ادامه جوامع به سبك صحاح و سنن بحث شده و فصل هجدهم با عنوان «تنوع گونههای تدوين»، به مباحثی درباره دوام مسندنويسی، گونههای تدوين حديث مسند، گونههای تدوين با تجريد سند، زوائدنويسی و تخريجنويسی اختصاص يافته است و در فصل نوزدهم و پايانی نيز در مورد نمايهها و راهنماهای حديث بحث شده است.
يادآور میشود، «پژوهشی پيرامون جوامع حديثی اهل سنت» اثری است به قلم احمد پاكتچی كه جلد اول آن در 304 صفحه و با قيمت 72 هزار و 500 ريال و جلد دوم آن در 344 صفحه و با قيمت 81 هزار ريال و هر دو در قطع رقعی به همت انتشارات دانشگاه امام صادق(ع) منتشر شده است.
