مقهور روشهای نوین و وارداتی شدهایم
گروه اجتماعی: به نظر می رسد در دهههای اخیر به شدت مقهور روشهای نوین و وارداتی شدهایم و در ذهن و ضمیرمان چنان رسوب کرده که از ارزشهای بومی و سنتی غفلت کردهایم.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از اصفهان، برای فرهنگسازی، راه و روشهای بسیاری وجود دارد و جوامع مختلف با تنوعهای فراوانی به این امر میپردازند. در ایران در دهههای اخیر با ورود برخی روشهای نوین از قبیل سمینار، همایش، سینما و رسانههای دیجیتال و بصری، موجب شد بسیاری از روشهای سنتی و موثر به فراموشی سپرده شود و پس از گذشت چند دهه از این روند، امروزه رویههای رسوب شده و غالب، آفت اقدامات فرهنگی به شمار میرود به گونهای که مانع تقویت و توسعه رویهها و روشهای سنتی و بومی میشود.
متاسفانه امروزه رویههای سنتی که برخاسته از فرهنگ بومی و با عمر طولانی به حد بلوغ رسیده و در متن زندگی آحاد جامعه نفوذ کرده بود به حاشیه رانده شده و کمتر از آنها یاد میشود؛ رویه هایی که به عنوان سرمایه فرهنگی و میراث ناملموس، بخشی از تمدن ایران اسلامی محسوب میشد و یکی از مهمترین وجه تمایز و مزیت نسبی فرهنگ ایرانی در برابر فرهنگهای بیگانه به شمار میرفت.
رویههای سنتی غالبا اجتماع مدار و مبتنی بر ارزشهای فرهنگی و اجتماعی بودند و انسان را از مرز درونگرایی به بیرون کشیده و در محیط پیرامونی در تعامل و تلاقی با احاد و اضلاع جامعه و اجتماع جنبه اجتماعی افراد را تقویت مینمود و وارستگی اخلاقی و دینی را در منظومهی هم زیستیِ تعالیبخش رقم میزد.
لیکن امروزه گرفتار روشهایی شدهایم که یا فرد محور است از قبیل: انیمیشن و بازیهای رایانهای و یا فرد گرا است اگر چه در میان اجتماع اجرا میشود از قبیل: سینما و نمایش که یک سویه صرفاً برای مخاطب ارائه می-شود و مخاطب نه نقش انفرادی و نقش همپیوندی اجتماعی در اجرای آن دارد بلکه از یک عضو به یک مخاطب تبدیل شده است.
اساساً وجه تمایز روشهای بومی ایرانی با روشهای وارداتی در «عضویت و مشارکت» یا «مخاطب» بودن است؛ در روشهای بومی ایرانی عموماً افراد، عضو و مشارکت کننده در اجرای برنامه و اقدام محسوب میشوند ولی در روشهای مدرن افراد صرفاً مخاطب محسوب میشوند.
برخی از روشهای بومی و سنتی که مخاطب در آن درگیر موضوع شده و مشارکت مینماید عبارتند از: بازیهای بومی و محلی، الگوهای عزاداری «دستههای عزاداری، تعزیه، کاروان و قافله»، نمایش بومی و خانگی (روحوضی)، سنتهای عرفی و محلی «آیین شب یلدا، نوروز، چهار شنبه سوری، سیزده بدر، مراسمات عقد و عروسی ، بله برون، حنابندون و .....» ، کار آوا «آوازهای مربوط به کار و شغل»، آش پزون « شله، آش، کاچی، حلوا و.....»، «نوروز خوانی، برف روبان، جشن تولد، نقالی و پرده خوانی، شاهنامه خوانی و...»، سنتهای آیینی و مذهبی« نماز باران، چاووشی و پیشواز زایر رفتن، عقیقه، جشن تکلیف، نماز جمعه و جماعت و عیدین، حج و عمره و زیارت و کاروانهای زیارتی، عزاداری، احیاء شبهای قدر، جشن اعیاد و میلادها».
در مقابل، برخی روشهای نوین که عاری از مشارکت و عضویت آحاد جامعه است و افراد را به مثابه مخاطب میپندارد عبارتند از: سینما، تلویزیون و هنرهای تصویری، تئاتر، اینترنت و سایبر، تبلیغات محیطی «پیامهای بازرگانی ماهواره، تلویزیون، قبل از فیلم سینمایی، تابلوها، و بیل بوردهای محیطی و .....».
حتی در روشهای مشترک از قبیل آموزش نیز تفاوتهای چشمگیری وجود دارد، در روشهای نوینِ آموزشی، استاد و مربی به صورت یک طرفه مطالب و محتوا را ارائه میکند در صورتی که در روشهای بومی و سنتی به سبک مکتب و تعامل استاد شاگرد درس ارائه میشد.
به نظر میرسد در دهههای اخیر به شدت مقهور روشهای نوین و وارداتی شدهایم و در ذهن و ضمیرمان چنان رسوب کرده که از ارزشهای بومی و سنتی غفلت کردهایم. به بیان دیگر روشهای نوین و وارداتی آفت اصلی اقدامات فرهنگی شده و مسیر فعالیتهای فرهنگی را منحرف ساخته است.
براین اساس توجّه دوباره به سنتهای عرفی و الگوها و روشهای بومی و محلی ضرورتی دو چندان داشته و لازم است نهادها و متولیان فرهنگی از خواب غفلت برخیزند و تا دیر نشده و آثار باقی مانده از الگوها و سنتهای عرفی و بومی از بین نرفته است نسبت به احیا و باززندهسازی آن اقدام کرده و اعتبارات و امکانات فرهنگی را در مسیر تقویت این سنتهای اصیل و با ارزش قرار دهیم. باشد که در برابر روشهای نوین و وارداتی سربلند شده و مفتخرانه از فرهنگ خود دفاع کنیم.
یادداشت: حجتالاسلام محمد قطبی/ رئیس دفتر تبلیغات اسلامی اصفهان
متاسفانه امروزه رویههای سنتی که برخاسته از فرهنگ بومی و با عمر طولانی به حد بلوغ رسیده و در متن زندگی آحاد جامعه نفوذ کرده بود به حاشیه رانده شده و کمتر از آنها یاد میشود؛ رویه هایی که به عنوان سرمایه فرهنگی و میراث ناملموس، بخشی از تمدن ایران اسلامی محسوب میشد و یکی از مهمترین وجه تمایز و مزیت نسبی فرهنگ ایرانی در برابر فرهنگهای بیگانه به شمار میرفت.
رویههای سنتی غالبا اجتماع مدار و مبتنی بر ارزشهای فرهنگی و اجتماعی بودند و انسان را از مرز درونگرایی به بیرون کشیده و در محیط پیرامونی در تعامل و تلاقی با احاد و اضلاع جامعه و اجتماع جنبه اجتماعی افراد را تقویت مینمود و وارستگی اخلاقی و دینی را در منظومهی هم زیستیِ تعالیبخش رقم میزد.
لیکن امروزه گرفتار روشهایی شدهایم که یا فرد محور است از قبیل: انیمیشن و بازیهای رایانهای و یا فرد گرا است اگر چه در میان اجتماع اجرا میشود از قبیل: سینما و نمایش که یک سویه صرفاً برای مخاطب ارائه می-شود و مخاطب نه نقش انفرادی و نقش همپیوندی اجتماعی در اجرای آن دارد بلکه از یک عضو به یک مخاطب تبدیل شده است.
اساساً وجه تمایز روشهای بومی ایرانی با روشهای وارداتی در «عضویت و مشارکت» یا «مخاطب» بودن است؛ در روشهای بومی ایرانی عموماً افراد، عضو و مشارکت کننده در اجرای برنامه و اقدام محسوب میشوند ولی در روشهای مدرن افراد صرفاً مخاطب محسوب میشوند.
برخی از روشهای بومی و سنتی که مخاطب در آن درگیر موضوع شده و مشارکت مینماید عبارتند از: بازیهای بومی و محلی، الگوهای عزاداری «دستههای عزاداری، تعزیه، کاروان و قافله»، نمایش بومی و خانگی (روحوضی)، سنتهای عرفی و محلی «آیین شب یلدا، نوروز، چهار شنبه سوری، سیزده بدر، مراسمات عقد و عروسی ، بله برون، حنابندون و .....» ، کار آوا «آوازهای مربوط به کار و شغل»، آش پزون « شله، آش، کاچی، حلوا و.....»، «نوروز خوانی، برف روبان، جشن تولد، نقالی و پرده خوانی، شاهنامه خوانی و...»، سنتهای آیینی و مذهبی« نماز باران، چاووشی و پیشواز زایر رفتن، عقیقه، جشن تکلیف، نماز جمعه و جماعت و عیدین، حج و عمره و زیارت و کاروانهای زیارتی، عزاداری، احیاء شبهای قدر، جشن اعیاد و میلادها».
در مقابل، برخی روشهای نوین که عاری از مشارکت و عضویت آحاد جامعه است و افراد را به مثابه مخاطب میپندارد عبارتند از: سینما، تلویزیون و هنرهای تصویری، تئاتر، اینترنت و سایبر، تبلیغات محیطی «پیامهای بازرگانی ماهواره، تلویزیون، قبل از فیلم سینمایی، تابلوها، و بیل بوردهای محیطی و .....».
حتی در روشهای مشترک از قبیل آموزش نیز تفاوتهای چشمگیری وجود دارد، در روشهای نوینِ آموزشی، استاد و مربی به صورت یک طرفه مطالب و محتوا را ارائه میکند در صورتی که در روشهای بومی و سنتی به سبک مکتب و تعامل استاد شاگرد درس ارائه میشد.
به نظر میرسد در دهههای اخیر به شدت مقهور روشهای نوین و وارداتی شدهایم و در ذهن و ضمیرمان چنان رسوب کرده که از ارزشهای بومی و سنتی غفلت کردهایم. به بیان دیگر روشهای نوین و وارداتی آفت اصلی اقدامات فرهنگی شده و مسیر فعالیتهای فرهنگی را منحرف ساخته است.
براین اساس توجّه دوباره به سنتهای عرفی و الگوها و روشهای بومی و محلی ضرورتی دو چندان داشته و لازم است نهادها و متولیان فرهنگی از خواب غفلت برخیزند و تا دیر نشده و آثار باقی مانده از الگوها و سنتهای عرفی و بومی از بین نرفته است نسبت به احیا و باززندهسازی آن اقدام کرده و اعتبارات و امکانات فرهنگی را در مسیر تقویت این سنتهای اصیل و با ارزش قرار دهیم. باشد که در برابر روشهای نوین و وارداتی سربلند شده و مفتخرانه از فرهنگ خود دفاع کنیم.
یادداشت: حجتالاسلام محمد قطبی/ رئیس دفتر تبلیغات اسلامی اصفهان
