در همایش علوم عقلی و تمدن نوین اسلامی بررسی شد؛
جایگاه عقل در تمدن اسلامی
گروه معارف: عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی در همایش علوم عقلی و تمدن نوین اسلامی گفت: عقل همواره در جهان اسلام وجود داشته اما هرگز بدون مرجعیت نبوده و حذف نشده است اما در مقاطعی جریان مغلوبه بوده و در مقابل دو جریان قرار گرفته است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، حجت الاسلام حمید پارسانیا، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی و عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در همایش علوم عقلی و تمدن نوین اسلامی که ظهر امروز هشتم دی ماه در تالار همایشهای دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی برگزار شد، بیان کرد: وقتی به فرهنگ و تمدن میپردازیم، باید مشخص کنیم مرادمان فرهنگ اسلامی حقیقی است یا آرمانی.
وی افزود: اگر مراد ما عقل در فرهنگ حقیقی اسلامی باشد باید به تمدن مراجعه کنیم تا کاربرد عقل را در آیات و روایات ببینیم و برای اینکه بدانیم جایگاه عقل در فرهنگ تاریخی و حقیقی ما چیست، باید از روش مقایسهای استفاده کنیم.
پارسانیا با اشاره به جایگاه عقل در جهان مدرن بیان کرد: در سخن گفتن از عقل در جهان مدرن، یک دوره 400 ساله مد نظر ما است و در این دوره خود عقل تطوراتی داشته و خود این تفاوت ها معنای عقل پیدا کرده است.
وی ادامه داد: اولین ویژگی عقل مدرن که عقل روشنگری نامیده میشود، شهود ستیزی و حذف مرجعیت نقل از قلمرو عینی است و ویژگی دیگر، خارج شدن عقل از حالت سوژه محور و دیگری ویژگی تاریخی شدن است.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی در تبیین دیگر ویژگیها ادامه داد: اگر این عقلانیت را به سویی محدود کنیم، ما معرفت را دائما تولید میکنیم و مسئله بعدی این است که عقل در نسبتش به اراده دارد به سوی تقدم پیش می رود و افول روشنگری ویژگی ششم است.
وی با بیان اینکه هر کدام از این خصوصیات در یک دوره از چهار سده وجود داشته است، بیان کرد: نقلگرایی مقابل نخستین آن بود و عقل گرایی از همان اول در مقابل نقلگرایی مطرح شد.
پارسانیا در تبیین ویژگیهای عقل در فرهنگ و تمدن اسلامی اذعان کرد: عقل همواره در جهان اسلام وجود داشته اما هرگز بیمرجعیت نبوده و هیچ گاه حذف نشده است اما در مقاطعی جریان مغلوبه بوده و در مقابل دو جریان قرار داشته، یکی در مقابل نقلگرایی و ظاهرگرایی و یکی در مقابل شهودگرایی و جریان عرفانی و عقلانیت در تعامل و در رقابت با اینها عمل میکرده است.
وی در ادامه به تبیین جریانهایی مثل اشاعره، معتزله و عثمانیه و... و برخورد آنها با جریان عقلی پرداخت و در ادامه بیان کرد: عقلگرایی که در جهان اسلام تعیّن پیدا کرد، یکی تقابل با وحی و عقل بود.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی اذعان کرد: در جهان اسلام هرگز عقل نسبت به حس گرایی افول نکرد و عقل عنصر محسوس برای معرفت علمی بود؛ عقل نور باقی ماند و هیچ جریانی نپذیرفت که عقل خودبنیاد شود.
پارسانیا بیان کرد: عقل هرگز تاریخی نشد و در دسترس همه بشر بود، عقلانیت در جهان اسلام و در همه فرهنگ ها به دنبال عناصر معقول درگیر تحول در دیگر فرهنگها بود و با استفاده از همان عناصر سعی بر گفتوگو داشت.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی در پایان صحبتهای خود با محوریت عقل در فرهنگ و تمدن اسلامی، عنوان کرد: عقل همواره خصلت روشنگری داشت، روشنگری، ذاتی علم است و علم نور است.
وی افزود: اگر مراد ما عقل در فرهنگ حقیقی اسلامی باشد باید به تمدن مراجعه کنیم تا کاربرد عقل را در آیات و روایات ببینیم و برای اینکه بدانیم جایگاه عقل در فرهنگ تاریخی و حقیقی ما چیست، باید از روش مقایسهای استفاده کنیم.
پارسانیا با اشاره به جایگاه عقل در جهان مدرن بیان کرد: در سخن گفتن از عقل در جهان مدرن، یک دوره 400 ساله مد نظر ما است و در این دوره خود عقل تطوراتی داشته و خود این تفاوت ها معنای عقل پیدا کرده است.
وی ادامه داد: اولین ویژگی عقل مدرن که عقل روشنگری نامیده میشود، شهود ستیزی و حذف مرجعیت نقل از قلمرو عینی است و ویژگی دیگر، خارج شدن عقل از حالت سوژه محور و دیگری ویژگی تاریخی شدن است.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی در تبیین دیگر ویژگیها ادامه داد: اگر این عقلانیت را به سویی محدود کنیم، ما معرفت را دائما تولید میکنیم و مسئله بعدی این است که عقل در نسبتش به اراده دارد به سوی تقدم پیش می رود و افول روشنگری ویژگی ششم است.
وی با بیان اینکه هر کدام از این خصوصیات در یک دوره از چهار سده وجود داشته است، بیان کرد: نقلگرایی مقابل نخستین آن بود و عقل گرایی از همان اول در مقابل نقلگرایی مطرح شد.
پارسانیا در تبیین ویژگیهای عقل در فرهنگ و تمدن اسلامی اذعان کرد: عقل همواره در جهان اسلام وجود داشته اما هرگز بیمرجعیت نبوده و هیچ گاه حذف نشده است اما در مقاطعی جریان مغلوبه بوده و در مقابل دو جریان قرار داشته، یکی در مقابل نقلگرایی و ظاهرگرایی و یکی در مقابل شهودگرایی و جریان عرفانی و عقلانیت در تعامل و در رقابت با اینها عمل میکرده است.
وی در ادامه به تبیین جریانهایی مثل اشاعره، معتزله و عثمانیه و... و برخورد آنها با جریان عقلی پرداخت و در ادامه بیان کرد: عقلگرایی که در جهان اسلام تعیّن پیدا کرد، یکی تقابل با وحی و عقل بود.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی اذعان کرد: در جهان اسلام هرگز عقل نسبت به حس گرایی افول نکرد و عقل عنصر محسوس برای معرفت علمی بود؛ عقل نور باقی ماند و هیچ جریانی نپذیرفت که عقل خودبنیاد شود.
پارسانیا بیان کرد: عقل هرگز تاریخی نشد و در دسترس همه بشر بود، عقلانیت در جهان اسلام و در همه فرهنگ ها به دنبال عناصر معقول درگیر تحول در دیگر فرهنگها بود و با استفاده از همان عناصر سعی بر گفتوگو داشت.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی در پایان صحبتهای خود با محوریت عقل در فرهنگ و تمدن اسلامی، عنوان کرد: عقل همواره خصلت روشنگری داشت، روشنگری، ذاتی علم است و علم نور است.
