دوره صفوی فاقد اثر قابل توجهی در زمینه عرفان و تصوف است
گروه فرهنگی: استاد دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان با تقسیم دوره صفویه از لحاظ عرفان و تصوف به دو دوره مجزا گفت: در دوره اول، عرفا و فلاسفه همردیف علمای دین بودند؛ ولی در دوره دوم، راه برای سرکوب و برخورد با آنها هموار شد و به همین دلیل در این دوره، اثر قابل توجهی در زمینه عرفان و تصوف وجود ندارد.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از اصفهان، مهدی تدین، استاد دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان، در نخستین نشست علمی همایش مقام ادبی اصفهان که صبح دوشنبه دوم اسفندماه در تالار صائب دانشکده ادبیات دانشگاه اصفهان برگزار شد، اظهار کرد: دوره صفویه به لحاظ عرفان و ادبیات به دو دوره مجزا تقسیم میشود. دوره اول تا حدود سال1000قمری، دنباله فرهنگ و ادب و فلسفه قبل از صفویه است. سلسله صفوی چون شیعه بود، علما و فقهای دین را تقویت میکرد و مدارس دینی را گسترش میداد؛ تا زمان شاه عباس عرفا و فلاسفه نیز در کنار علمای دین قرار داشتند و هنوز میان آنها شکاف ایجاد نشده بود.
وی افزود: در زمان شاه عباس، شخصی به نام محمود پسیخانی مریدانی را گرد خود جمع کرده و به آنها وعده شورش و تغییر حکومت را داد. شاه عباس متوجه این توطئه شد و او و یارانش را دستگیر کرد. سپس به دستور شاه خانقاهها تعطیل و تمام دراویش و صوفیان اخراج شده و تحت محاکمه و بازجویی قرار گرفتند.
تدین ادامه داد: بنابراین متشرعین و طرفدارانشان راه را هموار دیدند تا تصوف را در حکومت صفوی از بین ببرند، ولی چون نمیتوانستند علنا علیه تصوف و عرفان فعالیت کنند، علیه آن شب نامه پخش میکردند؛ از جمله کتاب حدیقه الشیعه را که متعلق به شخصی از اهالی اردستان بوده و در هند نوشته شده است، به مقدس اردبیلی منتسب کرده و فصلی جعلی را علیه صوفیان و عرفا در آن درج کردند. این وضعیت تا اواخر دوره صفویه ادامه داشت و تمام اقدامات علیه عرفا و صوفیه شکل گرفت.
استاد دانشگاه اصفهان بیان کرد: به همین دلیل در این دوره کتاب قابل توجهی در زمینه عرفان و تصوف وجود ندارد و حتی بعد از شاه عباس کار به جایی رسید که عرفای بزرگی مثل فیض کاشانی و فیاض لاهیجی که در این دوره میزیستند، با تمام عظمت خود، مورد تکفیر قرار گرفتند.
وی گفت: البته در این دوره، شعر وضعیت بهتری داشت. بزرگترین شاعر این دوره صائب اصفهانی بود و در کتابها آمده است که محافل ادبی رونق زیادی داشته و حتی مردم عادی با شعر سروکار داشتند؛ اگرچه تصوف و عرفان در این دوره به حالت اغماء میرود، اما در گوشه و کنار افرادی بودند که این موضوع را رها نکرده و آثار آنها در این زمینه مضبوط است.
