مصادیق عمل خیر در اسلام متعدد و نامحدود است

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از اصفهان، به نقل از پایگاه اطلاع‌رسانی فلسطین آنلاین، گسترة انجام کار خیر در اسلام بی پایان است و هیچ حد و حصری ندارد، همچنین انجام کار خیر فی نفسه ممکن است از گسترة خودش فراتر رود؛ برای مثال افرادی هستند که تمایل به دادن صدقه و خیرات دارند، بنابراین خود آنها به جستجوی نیازمندان می¬پردازند، سپس میزان نیاز آنان را بررسی می-کنند و در پایان یا به آنها پول می¬دهند یا اینکه خود، نیازهای نیازمندان را تهیه می¬کنند. گاهی اوقات نیز امکان دارد که آنها شرایط و وضعیت نیازمندان را به منظور کاهش فقرشان بررسی کنند. گاهی به جای انجام همه این کارها، ممکن است که آنها تنها به دادن پول به مؤسسه خیریه اکتفا کنند که این عمل (کمک به دیگران از طریق مؤسسه خیریه) قطعا جنبه عملی کار خیر محسوب می¬شود. 

اگر گزینة دوم انتخاب شود، یعنی انجام کار خیر از طریق مؤسسه خیریه، در این حالت تلاش و کوششی وجود ندارد، {علی‌رغم اهمیت این کار از جنبه‌های مختلف} و این عدم وجود تلاش در انجام کار خیر فقط در مورد صدقه دادن صدق نمی¬کند، بلکه تمام کارهای خیری که از طریق مؤسسه خیریه انجام می-گیرد، فاقد تلاش و کوشش از جانب خودِ افراد خیر هستند، چرا که جستجوی نیازمندان و تحقیق درمورد میزان نیاز آنها و ... به عهده مؤسسه خیریه است.

ضمانت کیفیت انجام کار 

مصطفی ابو توهه، مبلغ دینی می¬گوید: اعمال صالح ما کم و اندک است و فقط مقدار اندکی از این اعمال به سمت خداوند صعود می¬کند (نزد خداوند برده می¬شود)، همان‌گونه که در سخن خداوند متعال آمده است: «سخنان پاکیزه به سوی او (خداوند) صعود می¬کند و عمل شایسته آن را بالا می¬برد». بالا نرفتن عمل به خاطر نقص و کاستی در ترکیب عناصر اساسی{مورد نیاز برای پذیرفته شدن}عمل صالح است، از جمله آنها این است که عمل صالح در مکان خودش انجام نمی¬گیرد و این مشکلی است که ممکن است بسیاری از نیکوکاران آن را درک و دریافت نکنند. پند و عبرت در عظمت و بزرگی عمل صالح نیست، بلکه پند و عبرت در ضمانت کیفیت انجام کار و حریص شدن و تمنای شدید برای رسیدن به نهایت و بالاترین حد عمل صالح است.

ابو توهه این موضوع را به «فلسطین» پیوند می¬دهد و می¬گوید: گرچه موضوع کیفیت است نه کمیت، بعد از آن، سردی و بی‌تفاوتی نسبت به دستیابی به هدف، دریافت پاداش و مزد را به تأخیر می¬اندازد، ما در این دوره و زمان زندگی می¬کنیم، همان دوره¬ای که در آن کارها و مسائل، پیچیده و بغرنج شده و نگرانی-ها فزونی یافته و ما شاهد رقابت شدید و داغی میان مؤسسات مربوط به نیازمندان در زمینه تبلیغات هستیم، رقابتی که بسیاری از خیّرین را به دادن کمک¬های مالی بدون رسیدن این کمک¬ها به صاحبان واقعی¬اش وادار می¬کند.

ابو توهه ادامه می¬دهد: ما به فهرست نام‌نویسی این مؤسسات خیریه شک نداریم، اما تأکید می¬کنیم بهتر است افراد خیّر بعد از اینکه ابزار و راه شناخت نیازمندان را {به صورت مستقیم} از دست دادند (و نتوانستند خودشان به تنهایی نیازمندان واقعی را پیدا کنند)، به مؤسسات خیریه مراجعه کنند. یعنی نیازمندان دو گروه هستند: گروه اول، کسانی که افراد نادان آنها را بسیار باتقوا و پاکدامن می¬دانند، همان کسانی که آبروی خود را حفظ می¬کنند و دست نیاز به سوی کسی دراز نمی¬کنند؛ بنابراین مردم به این گروه کمک (مالی) نمی¬کنند، گروه دوم، گروه بزرگی هستند که ظاهر غم انگیزشان را حفظ می¬کنند (همواره سعی می‌کنند به دیگران نشان دهند زندگی فقیرانه و همراه با غم و درد دارند) و عواطف مردم را با این ظواهر برمی¬انگیزند و برخی از افراد نیکوکار را از طریق این ظواهر فریب می¬دهند، قسمت اعظم اموال مردم به جیب این افراد فریب دهنده خطاکار ریخته می¬شود، لذا یک مسلمان باید تمام انرژی¬اش را صرف جستجوی خانه¬های پنهان (نیازمندان واقعی) کند.

 ابو توهه آنچه را که از «کسائی» روایت شده، یادآوری می¬کند: شبی یکی از گدایان درِ خانه کسائی را زد تا از او مقداری درهم درخواست کند، کسائی بیشتر از نیازش به او بخشید، پس گدا رفت. بعد از این ماجرا، کسائی به شدت گریست، اهل خانه از این گریه تعجب کردند، به همین خاطر علت گریه او را جویا شدند، او گفت: فقط گریه می¬کنم، زیرا از نیازی که موجب شده او به ذلت و حقارت پناه برد نپرسیدم.

ابو توهه تأکید می¬کند که مسلمان باید محل مصرف صدقه و خیرات را دقیقا بررسی کند و زمانی که تمایل ندارد نزد نیازمندان برود، مانعی ندارد بعد از بررسی محل مصرف صدقه، پولش را به مؤسسات مربوط به نیازمندان دهد؛ همان‌گونه که در سخن خداوند متعال آمده است: «بگو: عمل کنید! خداوند و فرستاده او و مؤمنان، اعمال شما را مى بینند». رسول خدا(ص) فرمودند: «خلق، همه نان‌خور خدايند، از اين‌رو محبوب‌ترينشان نزد خداوند، سودمندترينشان نسبت به نان‌خوران اوست».

احساس و عاطفه از اهمیت و ارزش برخوردار است

ابو توهه توضیح می¬دهد: سرچشمه همه این کارهای (صالح)، احساسات مسلمانان نسبت به{همنوعان}خود است و آن همان احساسی است که از ارزش و اهمیت برخوردار است، پس پیامبر(ص) از فردی بدگویی کرد، آنجا که فرمودند: «هرکسی که اهمیتی به کار مسلمانان ندهد، از آنان نیست». کلمه «الهمّ» در اینجا دو معنی دارد، یا به معنی توجه و پیگیری و جستجو و بررسی است، یا به معنی غم و درد و احساس و عاطفه داشتن نسبت به دیگران است.

شاید آنچه احساسات مثبت انسان را توضیح می¬دهد، سخن اویس قرنی(رضی الله عنه) است، آنجا که گفت: خدایا من به خاطر کبد گرسنه و بدن عریان از تو عذرخواهی می¬کنم، چراکه من تنها مالک چیزهایی هستم که در شکم و پشتم است نه چیز دیگر.

صدقه دادن مثالی است برای تلاش و کوشش در انجام کار خیر، اما طبیعتا تنها راه تلاش و کوشش در انجام کار خیر، صدقه دادن نیست، (بلکه کارهای خیر دیگری نیز وجود دارد که قطعا در آن تلاش و کوشش انجام می¬گیرد)، از این‌روست که ابو توهه تأکید می¬کند: مفهوم عمل صالح در اسلام بزرگتر از این است که فقط منحصر به معاملات مالی (صدقه دادن) شود، یعنی عمل صالح حاصل جمعِ «کار» و «سخن» است؛ بنابراین عمل صالح گسترده¬تر و جامع¬تر از کار و سخن است، پس اگر خیر هر عملی به دیگری برسد، به آن «کار» می¬گویند و اگر خیر هر سخنی به دیگری برسد، به آن مطلوب و لطیف می-گویند؛ در نتیجه برای اینکه عمل و سخن، خیر و صالح شود، فقط باید نیت فراهم شود.

ابو توهه اشاره می¬کند که پیامبر(ص) معنی صدقه دادن را گسترش داده است، آنجا که فرمودند: «سخن نيكو و پاكيزه صدقه است، لبخند زدن تو به روى برادرت صدقه است، برداشتن چيزهاى آسيب‌رسان از سر راه، صدقه است، راه نشان دادن به فردی در بیابان صدقه است و اجتناب کردن تو از شر، برای تو صدقه¬ای است».

ابو توهه توضیح می¬دهد: از اینجا می¬فهمیم که اعمال و کارهای خیر و شایسته، نامحدود و بی حد و حصر هستند و گاهی اوقات از احساسات درونی فراتر می¬رود، مثل دعا کردن در حق کسی در غیاب او، آرزوی خیر کردن برای دیگران، عدم حسادت و کینه نسبت به افراد، نگاه احترام¬آمیز نسبت به دیگران (احترام گذاشتن به دیگران)؛ همه اینها تعداد معدودی از کارها هستند.

⃰ ترجمه از اعظم صدری، کارشناس ارشد زبان و ادبیات عرب