محبت خداوند قلب انسان را زنده میکند
گروه اجتماعی: حجتالاسلام انصاری جهل نسبت به جایگاه ربوبی خداوند را از عوامل فریب خوردن انسان دانست و گفت: در فرازی از مناجات شعبانیه میخوانیم که عشق و محبت نسبت به خداوند انسان را از غفلت بیدار میکند.
حجتالاسلام والمسلمین محمد انصاری مدرس حوزه و دانشگاه در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، گفت: یکی از عبارتهای زیبای مناجات شعبانیه که در ادامه فقرات قبلی آمده است آن است که میفرماید: «ِالهِی وَ قَدْ أَفْنَیْتُ عُمُرِی فِی شِرَّةِ السَّهْوِ عَنْکَ»: خدایا عمر و جوانی خود را در سهو و فراموشی نسبت به تو فنا دادم و «وَ أَبْلَیْتُ شَبَابِی فِی سَکْرَةِ التَّبَاعُدِ مِنْکَ» جوانی خود را در مستی دوری از تو به هدر دادم.
وی ادامه داد: تعبیر مستی که در مناجات آمده، حالتی است که بر انسان عارض میشود و حالت آن حقیقی نیست اگر شادی باشد، شادی کاذب است و اگر غم باشد نیز غم کاذب است و حقیقتی در مستی وجود ندارد. در جوانی قدرتی در انسان وجود دارد و خداوند در این مقطع - که بهار سن انسان محسوب میشود - ظرفیتی در اختیار انسان قرار میدهد که برخی قدر آن را نمیدانند.
جوانی؛ فرصت مناسبی برای رشد و نمو انسان در زمینه عبادت خدا
انصاری ادامه داد: حال آنکه جوانی فرصت مناسبی است که انسان این بهار زندگی را به رشد و نمو پیدا کردن در زمینه عبادت خدا و ارتباط با خداوند اختصاص دهد. بسیاری از علما از جمله امام(ره) در عبارتی به فرزندشان فرمود: هر کاری کردی در جوانی کردی والابعد از جوانی معلوم نیست چقدر موفقیت در امور معنوی حاصل کنی.
چه هنگام انسان از بیداری فاصله دارد؟
مدرس حوزه و دانشگاه با اشاره به ادامه این مناجات گفت: این عبارت میفرماید: «إِلَهِی فَلَمْ أَسْتَیْقِظْ أَیَّامَ اغْتِرَارِی بِکَ» خدایا ایامی که باید نسبت به تو بیدار و هشیار میبودم، فریب خوردم و حالت بیداری نداشتم. فرمود: «أَیَّامَ اغْتِرَارِی بِکَ وَ رُکُونِی إِلَی سَبِیلِ سَخَطِکَ» یعنی موقعی که فریب خوردم و هنگامی که به مسیر معصیت تو تمایل پیدا کردم، در این دو حالت (نسبت به تو)بیدار نشدم.
وی با اشاره به موضوع اغترار در قرآن کریم خاطرنشان کرد: یکی از مهمترین عوامل غفلت انسان اغترار است. این کلمه از ریشه غره و ماده غرور گرفته شده است. انسان مغرور کسی است که خود را فریب میدهد. کسی که در حیات و ممات خود اختیاری از خود ندارد به چه چیز خود باید بنازد و ببالد؟ موضوع غرور در قرآن کریم در آیات متعددی مطرح شده است و قرآن در پاسخ به اینکه انسان چه هنگام دچار فریب شده و از بیداری دور میشود، به چند عامل اشاره کرده است.
عوامل فریب خوردن انسان به بیان قرآن
انصاری با اشاره به آیه «یَا أَیُّهَا الْإِنسَانُ مَا غَرَّکَ بِرَبِّکَ الْکَرِیمِ؛ اى انسان چه چیز تو را در باره پروردگار بزرگوارت مغرور ساخته»(انفطار،۶﴾» گفت: خدا در این آیه بندگان خود را عتاب میکند: ای انسان چه چیزی باعث شد نسبت به پروردگارت فریب بخوری؟ مسیر واضح هدایت را توسط قرآن، انبیاء و ائمه(ع) به تو نشان دادم پس چیز باعث فریب تو شد. در برخی تفاسیر آمده است وقتی پیامبر(ص) این آیه را تلاوت میکردند در پاسخ سؤال آیه چنین پاسخ میدادند: جهل ونادانی. جهل یکی از عوامل غره شدن و فریب خوردن است؛ اینکه انسان نسبت به جایگاه ربوبی خداوند و جایگاه خود جهل پیدا کند.
این مدرس حوزه و دانشگاه ادامه داد: آیه 5 سوره فاطر میفرماید: «فَلَا تَغُرَّنَّکُمُ الْحَیَاةُ الدُّنْیَا وَلَا یَغُرَّنَّکُم بِاللَّهِ الْغَرُورُ؛ زنهار تا این زندگى دنیا شما را فریب ندهد و زنهار تا [شیطان] فریبنده شما را در باره خدا نفریبد» آیه هشدار میدهد این دنیای مادی شما را فریب ندهد که تصور کنید همه چیز همین دنیای مادی و ظواهر آن است که به چشم مشاده میکنید. بیشتر کسانی که در مقاطع حساس تاریخ دچار خطاها و گناهان نابخشودنی شدند از دلایل عمده فریبخوردنشان همین فریب خوردن نسبت به دنیا است؛ کسانی که شاید زمانی در مسیر هدایت بودند، ایمان و تدین داشتند اما بعدها فریب خوردند.
وی با اشاره به روایت «علاقه به دنیا سرآغاز تمام بدیها» است، گفت: حضرت امیرالمؤمنین(ع) در نهجالبلاغه دنیاپرستی را بسیار مذمت کردهاند چنان که یکی از عوامل سستی کوفیان و نافرمانی آنها را دنیاپرستی آنها میداند.
انصاری افزود: ادامه آیه یاد شده فرمود: «وَلَا یَغُرَّنَّکُم بِاللَّهِ الْغَرُورُ» میفرماید: یک وقت امیدوار شدن بیش از حد به خدا شما را مغرور نکند. مناجات شعبانیه ما را امیدوار میسازد اما این امیدواری نباید چنان باشد که انسان را مغرور سازد و او را فریب دهد؛ متأسفانه گاه مشاهده میکنیم برخی شعاری را یاد میگیرند و از لوازم آن آگاهی ندارند، از این رو فریب میخورند. گاه وقتی از برخی افراد میپرسیم چرا این اشتباه را انجام میدهید؟ پاسخ میدهند خداوند بخشنده است، مهربان است؛ باید به این افراد گفت شما که میدانید خداوند بخشنده و مهربان است باید این را هم بدانید که خداوند سریعالحساب و شدیدالعقاب نیز هست.
این مدرس و حوزه و دانشگاه با بیان اینکه بنده مؤمن باید در کنار امید به رحمت، از عقاب الهی بیم داشته باشد، ادامه داد: امام صادق(ع) سفارش لقمان حکیم به فرزندش را چنین نقل کردهاند که اگر قلب مؤمن را به دو نیم تقسیم کنیم یک بخش آن خوف و یک بخش آن امید به رحمت خداوند است. یک عاملی که باعث میشود انسان فریب بخورد همین امیدواری بیش از حد است.
وی گفت: عامل دیگر غره شده انسان در آیه 40 از سوره فاطر چنین بیان شده است: «إِن یَعِدُ الظَّالِمُونَ بَعْضُهُم بَعْضًا إِلَّا غُرُورًا؛ بلکه ستمکاران جز فریب به یکدیگر وعده نمىدهند». این آیه درباره وعدههای ظالمین نسبت به هم است که این وعدهها جز فریب چیزی نیست. همنشینهای نامناسبت از عوامل فریب خوردن انسان است.
آروزهای انسان چنان نباشد که او را در دنیا غرق سازند
انصاری اظهار کرد: عامل پنجم فریب، در آیه «وَغَرَّتْکُمُ الْأَمَانِیُّ؛ آرزوها شما را غره کرد»(حدید، 14) بیان شده است. این آیه جهنمیان را سرزنش میکند. یکی از بزرگترینهای عذابهای جهنمیان همین سرزنشهاست. در جهنم همه هر روز همدیگر را سرزنش میکنند یکی از سرزنشها در این آیه مطرح شده است: «وَغَرَّتْکُمُ الْأَمَانِیُّ» گاه انسان چشماندازی را برای خود در زندگی تعیین کند که این خوب است اما گاهی غافل میشود از اینکه نیرویی به اسم نیروی الهی باید باشد تا او را یاری دهد. هیچ وقت آروزهای انسان چنان نباشد که او را در دنیا غرق سازند. برخی گاه چنان غرق در آرزو میشوند که نمیدانند به چه جهت به دنیا آمدهاند.
این مدرس و حوزه و دانشگاه دیگر عامل فریب انسان را شیطان دانست و توضیح داد: خداوند میفرماید: «وَمَا یَعِدُهُمُ الشَّیْطَانُ إِلاَّ غُرُورًا؛ و شیطان جز فریب به آنان وعده نمىدهد»(نساء، 120). پس یکی از عوامل فریب خود شیطان است از این رو قرآن میفرماید باید او را به عنوان دشمن ببینیم. عامل دیگر سخنانی است که با ظاهری زیبا گفته میشوند که محتوای آنها آلودگی و مسیر ذلالت است: «یُوحِی بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُورًا؛ بعضى از آنها به بعضى براى فریب [یکدیگر] سخنان آراسته القا مىکنند»(انعام، 112).
محبت خداوند قلب انسان را زنده میکند
وی ادامه داد: مناجات میفرماید اگر غره شوم و تمایل به معصیت تو کنم بیدار نمیشوم و بعد میفرماید: «إِلَهِی لَمْ یَکُنْ لِی حَوْلٌ فَأَنْتَقِلَ بِهِ عَنْ مَعْصِیَتِکَ إِلا فِی وَقْتٍ أَیْقَظْتَنِی لِمَحَبَّتِکَ»(آفریدگارا! توان آن نداشتهام که از نافرمانیت دست شویم، مگر آنگاه که به عشق و محبت خویش بیدارم ساختهای). این عبارات انسان را به وجد میآورد. میفرماید بیدار نمیشوم مگر با محبت تو. گاهی انسان با تلنگری از خواب بیدار میشود و این موضوع به خوبی در این بخش از مناجات آمده است. میفرماید وقتی لطف و محبت تو شامل حالم میشود از این خواب غفلت بیدار میشوم. گاه انسان در خواب غفلتی فرو میرود و خداوند لطفی به او میکند و او چنان احساس محبت نسبت به خداوند در خود مییابد که ناخودآگاه از غفلت خود بیدار میشود.
انصاری در پایان گفت: امیدواریم محبت خاص خداوند شامل حال ما بکند و ما را از خواب غفلتی که سبب دوری از خداوند و اهلبیت(ع) بیدار کند.
