زیارتگاهی در غربت/ نگاهی متفاوت به آرامگاه شهید مدرس کاشمر
گروه فرهنگی: تا قبل از پيروزى انقلاب اسلامى، مزار شهيد مدرس در كاشمر در هالهاى از غربت زيارتگاه عاشقان حقيقت بود، در سالهای اول انقلاب اسلامی ابتدا ساختمان ساده و با ستونهای مرتفع بر مزار شهيد ساخته شد كه مورد قبول مردم كاشمر قرار نگرفت.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، بر اساس متون تاریخی برای کاشمر تا 25 اسم آورده شده است که چهار واژه «ترشیز»، «کاشمر»، «بُست» و «سلطانآباد»، مهمتر از بقیه هستند اما کاشمر آن زمان پرآوازه شد که در عصر غلبه ظلم و جور مردی از تبار نیکان، پا در رکاب مبارزه با نماد ستم گذاشت و از کارزار مجلس به شهادتگاهش خراسان رحل اقامت افکند و در زمین کاشمر با دستاری خونین به سوی معبود خویش شتافت.
امروز محل پرواز او زیارتگاهی است که گویی نام مدرس و کاشمر به هم گرهخورده تا شهری که شهره به دلربایی سروی سترگ است از این پس با یاد آزادمردی شجاع در عرصه گیتی زنده بماند و بدرخشد.
حسن بن اسماعیل طباطبایی که نسبش به امام حسن مجتـبی(ع) میرسد در سال 1249 هجری شمسی در سرابه «کچو» از توابع اردستان استان اصفهان متولد شد. تحصیلات خود را در سن 6 سالگی آغاز کرد و در 16 سالگی جهت ادامه تحصیل به اصفهان عزیمت و به تحصیل علوم دینی پرداخت.
وی سپس جهت تکمیل تحصیلات به عتبات عالیات رفت و عمده تحصیلاتش را در نجف گذراند، بعد از هفت سال با کسب اجتهاد به ایران مراجعت در اصفهان به تدریـس پرداخت، ایشـان در ایـن زمـان بـه مـدرس مشـهور شـد.
در سال 1289 هجری شمسی همزمان با دوره دوم مجلس شورای ملی از طرف علماء به عنوان عالم طراز اول به مجلس شورای ملی راه یافت و از دوره سوم تا پایان دوره ششم توسط مردم تهران به نمایندگی مجلس برگزیده شد.
شهيد مدرس علاوه بر آنکه منسوب به خاندان عصمت و طهارت(ع) است در زندگی و فضایل اخلاقی وارث راستین ستارگان درخشان آسمان امامت بود و در مسير زندگی خويش ساده زيستی و قناعت را پی گرفت.
فروتنی او، كار و تلاش برای معاش همچون سادهترين كارگران، درسی بود كه مدرس از مكتب مولايش حضرت علی(ع) آموخت و اين شيوه را در تمام مراحل عمر خويش ادامه داد.
مدرس تبعید شد
فاصله زیاد خواف و کاشمر تا پایتخت، عدم برخورداری از حداقل امکانات برای رضاشاه و اطرافیانش بسیار وسوسهانگیز بود تا یکی از مخالفان سرسخت و سازش ناپذیر خود را بدانجا تبعید کند.
16 مهرماه 1307 شهید والامقام آیتالله مدرس را در خانهاش دستگیر و به قلعه خواف تبعید کردند و پس از 9 سال اسارت در قلعه خواف با نقشه شوم رضاخان به کاشمر روانه شد در غروب حزنانگیز دهم آذر 1316 به دست مزدوران رضاشاه ابتدا با زهر و سپس در حین نماز بهوسیله عمامهاش به شهادت رسید و برگ سیاهی بر دفتر جنایت استعمارگران و عوامل خود فروخته آنان افزوده شد، نام آیتالله مدرس در سرلوحه دفتر مبارزان، حامیان راستین استقلال و تمامیت ارضی ایران اسلامی قرار گرفت.
زیارتگاهی در غربت
تا قبل از پيروزى انقلاب اسلامى، مزار شهيد مدرس در كاشمر در هالهاى از غربت زيارتگاه عاشقان حقيقت بود، در سالهای اول انقلاب اسلامی ابتدا ساختمان ساده و با ستونهای مرتفع بر مزار شهيد ساخته شد كه مورد قبول مردم كاشمر قرار نگرفت.
شناخت علمی امام خمینی(ره) از این چهره متقی و زاهد، نقش مؤثر او در حوادث تاریخی علیرغم دشواری مسیر و تنهائیها، موجب شد تا به پاس آن خدمات ارزشمند انقلابی او طی حکمی خطاب به تولیت عظمای آستان قدس رضوی حضرت آیتالله واعظ طبسی زیارتگاه این اسوه شجاعت و فرزانگی به نحو احسن ساخته شود .
مزار آقای شهید و درخواست مردم
با عنایت به درخواستهای مكرر مردم از محضرحضرت امام خمينی(ره) و توجه ویژه معمار كبير انقلاب به این شهید بزرگوار، بعد از آن توسعه و ساخت و ساز آن با مشكل مواجه شد، مردم و روحانیان، مسئولان كاشمر از حضور رهبر معظم انقلاب درخواست كردند توليت زیارتگاه به آستان قدس رضوی واگذار شود.
به همین جهت ولی امر مسلمين حضرت آیتالله خامنهای در چهار تير 1373 در پاسخنامه نماينده ولیفقیه در خراسان و مقام توليت عظمای آستان قدس رضوی طی حكمی حضرت آیتالله واعظ طبسی را همزمان به توليت مرقد مطهر حضرت حسين بن موسی الكاظم(ع) در طبس و آرامگاه شهيد آیتالله مدرس(ره) در كاشمر منصوب فرمودند .
متن نامه رهبر معظم انقلاب در واگذاری تولیت زیارتگاه شهید آیتا... مدرس (ره) به آستان قدس رضوی در قسمتی از حکم تاریخی مورخه 28 شهریور 1363 امام مبنی بر بازسازی مزار مدرس آمده است؛ «در واقع شهید بزرگ ما مرحوم مدرس که القاب برای او کوتاه و کوچک است، ستاره درخشانی بود بر تارک کشوری که از ظلم و جور رضاشاهی تاریک میشد و تا کسی آن زمان را درک نکرده باشد، ارزش این شخصیت عالیمقام را نمیتواند درک کند. ملت ما مرهون خدمات و فداکاریهای اوست، اینک که با سربلندی ازبین ما رفته بر ماست که ابعاد روحی و بینش سیاسی، اعتقادی وی را هر چهبهتر بشناسیم و بشناسانیم با خدمت ناچیز خود مزار شریف و دور افتاده او را تعمیر و احیاء کنیم.
«جناب مستطاب حجتالاسلاموالمسلمین آقای واعظ طبسی تولیت عظمای آستان قدس رضوی علیه آلاف التحیه و الثناء با سلام و تحیت، تشکر، قدردانی از خدمات ارزشمند و اقدامات بزرگ جنابعالی و سپاس از قبول زحمت تولی امور مرقد مطهر حضرت حسین بن موسی علیه و علی آبائه الکرام الف تحیه و اکرام نیز آرامگاه شهید بزرگ اسلام مرحوم آیتالله مدرس طاب ثراه، جنابعالی را به تولیت امور آن دو آستانه مبارکه منصوب و ادارهی امور آن را به دست با کفایت جنابعالی محول مینمایم با این امید که خدمات شما بتواند وضع شایستهی آن مراقد منوره را برای آنها فراهم سازد. از خداوند متعال بقا و سلامتی و عون الهی را برای وجود با برکت جنابعالی مسألت میکنم، و السلام علیکم و علی کل من یخدم تلک القباب المطهره و رحمه الله چهارم تیر 1373.
زیارتگاه شهید مدرس و حضور حضرت آیتالله خامنهای
بر اين اساس تلاشی ارزشمند توسط آستان قدس رضوی برای گرفتن غبار از مرقد غریب این مبارز نستوه با ساخت ساختمان اصلی زیارتگاه در سال 1363 آغاز شد .
تا سال 1367 این مکان شامل بقعه مرکزی و 9 رواق به مساحت حدود 1250 متر مربع زیربنا به دست مبارک رهبری که در آن زمان رئیس جمهوری اسلامی ایران بودند مورد بهرهبرداری قرار گرفت و تحویل اداره اوقاف و امور خیریه شهرستان کاشمر داده شد تا ياد و خاطره آن شهيد والامقام که عمر با برکت خویش را صرف اسلام و مردم عزیز کشور خود نمود زنده و جاويد بماند .
حضرت آیتالله خامنهای در تاریخ ششم فروردین 1367 در مراسم افتتاح آرامگاه شهید مدرس (ره) فرمودند: «حدود سی سال پیش کسی نمیدانست مدرس که بود؟ برای چه در شهر غربت به دست مزدوران شهید شد؟ ولی امروز نورافشانی خورشید انقلاب در این جهان، چهره مدرسها را روشن کرد».
آنچه به یادگار مانده
تاکنون به همت آستان قدس رضوی تحت مدیریت توانمند مرحوم حضرت آیتالله واعظ طبسی و مدیریت جدید آن فعالیتهای عمرانی و فرهنگی گستردهای با ایجاد فضاهای مناسب بهمنظور خدماترسانی به زائران و مجاوران آقای شهید در زیارتگاه این اسوه فقاهت و سیاست صورت گرفته است.
در زیارتگاه شهید آیتالله مدرس(ره) در طول سال میتوان به برنامههای متنوعی چون اقامه نماز جماعت، قرائت ادعیه کمیل، توسل، ندبه و جلسات سخنرانی با دعوت از مداحان و سخنرانان برجسته، بزرگداشت سالگرد شهادت آیتالله مدرس(ره) با حضور مسئولان کشوری، مراسم شهادت و جشن میلاد ائمه اطهار (ع)، مراسم عزاداری با دعوت از هیئتهای مذهبی در ایام محرم ، محافل شبی با قرآن ، شبشعر، مسابقات فرهنگی و ورزشی در مناسبتهای مختلف، تشکیل کلاسهای اوقات فراغت در ایام تابستان و کلاسهای مهد الرضا(ع) اشاره کرد .
از دیگر برنامهها برگزاری نماز باشکوه عید سعید فطر است که به صورت متمرکز در سطح شهر کاشمر در زیارتگاه شهید آیتالله مدرس (ره) اقامه میشود. در این مراسم بیش از 30 هزار نفر از بندگان خوب خدا مشتاقانه حضور مییابند.
در بخش عمرانی نیز به همت آستان قدس رضوی فعالیتهای چشمگیری در زیارتگاه شهید آیتالله مدرس (ره) با هدف ایجاد فضاهای مطلوب بهمنظور رفاه حال زائران صورت گرفته، که شروع طرح جامع مجتمع فرهنگی شهید آیتالله مدرس(ره) به مساحت 10 هکتار، تملک و خرید 23 هزار متر مربع در طرح جامع، شروع به ساخت و راهاندازی صحن جنوبی که شامل زائرسرا، سوئیت، آشپزخانه عمومی، سه سالن اجتماعات جهت مراسم مختلف نصب چهار پایه چراغ سنگی و آبنمای سنگی زیبا در این صحن به علاوه کاشیکاری متنوع در ایوانها، این صحن در سال 1385 توسط قائممقام محترم آستان قدس رضوی جناب آقای علوی رسماً افتتاح شد.
از دیگر فعالیتهای انجام شده در این بخش میتوان به ساخت و تجهیز كتابخانه شهيد آیتالله مدرس (ره) دارای 1600 مترمربع زیر بنا، با بیش از 75هزار جلد کتاب چاپی، 8 هزار و 600 منبع دیجیتال، 100 عنوان نشریات ادواری، 13 هزار عضو و دارا بودن بخشهای محققین، اینترنت، قفسه باز و سالنهای مطالعه خواهران و برادران، وجود منابع و مآخذ مختلف، نشریات و مجلههای علمی، کتابهای روزآمد، بخش سمعی و بصری، ارائه خدمات ویژه رایانهای، کتابخانهای غنی را فراهم آورده که در منطقه بینظیر و از جایگاه بسیار خوبی برخوردار است.
این کتابخانه بهعنوان بزرگترین و غنیترین کتابخانه کاشمر و شهرستانهای همجوار در سال 1375 با حضور مرحوم حضرت آیتالله واعظ طبسی افتتاح و به مرکز فعالیتهای گسترده فرهنگی نیز تبدیل شده است.
موزه شهید مدرس و نمایش 200 اثر
ساخت و تجهیز موزه آثار و اسناد شهید آیتالله مدرس(ره) به مساحت 200 مترمربع از دیگر اقدامات ارزشمند دیگر محسوب میشود.
این موزه که اختصاصاً به معرفی این شهید بزرگوار پرداخته است در سال 1381 با همت امور فرهنگی مجتمع شهيد آیتالله مدرس(ره) و با مساعدت آستان قدس رضوی با هدف گردآوری اسناد و تصاوير بعضی از وسايل شخصی ایشان و معرفی این شهید والامقام به جامعه در تاريخ دهم آذر 1383 همزمان با شصت و هفتمين سالگرد شهادت آیتالله مدرس(ره) و روز مجلس رسماً گشايش يافت و مورد بهرهبرداری عموم قرار گرفت .
این موزه مجموعهای است شامل اسناد و دستنوشتهها و وسایل شخصی شهید آیتالله مدرس(ره) از جمله قرآن، عصا، دو عدد پیراهن، چراغ، قلم، سجاده و پارچ سفالی و ...است.
بخشی از فضای موزه به وسایل اهدایی و بعضی دیگر از اشیاء و وسایلی که از لحاظ زمانی، مکانی هم دوره با شهید مدرس بوده و بیانگر اوضاع اجتماعی فرهنگی و اقتصادی آن ایام میباشند اختصاص دارد . موزه سالانه مورد بازدید بیش از 90 هزار نفر از علاقهمندان قرار میگیرد .
موزه آثار و اسناد با بیش از ۲۰۰ اثر که برای مطالعه در افکار و اندیشههای این عالم نستوه راهاندازی شد.
زیارتگاه مکانی برای زائران
در این زیارتگاه همچنین اقدامات دیگری برای رفاه حال زائران انجام شده که محوطهسازی و ایجاد فضای سبز در صحن شمالی به مساحت هشت هزار مترمربع جهت اسکان زائران و فراهم نمودن امکانات رفاهی، بهسازی مزار شهدا بهصورت بسیار زیبایی، احداث سالن چندمنظوره با مساحت دو هزار مترمربع با همكاری مجلس شورای اسلامی در جوار مرقد شهيد آيتا... مدرس(ره)، آمادهسازی و زیرسازی هشت هزار متر در صحن شمالی و جلوی كتابخانه، ساخت و بهرهبرداری از دو آبنمای بسيار زيبا با اجرای نورپردازی نوين در صحن شمالی، سنگفرش صحن شمالی حدود 6300 مترمربع و زیباسازی و اجرای فضای سبز در صحن شمالی و ورودی كتابخانه حدود دو هزار مترمربع از آن جمله به شمار میرود.
مدرس و جمله مشهورش
اكنون آرامگاه مدرس با بارگاه مشهورترين امامزادگان كشور برابرى میكند. وقتى انسان در آن مجموعه قرار میگيرد، به ياد اين جمله وى میافتد كه خطاب به رضاخان گفت: «قبر من هرجا كه باشد زيارتگاه مردم میشود اما تو در جايى میميرى كه نه آب باش نه آبادانى.»
آستان قدس رضوی پس از انقلاب شكوهمند اسلامی با مديريت مدبرانه مرحوم حضرت آیتالله واعظ طبسی در چارچوب رهنمودهای رهبر كبير انقلاب و نيز مقام معظم رهبری، با شناخت صحيح نيازهای كشور و درك اولويتهای فرهنگی، توانسته است گامهای بلندی به سوی توسعه اماكن فرهنگی و معنوی در سرتاسر كشور برداشته و به ارتقای سطح معارف دينی كمك كند .
چرا که تولیت عظما و مسئولان آستان قدس رضوی همواره در راستای ارائه خدماترسانی مطلوب به زائران تلاش نمودهاند، اجرای طرح جامع این زیارتگاه تحت مدیریت متمرکز و توانمند موجب اعتلای فرهنگ اسلامیدر منطقه کاشمر خواهد شد .
