حُسن فعل در فرهنگ قرآنی بهتنهایی کافی نیست
گروه فعالیتهای قرآنی: نماینده ولی فقیه در کهگیلویه و بویراحمد در تفسیر آیات ۲۱ تا ۲۳ سوره فرقان گفت: در فرهنگ اسلامی حسن فعل برای خارج شدن مشرکان از مجرم بودن کافی نیست، بلکه حسن فاعلی نیز لازم است و اگر این دو شرط وجود نداشت، عمل پذیرفته نمیشود و انسان مجرم است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از فارس، آیتالله سیدشرفالدین ملکحسینی، نماینده ولی فقیه در استان کهگیلویه و بویراحمد امروز، دوم تیرماه در جلسه تفسیر سوره فرقان که در مدرسه خان شیراز برگزار شد، با اشاره به آیه 21 این سوره «وَقَالَ الَّذِینَ لَا یَرْجُونَ لِقَاءنَا لَوْلَا أُنزِلَ عَلَیْنَا الْمَلَائِکَةُ أَوْ نَرَى رَبَّنَا لَقَدِ اسْتَکْبَرُوا فِی أَنفُسِهِمْ وَعَتَوْ عُتُوًّا کَبِیرًا؛ و کسانى که به لقاى ما امید ندارند گفتند چرا فرشتگان بر ما نازل نشدند یا پروردگارمان را نمىبینیم قطعا در مورد خود تکبر ورزیدند و سختسرکشى کردند»، گفت: در این آیه سخن از این است که انسانهای بی اعتقاد به معاد بهانهجویی کردند و گفتند چرا بر ما فرشته نازل نمیشود یا چرا ما خدا را نمیبینیم؟.
وی با بیان اینکه در این آیه شریفه دو گروه از افراد معرفی میشوند، افزود: نخست مادیگراها (ماتریالیستها) که میخواهند خدا را به چشم مادی ببینند و دوم کسانی که به معنویات اعتقاد دارند و نزول فرشته را باور کردهاند اما میگویند چرا نباید فرشته بر ما نازل شود که این به دلیل غروری است که منتظر نزول ملک هستند.
آیتالله ملکحسینی ادامه داد: خداوند به مادیگراها که همانند قوم موسی تقاضای دیدن خدا را با چشم سر کردند میفرماید «... وَعَتَوْ عُتُوًّا کَبِیرًا...» نگاه مادیگرایانه منتفی است و خدا نادیدنی است و پاسخشان عذاب است.
منتخب مردم کهگیلویه و بویراحمد در مجلس خبرگان رهبری اظهار کرد: در آیه بعد جواب کاملتر میشود: « یَوْمَ یَرَوْنَ الْمَلَائِکَةَ لَا بُشْرَى یَوْمَئِذٍ لِّلْمُجْرِمِینَ وَیَقُولُونَ حِجْرًا مَّحْجُورًا؛ روزى که فرشتگان را ببینند آن روز براى گناهکاران بشارتى نیست و مىگویند دور و ممنوع [آید از رحمتخدا] » خطاب میرسد که فرشتگان بر او نازل خواهند شد اما وقت دیگری که تکبر او نیز به خاطر این درخواست میشکند و او منتظر وحی است اما اتفاق دیگری میافتد.
بشارت به بهشت
وی افزود: در این آیه بشارت نسبت به بهشت است و عدم بشارت نازل به جهنم؛ البته خداوند در آیه 24 سوره انشقاق میفرماید « فَبَشِّرْهُم بِعَذَابٍ أَلِیمٍ؛ پس آنان را از عذابى دردناک خبر ده» این بشارت به علت رویکرد خود کفار و مشرکین است که عذاب را طلب میکردند؛ لذا به آنان بشارت عذاب داده میشود.
آیتالله ملکحسینی تصریح کرد: متعلق بشارت باید امری لذتبخش باشد و عذاب بشارت محسوب نمیشود ولی چون خودشان منتظر و مشتاق عذاب هستند برای آنان بشارت محسوب میشود مانند آیه 54 سوره آلعمران « وَمَکَرُواْ وَمَکَرَ اللّهُ وَاللّهُ خَیْرُ الْمَاکِرِینَ؛ و [دشمنان] مکر ورزیدند و خدا [در پاسخشان] مکر در میان آورد و خداوند بهترین مکرانگیزان است» که در این آیه «خَیْرُ الْمَاکِرِینَ» یعنی کسی نمیتواند مکر او خنثی کرد اما ما حق نداریم خدا را اینگونه مورد خطاب قرار دهیم.
انتظار بیجا نتیجه معکوس میدهد
وی با بیان اینکه پیام آیه این است که انتظار بیجا نتیجه معکوس میدهد، گفت: تجربه علمای بزرگ حوزههای علمیه نشان میدهد که اگر تلاش نکنیم، نمیدرخشیم، بلکه رفوزه میشویم. خداوند نیز میفرماید نتیجه معکوس میگیری وقتی تلاشی جهت اصلاح خود نکنی و درخواست نزول ملائکه را هم داری؛ فرشته میآید اما برای بشارت عذاب نه نزول رحمت.
رئیس مدرسه علمیه خان شیراز اضافه کرد: « وَیَقُولُونَ حِجْرًا مَّحْجُورًا» یعنی از فرشته عذاب درخواست میکند که عذاب و ناامنی که برایم به ارمغان آوردهای را متوقف ساز (هجر مصدر است به معنای مفعول و مهجورا تاکید است) هجر یعنی اطلب منک هجرا و وقتی با مهجورا تاکید میشود یعنی تقاضای خودنگهداری مستمر و در این آیه وقتی چنین انسانهایی فرشتگان عذاب را میبینند که وعید جهنم داده میشود اما تقاضای هجرا مهجورا دارند که البته هیچ فایدهای برای آنان ندارد.
انسان باید مقدمات انتظار خود را از دیگران مهیا کند
وی با تأکید بر اینکه برداشتی که از این آیات میشود این است که انسان باید مقدمات انتظار خود را از دیگران مهیا کند، گفت: کسی که تقاضای شفاعت دارد باید انتظارات شفیع را برآورده کند.
آیتالله ملکحسینی در ذیل این آیات به آیات دیگری نیز میتوان اشاره کرد، گفت: آیه 28 سوره نحل « الَّذِینَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِکَةُ ظَالِمِی أَنفُسِهِمْ فَأَلْقَوُاْ السَّلَمَ...؛ همانان که فرشتگان جانشان را مىگیرند در حالى که بر خود ستمکار بودهاند پس از در تسلیم درمىآیند...» و همچنین، آیه 23 سوره فرقان « وَقَدِمْنَا إِلَى مَا عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْنَاهُ هَبَاء مَّنثُورًا؛ و به هر گونه کارى که کردهاند مىپردازیم و آن را [چون] گردى پراکنده مىسازیم» از جمله این آیات است که خداوند تأکید میفرماید اعمال این چنین انسانهایی محو و متلاشی میشود. گفته میشود که ما به سراغ عمل آنها میرویم؛ هر عملی که انجام دادهاند و منظور از «جَعَلْنَاهُ» این است که تحول و انقلابی رخ میدهد و تمامی اعمال آنان تبدیل به « هَبَاء مَّنثُورًا» میشود.
نماینده رهبر معظم انقلاب در استان کهیگیلویه و بویراحمد ابراز کرد: انسانها گاهی رفتارهایی میکنند که برای آنان این فکر را ایجاد میکند که بستهای تحویل خدا دادهاند و میتوانند این عمل را سرمایه آخرت خود قرار دهند ولی «هَبَاء مَّنثُورًا» میشود یعنی بی ارزش و پوچ و تبدیل به غبار پراکندهای که اگر برکسی هم بنشیند موجب آزار او میشود؛ این برخوردی است که با مجرمین میشود.
وی اظهار کرد: این آیه میخواهد بگوید ما برای نابودی این اعمال هجوم میآوریم و حسرت اینکه کارهایی انجام دادند ولی از پیامبران پیروی نکردند را به دلشان میگذاریم. نکته دیگر اینکه برای آنها اعمال زشت خودشان بیاثر است و اهمیتی ندارد و منظور این است که با رفتار ناشایست که نمیتوان برای قیامت سرمایهسازی کرد و دیگر نیازی به « هَبَاء مَّنثُورًا» نیست چون خودش پوچ است!.
در فرهنگ قرآنی جرم و مجرم بودن تنها متکی به فعل افراد نیست
آیتالله ملکحسینی با یادآوری اینکه سؤال میشود که این افراد چگونه مجرمینی هستند که اعمال خوب هم دارند؟ گفت: در فرهنگ قرآنی جرم و مجرم بودن تنها متکی به فعل افراد نیست، بلکه به فاعل هم توجه میشود. در آیات قبل در خصوص پیروی از انبیاء و خضوع در برابر فرمان الهی توضیح میفرماید که برخی مشرکین و کفار میگفتند مگر انبیا چه میخواهند به ما یاد بدهند؟ اگر قرار است عقل ما درک کند و خودمان بفهمیم، که میفهمیم و نیازی به نبی نداریم! یا اینکه چرا فرشته بر تو نازل بشود و بر ما نشود؟.
وی ادامه داد: باید توضیح داد که مشرکین و کفار هم برای خود آداب حسنهای داشتند. وقتی که در ایام جاهلیت میخواهند پیامبر(ص) را بکشند و در آن جلسه ابوجهل و ابولهل حضور داشتند و گفتند تا وقتی در خانه است حمله نمیکنیم چون زن در خانه است. ننگ است برای ما که زنی در خانه احساس ناامنی کند!.
عضو مجلس خبرگان رهبری اضافه کرد: همچنین، بسیاری از افراد در زمان جاهلیت سخاوتمند بودند که در تاریخ موجود است و اینها افعال خیر است و آنها توقع دارند اینها سرمایهای برای آبرومندی هر دو دنیای آنان باشد و یا اینکه بسیاری از مشرکان و کفار به دنیای دیگر اعتقاد داشتند، یعنی حداقل به قانون مجازات و مجازات خیر و شر معتقد بودند که خداوند میفرماید حسن فعلی برای خارج شدن آنان از مجرمیت کافی نیست، بلکه حسن فاعلی نیز لازم است و اگر این دو شرط وجود نداشت، عمل پذیرفته نمیشود و انسان مجرم است.
آیتالله ملکحسینی به قانون هبط مبنی بر اینکه اگر انسان کارهای شایسته و رفتارهای خوب داشته باشد و شرک و کفر بورزد، اعمالش بیخاصیت میشود، اشاره کرد و گفت: روایات متعددی داریم که اخباریون به آن تمسک جستهاند مبنی بر اینکه وقتی انسانی مستحق ثواب میشود که پس از دریافت پیام به فرمایشات نبی معصوم(ع) عمل کند.
کافران کارهایشان چون سرابی در زمینی هموار است
وی خاطرنشان کرد: آیات ذیل ناظر به همین معناست؛ آیاتی مانند 18 سوره ابراهیم « مَّثَلُ الَّذِینَ کَفَرُواْ بِرَبِّهِمْ أَعْمَالُهُمْ کَرَمَادٍ اشْتَدَّتْ بِهِ الرِّیحُ فِی یَوْمٍ عَاصِفٍ لاَّ یَقْدِرُونَ مِمَّا کَسَبُواْ عَلَى شَیْءٍ...؛ مثل کسانى که به پروردگار خود کافر شدند کردارهایشان به خاکسترى مىماند که بادى تند در روزى طوفانى بر آن بوزد از آنچه به دست آوردهاند هیچ [بهرهاى] نمىتوانند برد...» و یا آیه 39 نور «وَالَّذِینَ کَفَرُوا أَعْمَالُهُمْ کَسَرَابٍ بِقِیعَةٍ یَحْسَبُهُ الظَّمْآنُ مَاء حَتَّى إِذَا جَاءهُ لَمْ یَجِدْهُ شَیْئًا وَوَجَدَ اللَّهَ عِندَهُ فَوَفَّاهُ حِسَابَهُ وَاللَّهُ سَرِیعُ الْحِسَابِ؛ و کسانى که کفر ورزیدند کارهایشان چون سرابى در زمینى هموار است که تشنه آن را آبى مىپندارد تا چون بدان رسد آن را چیزى نیابد و خدا را نزد خویش یابد و حسابش را تمام به او دهد و خدا زودشمار است».
آیتالله ملکحسینی با اشاره به آیات فوق عنوان کرد: در روایات داریم منظور نماز و روزههایی است که فرد انجام داده اما از لقمه حرام پرهیز نکرده است؛ همچنین در روایت است که اگر کسی اهل نماز و روزه باشد اما از لقمه حرام پرهیز نکند مصداق آیه «هَبَاء مَّنثُورًا» است.
عضو مجلس خبرگان رهبری خاطرنشان کرد: انسانهای مستکبر و خودبین احساس میکنند که خوب هستند و کارشان هم خوب هست و در این آیه خدای متعال خطاب به آنان میفرماید که کسانی که مصداق « لَقَدِ اسْتَکْبَرُوا» (21 سوره فرقان) باشند، اعمالشان «هَبَاء مَّنثُورًا» میشود، یعنی تصورات انسانهای ناپاک نتیجه معکوس میدهد و از روایات بهدست میآید که تظاهر، ریا، غرور و خودبینی، تدلیس و تقلب همگی موجب هبط اعمال هستند.
