معرفت‌الله فقط از طریق راهنمایی خداوند محقق می‌شود

به گزارش خبرگزاری بین​المللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، آیت​الله العظمی جوادی آملی در ادامه شرح دعای ابوحمزه ثمالی می​گوید: آنگاه به آن جمله حساس و کلیدی این دعای نورانی ابوحمزه ثمالی می‌رسیم که می​فرماید: «بِکَ عَرَفتُکَ وَ أنْتَ دَلَلْتَنِی عَلِیکَ وَ دَعوتَنِی إلَیکَ وَ لُولا أنْتَ لم أدْرِ مَا أنْت».

در توضیح این فراز آیت​الله جوادی آملی راه​هایی را که افراد برای شناخت خدا طی می​کنند به چهار دسته تفکیک کرده که عبارتند از برخی برای شناخت خدا از آیات آفاقی مدد می‌گیرند(چون آیات آفاقی مخلوق خداست)، برخی از آیات أنفسی بهره می​برند(چون نشانه‌های روح و آیاتی که در جان انسان موجود است، مخلوق خداست)، گروه دیگر کسانی هستند که جامع بین آیات آفاقی و آیات انفسی‌اند و آنها که از این سه گروه بالاترند، کسانی‌ هستند که به این آیات بسنده نمی‌کنند و می‌خواهند خدا را با خود خدا بشناسند.

همه این چهار گروه به خدا عرض می‌کنند: ما به وسیله تو، تو را شناختیم. عبارت «بِکَ عَرَفتُکَ وَ أنْتَ دَلَلتَنِی عَلَیک وَ لُولا أنْتَ لَمْ أدْرِ مَا أنْت» برای این چهار گروه چهار مصداق مشخص دارد. جامع همه یکی است که انسان خدا را به وسیله خدا بشناسد. خدا راهنمای انسان است و اگر خدا کسی را راهنمائی نکند نمی‌تواند خدا را بشناسد و خدا راهنمائی‌های فراوانی را اِعمال کرده است. منتها این سالک است که باید از این راه‌ها استفاده کند و به مقصد برسد.

ادامه مناجات می​​فرماید:​ «اَلحَمْدُ للهِ الَّذِی یُجِیبُنِی إذا دَعَوتُهُ وَ إنْ کُنْتَ بَطِیئاً حِینَ یَدعُونَی». امام عرض می‌کند: خدا را من حمد می‌کنم که وقتی او را می‌خواهم و می‌خوانم، مرا اجابت می‌کند. گرچه هر وقت او مرا خواست، من با کُندی به طرف او حرکت می‌کنم و گاهی هم ممکن است این راه را طی نکنم.

و خدای را حمد می‌کنم که هر وقت چیزی خواستم به من عطا می‌کند، گرچه هر وقت او دستور انفاق مالی داد من بُخل می‌ورزم. و خدای را حمد می‌کنم که هر وقت خواستم با او ندائی در میان بگذارم، بدون واسطه و بدون شفیعی که از من شفاعت بکند او مرا می‌پذیرد.

وجود مبارک امام سجاد(ع) در صحیفه سجادیه دارد که خدایا! سه چیز مانع دعا کردن من است و یک چیز من را به دعا کردن تشویق می‌کند؛ آن سه چیزی که مانع دعا کردن من است؛ یکی این که شما مرا امر کردی به واجبات و مستحبات و من در اطاعت امر کُندی کردم و انجام ندادم. دوم این که مرا از بعضی از امور نهی کردی و من متأسفانه مرتکب آنها شدم. سوم این که نعمت‌های فراوانی به من دادی، من به جای شکر نعمت، کُفران نعمت کردم و حق شناسی نکردم. این سه امر مانع نیایش و دعای من است که من به خودم اجازه نیایش نمی‌دهم و آنها جلوی نیایش من را هم می‌گیرد.

اما یک چیز است که من را وادار به نیایش می‌کند و دعای من را هم مستجاب می‌کند و آن تفضّل و بزرگواری و احسان ابتدائی توست. خدایا! تو در برابر کار پاداش نمی‌دهی! تمام لطف‌های تو احسان است و تمام منّت‌های تو ابتدا. «مِنَنُکَ ابْتِداء». مسبوق به استحقاق نیست . چون روی لطف رفتار می‌کنی، بنابراین من هم به خودم اجازه نیایش و دعا می‌دهم.