فضای مناجات شعبانیه برگرفته از قرآن کریم است/ خاصیت صلوات در پاکی جان انسان

حجت‌الاسلام و المسلمین سیدمحمدعلی قاضی، امام‌جمعه شهرستان دزفول در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، پیرامون مناجات شعبانیه اظهار کرد: ماه شعبان معظم منسوب به رسول گرامی(ص) است؛ پیغمبری که خلق ایشان قرآن بود.

وی خاطرنشان کرد: با یک نگاه اجمالی به مناجات شعبانیه، درمی‌یابیم که فضا و مضامین مناجات شعبانیه برگرفته از قرآن کریم است، ابتدای این دعا می‌خوانیم «اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اسْمَعْ دُعَائِی إِذَا دَعَوْتُکَ وَ اسْمَعْ نِدَائِی إِذَا نَادَیْتُکَ». نکته مهمی که در این فراز وجود دارد، ذکر صلوات بر محمد و خاندان ایشان است. یعنی انسان هر درخواستی که از خداوند دارد، باید با مقدمه صلوات باشد. این روش دعا و مناجات در ادعیه که از معصومان به ما رسیده است کاملاً مشهود است.

صلوات پل اتصال دعا و رسیدن به خداست

قاضی گفت: وقتی بنده از خدا درخواست می‌کند، به وسیله صلوات درخواست و صدای خود را به خدا می‌رساند. یعنی حتی کافران اگر دعایی داشته باشند می‌توانند صدای خود را با صلوات به خدا برساند. این اثر صلوات قبل از دعا است. صلوات پل اتصال دعا و رسیدن به خداست. عرفا و بزرگان نکاتی را در مورد صلوات برشمرده‌اند؛ یکی اینکه با صلوات ما از خدا درخواست می‌کنیم که به دعای ما توجه کند. نکته دیگر این است که در فراز پایانی این دعا می‌فرماید من از غیر خدا به خدا پناه می‌برم. پناه بردن به خدا به واسطه صلوات بر محمد و خاندان ایشان است؛ یعنی می‌خواهد بگوید من با صلوات در مسیری قرار بگیرم که مورد توجه تو قرار بگیریم و از ترس عمل خود به تو پناه ببرم.

ترس از خدا، فرار از غیر به سوی خداست

امام‌جمعه دزفول توضیح داد: ترس دو گونه است؛ گاه انسان سعی می‌کند از منشأ ترس و آنچه هراس را به وجود آورده فرار کند؛ مثلا وقتی آتش سوزی می‌شود انسان در این حال تلاش می‌کند برای نجات خود از محل آتش سوزی فرار کند. ترس دیگری هم داریم که انسان در آن تلاش می‌کند از منشأ ترس به آغوش آن فرار کند و سعی می‌کند خود را به آن نزدیکتر کند؛ مثل کودکی که وقتی مادر او را دعوا می‌کند، کودک به دامان مادر خود برمی‌گردد. ترس از خدا نیز چنین است. ترس از خدا، فرار از غیر خدا به سوی خداست.

ذکر صلوات یادآوری جایگاه ولی نعمت‌های جهان هستی است

وی ادامه داد: نکته دیگر که باعث می‌شود ائمه(ع) صلوات را مقدم بر دعا قرار دهند، تذکر به این است که ما اول یادآوری می‌کنیم ولی نعمت‌های جهان هستی را از یاد نبرده‌ایم. پیام صلوات در ابتدای دعا این است چون تمام خیر عالم هستی به یمن وجود مبارک پیامبر(ص) و خاندان ایشان است. در زیارت جامعه کبیره این فراز را می‌خوانیم:«اِنْ ذُکرَ الْخَیْرُ کنْتُمْ اَوَّلَهُ وَ اَصْلَهُ وَ فَرْعَهُ وَ مَعْدِنَهُ وَ مَأْویهُ وَ مُنْتَهاهُ؛ هر جا که نامى از خیر و نیکویى باشد، شما اول خیر و ریشه آن و فرع آن و معدن آن و مبدأ و منتهاى آن هستید». این نکته مهمی است که باید به آن توجه شود.

قاضی گفت: نکته مهم دیگر نورهای مقدسی است که انسان با صلوات آن نورها را بین خود و خدا واسطه قرار می‌دهد. یعنی این اتصال که به وسیله مناجات با خدا برقرار می‌کند، این مسیر به دلیل فهم ضعیف بنده، تاریک و ظلماتی است ولی به واسطه دعا بر پیامبر(ص) این مسیر راروشن و شفاف می‌کند. چراکه یکی از حیث‌های وجودی اهل‌بیت(ع) حیث واسطه شدن آنها است. قرآن کریم می‌فرماید: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللّهَ وَابْتَغُواْ إِلَیهِ الْوَسِیلَةَ»(مائده، 35) و هیچ وسیله و واسطه‌ای برای رسیدن به خدا اثرگذارتر از معصومان(ع) نیست.

صلوات ابراز احساسات در برابر شیواترین شاهکار جهان هستی است

امام‌جمعه دزفول نکته دیگر صلوات در ابتدای دعا را ذکر و ابراز احساسات برابر شیواترین شاهکار جهان هستی دانست و افزود: ذکر صلوات برای گوینده مفید است چون در زیارت جامعه کبیره می‌خوانی: «وَ جَعَلَ صَلَاتَنَا عَلَیْکُمْ وَ مَا خَصَّنَا بِهِ مِنْ وَلَایَتِکُمْ طِیباً لِخَلْقِنَا وَ طَهَارَةً لِأَنْفُسِنَا وَ تَزْکِیَةً لَنَا وَ کَفَّارَةً لِذُنُوبِنَا»: یعنی خداوند، صلوات بر شما و دوستی شما را که ما را بدان ممتاز ساخت، موجب پاکیزگی آفرینش ما و طهارت جان‌های ما و تزکیه ما و کفاره گناهان ما قرار داد. این عبارت بیانگر خاصیت صلوات است.

وی اظهار کرد: دلیل دیگر تقدم صلوات بر دعا این است که اگر ما استجابت دعا را بخواهیم در روایتی از امام صادق(ع) می‌خوانیم اول بر پیامبر صلوات بفرستید و پس از آن حاجت خود را بخواهید و در پایان آن نیز صلوات بفرستید. امام در ادامه توصیه خود می‌فرماید: خداوند کریم‌تر از آن است که دعای اول و آخر را که حتماً مستجاب است، اجابت کند ولی دعای میانی را مستجاب نکند.

قاضی با اشاره به آیه 193 سوره آل عمران؛ «رَّبَّنَا إِنَّنَا سَمِعْنَا مُنَادِیًا یُنَادِی لِلإِیمَانِ أَنْ آمِنُواْ بِرَبِّکُمْ فَآمَنَّا رَبَّنَا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَکَفِّرْ عَنَّا سَیِّئَاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ الأبْرَارِ» گفت: خدایا من منادی را شنیدم که گفت ایمان بیاورید، وقتی این منادی از درون جان من ندا داد، وقتی مناجات من با صلوات بر محمد و آل محمد همراه بود، جان من این استعداد را پیدا می‌کند که یک منادی از درون من ندا بدهد و مرا به طرف ایمان به خدا فرابخواند یعنی مرا مستعد قرار گرفتن در مسیر ایمان قرار بدهد.

امام‌جمعه دزفول بیان کرد: «فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا» حال که در مسیر ایمان قرار گرفتیم، گناهان مرا عفو کن و «وَکَفِّرْ عَنَّا سَیِّئَاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ الأبْرَارِ» بدی‌های مرا بزدای و مرا با ابرار و نیکان خود بمیران. این نشان دهنده مسیر مناجاتی است که در ادعیه و مناجات شعبانیه وجود دارد. امید داریم خداوند به ما معرفت نسبت به مضامین عمیق و ژرف مناجات شعبانیه کرامت بفرماید و بتوانیم قطره‌ای از زلال شفابخش مناجات شعبانیه را در کاممان بچشیم.