نگاهی به آیین‌های سنتی سوگواری حسینی در کازرون

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از فارس، کازرون یکی از شهرستان‌های فارس است که مانند دیگر شهرهای کشور هنوز هم آیین و مراسم مذهبی محرم به‌صورت سنتی و با حضور خیل عظیمی از عاشقان اباعبدالهآ‌ الحسین(ع) برگزار می‌شود.
آیین محرم در این شهرستان چندین روز قبل از حلول ماه محرم آغاز می‌شود، به طوری که اهالی پیش از حلول ماه محرم، علاوه بر سیاه پوش کردن بقاع متبرکه، مساجد و منازل روضه، تکایا و حسینیه‌ها، دکان‌ها و بازار، خودشان نیز لباس مشکی می‌پوشند و برای امام حسین(ع) و سایر شهدای کربلا عزادار می‌شوند و به اصطلاح پند می‌نشینند و تا آخر ماه صفر از انجام هر گونه مراسم شادی نظیر خواستگاری، عروسی و ختنه سوران و غیره خودداری می‌کنند.
آن‌ها معمولاً از شب 27 ذیحجه مشکی‌پوش می‌شوند و هنگام پوشیدن لباس سیاه اطرافیان به او می‌گویند: مبارک امام حسین(ع) باشد؛ یعنی زنده باشی و هر سال برای امام حسین(ع) سیاه پوش بشوی و نیز مصیبتی برایتان پیش نیاید که در سوگ فرو روی و سیاه بر تن کنی.

سیاه‌پوشی برای «بابا آدم و ننه حوا» بعد از اتمام ماه صفر
آنان بعد از اتمام ماه صفر، درسه روز آخر ماه ربیع‌الاول برای «بابا آدم و ننه حوا» سیاه پوش هستند و بعد از آن لباس سیاه را از تن بیرون می‌آورند.
زنان نیز نوزاد خود را در اولین محرم بعد از تولد، لباس سبز، در دومین محرم لباس سفید و در سومین محرم لباس مشکی می‌پوشانند که از سال چهارم  به بعد مشکی پوشی بچه‌ها ادامه می‌یابد. از ده ، بیست روز پیش از محرم، رهبر و مسئول نوحه‌خوان‌ها، تعزیه گردان‌ها و تعزیه‌خوان‌ها را در مسجد و یا منزل خود دور هم جمع می‌کنند و نسخ نوحه‌ها یا تعزیه مربوط به هر شب از شب‌های دهه اول محرم و نیز روز عاشورا و شام غریبان را به دست آنان می‌دهند و آنها را تمرین می‌دهند تا در شب‌های مذبور و روز عاشورا به خوبی و بدون مشکل، آهنگ‌های مخصوص نوحه و تعزیه بخوانند.
پیش از محرم تکایا، حسینیه‌ها و محل اجتماع عزاداران را هم چراغانی و علم برپا می‌کنند. در قدیم، فانوس و چراغ نفت سوز در بالای چوب می‌آویختند و امروزه با نصب چوب یا میله فلزی در زمین و لامپ‌کشی و نورافکن چراغانی می‌کنند. بانیان هیئت‌ها، کلید انبار و وسایل عزاداری و تعزیه را به دست تدارکاچی می‌سپارند تا وسایل را برای شب‌های دهه اول آماده و مرتب کنند.

ذبح قربانی در آستانه ماه محرم
بنابراین گزارش، در این شهرستان از قدیم رسم بود اعیان، تجار و کسانی که وضع مالی خوبی داشتند در آستانه محرم که آغاز سال هجری قمری است، خونریزان کنند و گوسفندی را ذبح و گوشت آن را بین فقرا یا همسایگان و آشنایان تقسیم و توزیع کنند. بعضی‌ها که وضع مالی خوبی نداشت خروسی را ذبح می‌کردند و به مستحقی می‌دادند. اهالی در پخش گوشت نذری و قربانی، آش نذری و غیره، صله رحم و همسایه‌ها را نیز در نظر دارند.
عمل خونریزان در آستانه محرم بدان جهت است که محرم را ماه حرام و پرنحوستی می‌دانند که نحوست آن دامن امام و اهل بیت وی را در کربلا گرفت، به طوری که به شهادت رسیدند یا به اسارت رفتند لذا اهالی برای اینکه خون کسی در این ماه بر زمین نریزد حیوانی را پیش مرگ خود و دیگران می‌کنند. آنان در مورد ماه‌های محرم و صفر می‌گویند: «محرم زر است و صفر آینه» یعنی با مشاهده هلال ماه محرم، زینت آلات طلا می‌نگرند و با دیدن هلال ماه صفر در آینه نگاه می‌کنند.

سوگواری هیئت‌های محلات هفت‌گانه شهر در مصلای نماز جمعه
هیئت‌های عزادارن محلات عزاداران محلات هفت گانه شهر، از شب اول محرم تا شب عاشورا و نیز روزهای تاسوعا و عاشورا و شب‌های یازدهم (شام غریبان) تا سیزدهم و روز سیزدهم تشکیل شده و به مجالس روضه و بقعه شاه حمزه (مصلای نماز جمعه فعلی) رفته و عزاداری می‌کنند.
هر روز از ساعت سه یا چهار بعد از ظهر، در همه محله‌ها صدای ساز و نقاره ساز زن‌ها و نقارچی و کمک آن‌ها به صدا در می‌آید و انواع آهنگ‌های حماسی حسینی نواخته می‌شود که تا پاسی از شب ادامه دارد . مهترها از طرف بانی عزاداری دعوت شده و از شب اول تا شب محرم و صبح روزهای تاسوعا و عاشورا و نیز هنگام تعزیه، به نواختن آهنگ‌های عزا و حماسی می‌پردازند.
روز عاشورا، بعد از اتمام عزاداری مهترها انعام خود را از بانی عزاداری دریافت کرده و می‌گویند: خدا بدهد برکت. عزاداران هر محله از شب اول محرم، در میدان یا محل عزاداری اجتماع می‌کنند. زنجیرزن‌ها و سینه‌زن‌ها  هم جمع می‌شوند و زمان حرکت هیئت به مجالس روضه فرا برسد.
در گذشته، هیئت‌ها به هر مجلسی که خود می‌خواستند می‌رفتند و همین کار باعث می‌شد مدت‌ها در پشت در، برخی مجالس که عزاداران محله دیگری در آن بودند معطل بمانند. گاهی همین معطل ماندن‌ها باعث کدورت و خشونت و اختلاف بین هیئت‌ها می‌شد اما امروزه طبق برنامه از پیش تعیین شده به عزاداری و نوحه خوانی می‌پردازند.
در کازرون از قدیم‌الایام هفت دسته سینه‌زنی مشهور بود. سینه‌زنان محله بالا، مصلی، بازار، گنبد، آهنگران، کوزه گران و محله چهابی.
تعزیه را در میدان‌های محلات برگزار می‌کنند. بازیگران صحنه‌های تعزیه همیشه مردان خوش صدا و پسر بچه‌ها بودند که نقش زنان و دختران را همان‌ها با پوشیدن روسری و چادر سیاه ایفا می‌کردند. شمر سراپا سرخپوش می‌شد با کلاه خود سرخ و چکمه و شمشیر به دست و مردان اهل بیت، شال و سربند سبز می‌پوشیدند.

نواختن ساز و نقاره آهنگ‌های غم‌انگیر بعد از نماز صبح روز عاشورا
در روز عاشورا، پس از برگزاری نماز صبح ساز و نقاره شروع به نواختن آهنگ‌های غم‌انگیز می‌کند و با صدای آن جوانان و مردان میان سال و حتی پیر مردان با اخلاص و اندوه گرد هم می‌آیند و دسته‌ها سینه‌زنی می‌کنند و سرانجام به تکیه و سرانجام به تکیه محل برگردند و در حوالی ظهر به خانه‌های خود برگردند.
در عصر روز عاشورا مراسم شام غریبان در بعضی از حسینیه‌های کازرون برگزار می‌شود که در این مراسم، مردم اکثراً سیاه پوش هستند و اندوهگنامه همهمه می‌کنند که با ورود شام غریبانی‌ها در حسینیه، جمعیت آرام می‌گیرند. شام غریبانی‌ها همراه دو پیش قراول وارد می‌شوند که در این زمان هم چراغ ‌ا خاموش می‌شود، شاخه‌های سبز نخل، کپرهای سوخته و خیمه‌گاه مختصری در گوشه و کنار صحن برپا می‌شود. نوای محزون نی دم به دم رساتر می‌شود و در آخر هم به همین صورت مراسم شام غریبان به پایان می‌رسد.

میزبانی در زیارتگاه سیدمحمد بین‌التلین
در شهرستان کازرون رسم است که صبح عاشورا دسته‌های سینه زنی به زیارت سید محمد بین التلین بروند. سید محمد بین التلین زیارتگاهی است در گوشه شمال شرق کازرون که میان تل‌های کبیر(یا تل برجی) در جنوب زیارتگاه ، تل دراز در مشرق زیارتگاه و تل سنگ شاه در شمال زیارتگاه قرار دارد. گورستان عمومی شهر، در دامنه تل سید محمد (دامنه جنوبی تل سنگ شاه) واقع شده و در حقیقت خود این بخش، تل کوچکی است که بریدگی‌های کم عمقی، آن را از تل‌های اطراف جدا می‌سازد.
این زیارتگاه در جوار محله کوزه گران واقع است و از قدیم رسم بوده که اولین دسته سینه‌زنی که به عزاداری در صبح عاشورا به این مکان مقدس می‌رفته از عزاداران همین محله بوده است و اولین دسته‌ای که وارد این مکان می‌شود پس از عزاداری میزبان هیئات دیگر عزاداری از محله‌های مختلف کازرون شامل عزاداران کوی چهابی، گنبد، آهنگران، بازار و .... می‌شود. هیئت‌های عزاداری یکی یکی وارد صحن زیارتگاه می‌شوند و سلام می‌دهند.
اما نحوه میزبانی در صبح عاشورا از دسته‌های سینه زنی چنین است که سینه‌زنان محله چهابی یا کوزه گران، تنی چند از میان خود را وامی‌دارند تا از تمام دسته‌های سینه زنی که به زیارتگاه می‌آیند، با شیر و شربت پذیرایی کنند و وسایل مورد نیاز آن‌ها را از قبیل بلندگو و محل استقرار سینه زنان و نوحه‌خوانان، ترتیب ورود و خروج پرچمداران، دسته موزیک، کتل‌داران، عماری‌ها ، شده و اسباب و اسیران و عزادران را بدهد و با مامورین انتظامی شهر همکاری و همراهی کنند و در استقلال آن‌ها، خطابه‌ای در خوشآمد گویی و شرح وقایع حماسی کربلا بخوانند و نیز بر روی عزاداران گلاب بپاشند و نقل و شیرینی تعارف کنند، وقت را نگه دارند تا تداخل نشود و هر گروه به نوبت و در وقت معین به صحن آین ، عزاداری کنند و به موقع از صحن خارج شوند و جای خود را به دسته دیگری از عزاداران بدهند. در اخر پس از عزاداری هردسته در محله خود به وسیله غذاهای نذری پذیرایی می‌شوند.