فراموشی سبک زندگی اسلامی و خطر انتقال بحران به جامعه
گروه جامعه: فراموشی سنتها و ارزشهای پسندیده در حوزه ازدواج و خانواده امروز سبب جدایی این کانون دینی از سبک زندگی اسلامی شده است و مبارزه با این مهم هوشیاری مسئولان پیش از رسوخ آسیب از خانواده به جامعه را میطلبد.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا)، مقام معظم رهبری چندی پیش در اجرای بند یک اصل ۱۱۰ قانون اساسی سیاستهای کلی خانواده را که پس از مشورت با مجمع تشخیص مصلحت نظام تصویب شده است، به رؤسای قوای سهگانه و رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام ابلاغ کردند.
ارائه و ترسیم الگوی اسلامی خانواده و تقویت و ترویج سبک زندگی اسلامی- ایرانی از جمله بندهای این سند محسوب میشود که در بردارنده راهکاریی با محوریت ترویج ارزشهای متعالی و سنتهای پسندیده در حوزه ازدواج و خانواده است.
پایین آمدن آمار ازدواج و بالا رفتن میزان طلاق به ویژه در پنج ساله اول زندگی گویای آسیبهای جدی در حوزه خانواده است. وجود چنین شرایطی در جوامع غربی و اروپایی نیز خود نشان از آن دارد که سبک زندگی نوین و صنعتی نیز نه تنها نتوانسته است به کشورهای پیشرفته دنیا کمک کند بلکه زمینه ساز ایجاد بحرانی جدی نیز در حوره خانواده و ازدواج شده است.
در این راستا سبک زندگی اسلامی که مزین به تعالیم و دستورات دینی و قرآنی است و با ذات و سرشت انسانها سر و کار دارد میتواند بهترین راهگشا و هدایتگر باشد به شرط آنکه مبانی آن استخراج و در قالبهای نوین و جذاب برای نسل جوان تبیین شود.
در حوزه ازدواج و خانواده همواره سنتها و ارزشهای مقبولی وجود داشته است که سبب قوام و استحکام پایههای زندگی مشترک میشد و زوجین را در کنار یکدیگر با حفظ احترام و کرامت قرار میداد. اما با مرور زمان و گذشت ایام و پیشرفت تکنولوژی و نفوذ فرهنگ غربی برخی از این صفات و ارزشها جایگاه خود را از دست دادند. از این رو بر آن شدیم تا در تعاملی با کارشناسان به معرفی سنتهای پسندیدهای که در حوزه خانواده وجود داشته است و به سبب فراموشی آن امروز خانوادهها دچار معضل و بحران شدهاند و وظایف نهادهای فرهنگی برای احیای آن بپردازیم.
وقتی برگزاری عروسی سختی به همراه نداشت
به سراغ مریم معینالاسلام، مسئول مؤسسه علمی فرهنگی زنان منتظر قم رفتیم. وی با بیان اینکه تغییر سبک زندگی، فراموش شدن سنتها را در برداشته است گفت: یکی از این سنتهای پسندیده که به افزایش آمار ازدواج کمک میکرد برگزاری آسان و ساده مراسم ازدواج در گذشته بود. جشنهای عروسی با در نظر گرفتن اصول و رعایت برخی آداب و رسوم شیرین با نظارت پدر و مادرها برگزار و سبب ایجاد فضایی باصفا و مفرح میشد و همگی احساس رضایت میکردند و کسی تحت فشار نبود در صورتی که امروزه جشنهای عروسی از چنان هزینههای بالایی برخوردار است که شادی و نشاط افراد را سلب میکند و صرفا به آن به عنوان موضوعی که باید به بهترین نحو اجرایی شود نگریسته میشود.
این استاد حوزه و دانشگاه از دیگر ارزشهای پسندیده فراموش شده در حوزه ازدواج را عدم توقع بینیازی دانست و گفت: در گذشته زوجین تلاش میکردند تا با اتکا به عملکرد خود مایحتاج زندگیشان را به مرور زمان مهیا کنند و به یک جهیزیه ساده بسنده میکردند، اما امروز چنین تصور میشود که باید عروس را با جهیزیهای کامل که در برگیرنده تمام احتیاجات و حتی وسایل غیرضروری است روانه خانه شوهر کرد.
واسطهگرهای ازدواج را کنار گذاشتیم
مسئول مؤسسه علمی فرهنگی زنان منتظر قم از دیگر سنتهای فراموش شده را واسطه گری در ازدواج برشمرد و اظهار کرد: در گذشته معرفی کردن دختران خوب به پسران خوب به واسطه خانوادهها بسیار رونق داشت و زمینه ساز ازدواج میشد، در صورتی که در حال حاضر این آشنایی به ارتباطی مجازی تبدیل شده است که آسیبهای متعددی را به سبب شناخت نادرست به همراه دارد.
این استاد حوزه و دانشگاه توقع استقلال و زندگی مشترک خصوصی به دور از والدین را از دیگر آسیبهایی برشمرد که سبب پایین آمدن آمار ازدواج میشود و گفت: زندگی در کنار والدین سبب میشد زوجین در محیطی دورهمی صفا و صمیمت بیشتری را تجربه کنند و در ابتدای زندگی متحمل هزینههای بالا برای تأمین مسکن نشوند، در صورتی که توقع تهیه مسکن مستقل و هزینههای بالای آن سبب شده است جوانان از ازدواج رویگردان شوند.
والدین صبر و گذشت خود در زندگی مشترک را برای فرزندان معنا کنند
از دیگر کارشناسانی که در این زمینه با ما هم سخن شدند حجتالاسلام والمسلمین سید مهدی واعظ موسوی، کارشناس حوزه خانواده بود. وی بر ضرورت تعریف صفاتی همچون گذشت، صبر، بردباری و فداکاری برای دوام زندگی خانوادگی تأکید و تصریح کرد: وقتی والدین نتوانند از عملکرد خود دفاع کنند و روحانی، معلم و رسانه نیز به زیبایی به بیان این مفاهیم نپردازند نتیجه ضد ارزش شدن این مفاهیم که سبب بقای زندگی خانوادگی است، میشود.
وقتی صدا و سیما ضد ارزش عمل میکند
وی در بخش دیگری از سخنان خود صدا و سیما و به ویژه شبکههای تلویزیونی را مهمترین رسانه و انتقال دهنده فرهنگ به خانوادهها خواند و گفت: در حال حاضر رسانه سنتها را به زیبایی تبیین نمیکند، در این میان صدا و سیما نه تنها بیان کننده ارزشهای خانوادگی نیست بلکه گاهی ضد ارزش نیز رفتار و مردم را دچار سرگردانی میکنند.
وی ادامه داد: وقتی رسانه غیرت را هم معنی بددلی، بدگمانی و خشونت تعریف میکند، عفت را در مردان از بین میبرد. چرا که امیرالمؤمنین علی(ع) میفرمایند عفت مرد به اندازه غیرت او است و بدین ترتیب راه مراودات بیهوده با زنان نامحرم برای مردان باز میشود. وقتی عفت و غیرت مرد از بین برود مسئولیت پذیری و وفاداری مرد تضعیف میشود. در چنین شرایطی زن با مشاهده ول انگاری همسر خود دست به رفتار مشابه میزند و خانواده دچار بحران میشود.
این کارشناس خانواده با
اشاره به سخنی از پیامبر اکرم(ص) که میفرمایند با از بین رفتن هر سنت یک بدعت
جایگزین آن میشود تصریح کرد: اطاعت پذیری دلبرانه زن از همسر در قرآن یک نکته
پررنگ و ارزش محسوب میشود، در صورتی که این امر به شکل ذلیلانهای در فیلمها و
سریالها به نمایش گذاشته میشود.
سیاستهای غیرمنطبق با حوزه استحکام خانواده
به سراغ مینو اصلانی، رئیس بسیج جامعه زنان کشور نیز رفتیم. وی با بیان اینکه قوانین و سیاستهایی که در دستگاههای مختلف تدوین میشود منطبق بر خانواده محوری نیست اظهار کرد: به طور مثال ارائه تسهیلات مختلف در ارگانها و نهادهای مختلف، مبتنی بر تشکیل خانواده نیست و سبب تشکیل تقویت و تعالی خانواده که در سند ابلاغی مقام معظم رهبری به ان اشاره شده است، نمی شود.
اصلانی با بیان اینکه در سند ابلاغی مقام معظم رهبری نیز به این نکته اشاره شده است که قوانین و مقررات نیز باید خانواده محور باشند اظهار کرد: دستگاهها نیاز به بازنگری در تدوین قوانین خود به منظور سنخیت پیدا کردن با تشکیل، تقویت و تعالی خانواده دارند.
اصلانی با تأکید بر اینکه برخی سیاستها و قوانین در دستگاههای مختلف مخل موضوع انسجام خانواده است گفت: به طور مثال در موضوع شیفت بندی به موضوع خانواده و کمتر درگیر شدن افراد اشاره نشده است. همچنین در موضوع شهرسازی و شهرک سازی با مجتمعهایی روبرو هستیم که هیچ گونه امکاناتی برای تفریح اعضای خانواده تعریف نکرده است.
خانوادهها در اسارت نگاههای مادیگرا
منیره نوبخت، عضو شورای فرهنگی اجتماعی زنان عضو شورای فرهنگی اجتماعی زنان با بیان اینکه نگاه مادیگرا به حوزه خانواده مروج خودمحوری، فردگرایی، منفعتطلبی، اقتصادمحوری، لذتجویی، رفاهطلبی و سودجویی است، تصریح کرد: این نگاه از ارزشهای متعالی به دور است و نمیتواند خانوادهای مستحکم و متعالی را شکل دهد.
وی با بیان اینکه در نگاه معناگرا که در برگیرنده سنتها و ارزشها است، شاهد حاکمیت کمالخواهی، اخلاقمداری، تلاشمحوری و آسایشمحوری هستیم، اظهار کرد: حاصل این ارزشها و رفتارها که هرگز با گذشت زمان کارکرد خود را از دست نمیدهند تشکیل یک خانواده مطلوب با بایستههای عمیق رفتاری است.
نوبخت بر ضرورت تغییر نگاه به خانواده و درک عمیق تأثیراتی که خانواده بر جامعه دارد تأکید کرد و گفت: تازمانی که به عمق تأثیرات این نهاد اجتماعی کوچک پی نبریم، اقدامات ما سطحی و ظاهری خواهد بود. براساس سیاستهای ابلاغی رهبر معظم انقلاب در حوزه خانواده باید تمام دانشگاهیان، اندیشمندان و اصحاب رسانه به یک مفاهمه و اشتراک مفهومی در حوزه خانواده برسند و سپس نسبت به تدوین الگو اقدام کنند.
وی ترویج نگاه فردمحور و منفعتطلب را مهمترین آسیب امروز خانوادهها برشمرد و اظهار کرد: جوامع مختلف با این نگاه اقدام به تشکیل خانواده کردند و از مضرات آن نیز دچار آسیب شدند و در حال حاضر به دنبال گذر از آن هستند، ما باید از تجربه تلخ آنان عبرت گرفته و راه غلط آنان را مجددا طی نکنیم.
سنتهای ارزشمند از یاد رفته
معصومه خلیلی، کارشناس و مشاور خانواده این کارشناس خانواده نیز به تبیین عوامل ایجاد فاصله بین ازدواجهای کنونی با سبک اسلامی پرداخت و با اشاره به تأکید پیامبر اکرم(ص) مبنی بر ازدواج در جوانی عنوان کرد: اگر ازدواج در جوانی به درستی و با آگاهی صورت گیرد سبب ایجاد صمیمیت بیشتر بین زوجین میشود و از ماندگاری بیشتری برخوردار خواهد بود در صورتی که غرب معتقد است ازدواج باید در میانسالی صورت گیرد و این امر بر خلاف فطرت و مصلحت بشر است و هدفی جز شهوترانی ندارد.
خلیلی استحکام پایههای یک ازدواج موفق را از منظر اسلامی تفاهم بین زن و مرد، محبت به دیگران و گذشت برشمرد و گفت: خاصیت نیکی کردن به دیگران نیکی دیدن است و زن و شوهر برای اینکه از محبت یکدیگر بهرهمند شوند مسلما باید با یکدیگر با محبت رفتار کنند. این در حالی است که به سبب ناآگاهی از تعالیم دینی، خانوادهها در پی ایجاد پشتوانه برای زندگی مشترک با تعیین مهریههای بالا هستند در صورتی که نه تنها این عامل قوام و ثبات را به همراه ندارد بلکه در بسیاری موارد سبب آشفتگی در خانواده و جدایی نیز شده است.
این مشاور دینی خانواده سادهزیستی بر اساس شأن فرد و عرف جامعه را از جمله تأکیدات فرهنگ اسلامی خواند و گفت: اولیای خدا ساده زندگی میکردند و دیگران را نیز به سادهزیستی تشویق میکردند اما امروز جوانان به تجملات و چشم و همچشمی دعوت میشوند، بنابراین ازدواجها به سبب ناتوانی در تأمین هزینههای بالایی که تجملات به همراه دارد به تأخیر میافتد.
وی یکی از عواملی که سبب بالار فتن آمار ازدواج در جامعه میشود را گسترش فضای عفاف و حجاب در جامعه خواند و گفت: زن و مردی که در حریم و چهارچوب خود نقشآفرینی میکنند در سلامت جامعه مؤثر هستند، اما اگر این دو هر یک به درستی نقش خود را ایفا نکنند به حریم حیا ضربه وارد میشود و ناپاکی رواج پیدا میکند. گسترش بیحیایی سبب میشود جوانان نیازهای جنسی خود را با مراودات بیحد و مرز ارضا کنند و سراغی از ازدواج نگیرند.
خلیلی عدم ایفای صحیح نقشها در زندگی مشترک را نیز عامل دیگری برای سست شدن بنیان خانواده و رسیدن به مرحله طلاق ارزیابی کرد و گفت: عدم تحقیر یکدیگر، عیبپوشی، محرم اسرار بودن، با هم بودن، حفظ آبروی یکدیگر، اعتماد، احترام به خانواده یکدیگر و بیان نکات مثبت آنان از جمله مواردی است که باید زوجین در نوع مراودات خود با یکدیگر به آن توجه و در این زمینه نقشآفرینی کنند.
این گزارش میافزاید: جوان در آرزوی ازدواج که بدون سرمایه و امکانات تنها مانده است نیاز به الگویی منسجم برای تبعیت و نجات از سردرگمی دارد تا بازیچه سبکها و الگوهایی که پیروان خود را نیز نتوانسته است در جوامعشان نجات دهد نشود. الگوی سبک زندگی اسلامی همان نوش دارویی است که مسئولان و سیاستگذاران باید پیش از آنکه شاهد انحلال خانواده باشیم تجویز کنند که در غیر این صورت و پس از فروپاشی خانواده نمیتوان در صدد ترمیم آسیبهای جدی که به دنبال دارد و مهم ترین آن گسترش آسیبهای اجتماعی در جامعه است برآیند.
با امید به اینکه اینبار شاهد مرگ سهراب نباشیم....
