یک پژوهشگر دینی مطرح کرد
پذیرش ولایتعهدی امام رضا(ع)؛ ضرورتی سیاسی برای حفظ اصل امامت
حجتالاسلام والمسلمین حسین ابراهیمی گفت: پذیرش اجباری مقام ولایتعهدی مأمون از سوی امام رضا(ع) هرگز بهمعنای تأیید مشروعیت دستگاه خلافت نبود، بلکه ضرورت و اجباری سیاسی برای حفظ اصل امامت در آن مقطع بهشمار میرفت.
مأمون که تلاش داشت جایگاه اجتماعی و معنوی امام رضا(ع) را تحت کنترل قرار داده و از نفوذ ایشان بهرهبرداری سیاسی کند، با تشدید فشارهای سیاسی و مخالفت عباسیان محاسباتش تغییر کرد و در نهایت امام(ع) به شهادت رسید. امروز اما پیام ماندگار سیره و شهادت امام رضا(ع)، ایستادگی در برابر ظلم، پایبندی به حقیقت و ترویج اخلاق گفتوگو و احترام در جامعه است.
خبرنگار ایکنای خراسان رضوی به مناسبت فرارسیدن سالروز شهادت امام رضا(ع) گفتوگویی با حجتالاسلام والمسلمین حسین ابراهیمی، پژوهشگر دینی انجام داده است که در ادامه میخوانیم؛
ایکنا_ برخی معتقدند امام رضا(ع) با پذیرش ولایتعهدی مأمون به مشروعیت حکومت عباسی کمک کرد و این پذیرش با اصل تقیه در تعارض است؛ پاسخ شما به این شبه چیست؟
بررسی اهداف سیاسی مأمون نشان میدهد که هدف او از این اقدام نه مشروعیت واقعی، بلکه کنترل و تضعیف جایگاه امام(ع) بود. او با آوردن امام رضا(ع) به خراسان و تحمیل ولایتعهدی، در پی آن بود که ایشان را تحت نظر داشته باشد، فعالیتهای سیاسی و اجتماعی ایشان را محدود کند و از مقام والای معنوی حضرت در میان مردم بکاهد؛ بنابراین پذیرش اجباری این مقام از سوی حضرت رضا(ع) هرگز بهمعنای تأیید مشروعیت دستگاه خلافت نبود، بلکه یک ضرورت سیاسی برای حفظ اصل امامت در آن شرایط بهشمار میرفت.
در مورد تعارض با اصل تقیه نیز باید توجه داشت که تقیه یک اصل عقلانی برای حفظ جان و کیان شیعه در شرایط اضطرار است و نه یک اصل همیشگی. امام رضا(ع) در شرایطی قرار داشتند که مأمون با تهدید، ایشان را مجبور به پذیرش ولایتعهدی کرد؛ بنابراین تصمیم حضرت یک انتخاب اختیاری نبود، بلکه ایشان با این اقدام از بروز یک بحران بزرگتر جلوگیری کردند، زیرا نپذیرفتن این پیشنهاد میتوانست بهانه خوبی برای نابودی کامل ایشان و خاندان علوی توسط مأمون باشد؛ پس این اقدام امام رضا(ع) تقیه از نوع اضطرار بود که با هدف حفظ جان امام و بقای خط تشیع صورت گرفت .
ایکنا_ برخی مورخان معتقدند مأمون در ابتدا قصد به شهادت رساندن امام رضا(ع) را نداشت و بهسبب فشارهای سیاسی و اجتماعی بدین کار روی آورد؛ نظر شما درباره این تحلیل چیست؟
تحلیل مورخان مبنی بر اینکه مأمون در ابتدا قصد شهادت امام رضا(ع) را نداشت تا حد زیادی قابل پذیرش است، هرچند که این بهمعنای بیگناهی او نیست. به نظر میرسد که برنامه اصلی مأمون، بهرهبرداری سیاسی از جایگاه امام(ع) و سپس کنار زدن تدریجی ایشان بود. او میخواست با این اقدام شورش های علویان را فرونشاند و محبوبیت امام رضا(ع) را به نفع خود مصادره کند، اما این محاسبه با واکنش شدید عباسیان در بغداد روبهرو شد.
حکومت عباسی از ترس اینکه خلافت بهدست علویان بیفتد، علیه مأمون شورش کردند و این فشار سیاسی، مأمون را در بنبست قرار داد؛ از یکسو نمیتوانست امام رضا(ع) را عزل کند و از سوی دیگر برای سرکوب شورش به بغداد میرفت. به گفته شهید مطهری، مأمون برای اینکه به عباسیان بفهماند که کار تمام است و خطری از سوی امام(ع) وجود ندارد، دست به مسمومیت ایشان زد؛ بنابراین فشارهای سیاسی و اجتماعی نه یک بهانه، بلکه عامل تعیین کننده در تغییر نقشه مأمون و تصمیم او در به شهادت رساندن امام رضا(ع) بود.
ایکنا_ حدیث سلسلةالذهب چه جایگاهی در علم حدیث دارد و چرا مورد تأکید فراوان قرار گرفته است؟
حدیث سلسلةالذهب از جایگاه بسیار والایی در علم حدیث برخوردار است و دلیل آن، ویژگیهای منحصربه فرد سند و محتوای آن است. این حدیث بهدلیل اینکه تمام راویان آن امامان معصوم(ع) هستند، به زنجیره طلایی معروف شده است، سلسلهای که از امام رضا(ع) شروع شده و با واسطه پدران بزرگوارشان تا پیامبر اکرم(ص) و در نهایت به خداوند متعال میرسد؛ ویژگیای که آن را در زمره نادرترین و ارزشمندترین احادیث از نظر اعتبار سند قرار میدهد.
این حدیث از نظر محتوا نیز به پیوند ناگسستنی میان توحید و ولایت اشاره دارد و خداوند در این حدیث قدسی «لا اله الا الله» را دژ محکم خود معرفی میکند، اما امام رضا(ع) با افزودن جمله «بِشُرُوطِهَا وَ أَنَا مِنْ شُرُوطِهَا» این پیام حیاتی را به مردم میرساند که ورود به این دژ بدون پذیرش ولایت و امامت اهل بیت(ع) ممکن نیست . این تاکید بهویژه برای مخاطبان اهل سنت که در نیشابور حضور داشتند، یک پیام روشن در باب جانشینی و رهبری معنوی پس از پیامبر بود.
ایکنا_ به نظر شما سبک زندگی و سیره اجتماعی امام رضا(ع) چه درسهایی برای جامعه امروز ما دارد و پیام شهادت ایشان برای نسل امروز چیست؟
سبک زندگی و سیره اجتماعی امام رضا(ع) سرشار از درسهای ارزشمندی است که میتواند برای جامعه امروز و بهویژه نسل جوان راهگشا باشد. امام(ع) با همه افراد جامعه، فارغ از جایگاه اجتماعی و حتی اعتقاداتشان، با کرامت و احترام برخورد میکردند؛ برای نمونه ایشان با غلامان و خدمتکاران خود بر سر یک سفره مینشستند و هرگز کلام کسی را قطع نمیکردند. این رفتار الگویی عملی برای یک زندگی مسالمتآمیز و مبتنی بر احترام در جامعه است و امروز که خشونت و کمبود احترام به یک معضل تبدیل شده، بازخوانی این سیره میتواند نسخه ای برای بنای جامعهای اخلاقمدار باشد.
همچنین امام رضا(ع) در مناظرات معروفشان با پیروان ادیان دیگر، شرط اصلی را برخورداری هر دو طرف از امنیت و احترام میدانستند که این رویکرد به ما میآموزد برای انتقال حقیقت و دفاع از عقاید نیازی به تحقیر و تندخویی نیست؛ بنابراین نسل جوان میتواند با بهرهگیری از این منش، مهارت گوش دادن فعال و منطق و استدلال را بهجای برخوردهای احساسی و ستیزهجویانه، بیاموزد.
انتهای پیام 
