از محبوبیت تعزیه تا مظلومیت آن/ آئینی سنتی که مغفول مانده است
گروه هنر: تعزیه، نمایش مذهبی و سنتی که از قدیم الایام در رثای سرور وسالار شهیدان، واقعه کربلا را پیش چشم محبان اهل بیت(ع) بازآفرینی میکند، اما امروزه با تمام محبوبیتی که هنوز هم در بین مردم دارد، بسیار مغفول واقع شده است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، اینجا، عشق حکایت میکند؛ وارد مسجد حضرت زهرا(س) دانشگاه علوم پزشکی مشهد میشوم. ناله محزون نی، فضا را پر کرده است؛ زن و مرد، کودک و پیر و جوان، در گوشه و کنار مسجد، منتظر نشستهاند و به صحنه چشم دوختهاند. صدای طبل و سنج، دلها را آماده میکند.
لحظاتی بعد، تعزیهخوانی آغاز میشود و به این انتظار، پایان میدهد. همه محو تماشایند؛ اندکی بعد، فریاد اشقیا، ابروان را به هم گره میزند و با ناله کودکان، چهرهها محزون میشود. لحظه به لحظه، ضربان قلبها تندتر میشود؛ آه ... عاشورا تکرار میشود. علیاصغر(ع) میآید، عمهاش زینب(س) میآید، اباعبدالله(ع) آماده میدان میشود و لحظه وداع حضرت با خواهر فرا میرسد.
شاید دلهای تمام حاضران، همنوا با رقیه تمنا میکنند مرو میدان؛ شانهها میلرزند، اشکها میلغزند و آسمان تیره و تار میشود. جمعیت همچنان میبارند؛ یکی محزون زیر باران اندیشه سیر میکند و یکی در دریای اشک غوطهور است. کودکی محو تماشاست و از مادرش سؤال میپرسد و مادر با شور، برایش حکایت میکند؛ حکایت، حکایت عشق است. عشقی که با گذر زمان کهنه نمیشود و هر سال آتشش بیشتر زبانه میکشد و این داغ تا قیامت تازه است ...
تعزیه، نمایش مذهبی و سنتی که از قدیم الایام در رثای سرور وسالار شهیدان، واقعه کربلا را پیش چشم محبان اهل بیت(ع) بازآفرینی میکند، اما امروزه با تمام محبوبیتی که هنوز هم در بین مردم دارد، بسیار مغفول واقع شده است؛ بر این اساس آئین تعزیهخوانی همزمان با ایام ماه صفر در مسجد الزهرا(س) دانشگاه علوم پزشکی مشهد از 23 آبانماه اجرای خود را آغاز کرده و تا شامگاه 27 آبانماه ادامه دارد از همین رو برای بررسی روند تأثیرگذاری اجرای این آئین به سراغ تماشاگران و مسئولان این هنر سنتی رفتیم که در ادامه آمده است.
تعزیه با کیفیت؛ پیونددهنده جوانان با آئینهای سنتی
زهره مقبلی، از حاضران در مراسم در گفتوگو با ایکنا با بیان اینکه تعزیهخوانی، برنامه جالبی است، میگوید: به تعزیه علاقه دارم و این چند شب در مراسم شرکت کردم؛ واقعا برای این تعزیه زحمت کشیدند و روی آن کار شده است.
یک دانشجوی بهداشت حرفهای نیز بیان میکند: اولین شبی است که در این مراسم شرکت میکنم؛ خیلی خوب است اما فکر میکنم اگر سبک تعزیه کمی از حالت سنتی خارج شود، بیشتر مورد پسند جوانان باشد.
یکی از حاضرین در جلسه ضمن ابراز رضایت از تعزیه و علاقهمندی به آن، عنوان می کند: ای کاش چهره تعزیه خوان امام حسین(ع) پوشیده بود.
دیگر دانشجوی شرکت کننده در این آئین بیان میکند: این برنامه آئینی تعزیه خوانی دانشگاه، باعث شد که برای اولین بار تعزیه ببینم و خیلی خوب است که چنین برنامههایی در دانشگاه اجرا میشود.
وی میافزاید: تعزیه دیشب به قدری عالی بود که دگرگون شدم، امیدوارم این برنامهها مستمر باشد؛ چرا که چنین برنامههایی اگر با کیفیت برگزار شود، باعث می شود جوانان به مطالعه در این زمینه گرایش بیشتری پیدا کنند و بابی برای پیوند و ارتباط بیشتر جوانان با تعزیه فراهم شود.
هنر ملی تعزیه، حامی مشخصی ندارد
سید محمد کاظمی، سرپرست گروه تعزیه جوانان بنی هاشم، در گفتوگو با خبرنگار ایکنا، با بیان اینکه گروه تعزیه جوانان بنی هاشم از سال 84 راهاندازی شده است، ابراز کرد: اکثر اعضای این گروه را که شامل اشقیا، اولیاء، بچه خوان و معین البکاء که مسئولیت کارگردانی را به عهده دارد، را جوانان دانشجو تشکیل میدهند و با توجه به وجود نقشهای مختلف با شرایط سنی متفاوت، پیشکسوتان و کودکان نیز در این گروه فعال هستند.
وی از روایتگری عاشورا توسط این گروه در پنج روز از دهه اول محرم در بلوار رضوی مشهد یاد کرد و گفت: این گروه تعزیه، در سال گذشته جزو یکی از 10 برگزیده هشتمین سوگواره ملی عاشورائیان فارسی بود که در این برنامه، ایفای نقش داشتند.
کاظمی افزود: به تناسب هر موقعیتی، تعزیهای وجود دارد و در مجموع، بیش از 300 عنوان تعزیه برای اجرا در مناسبتهای مختلف داریم، مثلا در دهه اول محرم، روایتگری واقعه عاشورا صورت میگیرد و پس از آن ورود اسرا به بازار کوفه و شام و درگاه یزید اجرایی میشود.
وی با بیان اینکه تئاتر هنری غربی است ولی تعزیه از دوران قاجار است، اذعان کرد: تعزیه هنری بومی است و با توجه به سنتی بودن نمادها خود را حفظ کرده است و ما میخواهیم آن را به نسل جوان انتقال دهیم اما متأسفانه با وجود آنکه به عنوان هنری ملی ثبت شده است، بودجه خاصی به آن اختصاص داده نمیشود و ارگان حامی آن مشخص نیست، بلکه ارگانها فقط برای دادن مجوز حامی ما هستند.
نگاه مسئولان، حمایتگر نیست/ تعزیه مغفول مانده است
این فارغالتحصیل کارشناسی ارشد حقوق با بیان اینکه دغدغه ما این است که نگاه مسئولان، نگاه مثبت و حمایتگری نیست،عنوان کرد: بحث آموزشی، بسیار حائز اهمیت است ولی درمشهد اتفاقی در این خصوص صورت نمیگیرد، اکثر شهرها خانه تعزیه دارند ولی مشهد به عنوان پایتخت معنوی، جایی به تعزیه اختصاص نداده است و میتوان گفت، واقعا تعزیه مغفول مانده است.
وی افزود: اگر قرار باشد تئاتری اجرا شود، اکثر تریبونهای رسانهای به آن اختصاص داده میشوند ولی در خصوص تعزیه، بحث فراگیری به اسم رسانه نیست و برای تعزیه، شهرداری تنها بیلبوردی به ما داد که البته ندیدم چاپ شود و کاش نظیر سایت تئاتر مشهد که اکثر کارها را پوشش می دهد، حداقل بخش و ستونی از روزنامهها برای معرفی کارهای تعزیه اختصاص داده شود.
هدف، زندهکردن آئین تعزیه برای جوانان است
کاظم خموش، مسئول اجرایی آئین تعزیهخوانی در دانشگاه علوم پزشکی مشهد نیز، با بیان اینکه تعزیه هنری آئینی سنتی است و متعلق به سالهای گذشته و دوره صفویه و قاجاراست، اظهار کرد: متأسفانه امروزه این آئین سنتی، بسیار کمرنگ شده است و هدف ما از این برنامه، بیشتر زنده کردن این آئین برای مردم و به ویژه نسل جوان بود که امیدواریم مورد حمایت و استقبال قرار گیریم.
وی با اشاره به اینکه این برنامه برای دومین سال است که در دانشگاه علوم پزشکی مشهد اجرا میشود، ابراز کرد: شب اول به خاطر شرایط جوی و شاید ضعف در اطلاعرسانی، جمعیت کمتر بود اما از دومین شب تاکنون، استقبال خوبی صورت گرفته است.
خموش افزود: اجرای آئین تعزیهخوانی در دانشگاه علوم پزشکی مشهد در شب اول با تعزیه طفلان مسلم آغاز شد؛ شب دوم تعزیه حربن یزید بن ریاحی و شب سوم تعزیه حضرت ابوالفضل (ع) اجرا شد. در شب چهارم تعزیه امام حسین(ع)را اجرا کردند و ورود اسرا به شام و شهادت حضرت رقیه(س)، تعزیه پایان بخش این برنامه است.
ان شاء الله به این هنر ملی و بومی که آمیخته با احساسات و اعتقادات مذهبی مردم ایران است، توجه بیشتری نشان داده شود تا این آئین، جایگاه خود واقعی خود را در بین جوانان به دست آورد و با نسلهای بعدی، پیوند بخورد...
فاطمه حکمآبادی
