کلام شیعه صاحب نظریه اخلاقی متناسب با اندیشه اسلامی است
گروه معارف: عضو پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با بیان اینکه فیلسوفان مسلمان در ارائه یک نظریه اخلاقی متناسب با اندیشه اسلامی ناتوان بودهاند، گفت: متکلمان شیعه و معتزله با پذیرش اراده آزاد و نیز واقعی انگاشتن ارزشهای اخلاقی و اینکه عقل عملی قدرت ادراک این حقایق نفسالامری را دارد، یک نظریه اخلاقی اسلامی را عرضه کردهاند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از اصفهان، به نقل از روابط عمومی دفتر تبلیغات اسلامی اصفهان، حجتالاسلام والمسلمین محمدتقی سبحانی، عضو پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی و رئیس قطب تعمیق باورهای دینی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم در سومین نشست علمی «توسعه و تکامل فلسفه» که به همت مؤسسه آموزش عالی حوزوی علامه مجلسی(ره)، وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی اصفهان برگزار شد، اظهار کرد: یکی از مبانی اساسی اخلاق، ارزشهای اخلاقی است و مکاتب مختلف فکری همواره در تلاش بودهاند تا نظریه ارزش اخلاقی خویش را تبیین کنند.
وی افزود: به یقین میتوان گفت که نظریه اخلاقی ارزش در کنار جهانشناسی، انسانشناسی و فرجامشناسی، یکی از مهمترین پرسشهای مشترک بشر در طول تاریخ بوده است. این موضوع در بین فیلسوفان و متکلمان مسلمان هم مطرح شده است و هر کدام به فراخور مبانی خویش بدان پاسخ گفتهاند.
حجتالاسلام سبحانی ادامه داد: فلسفه اسلامی که میراثبر نظام فلسفی ارسطویی– فلوطینی است، تلاش کرده تا در این خصوص نظریهای متناسب با فضای فکر اسلامی عرضه کند و راهی بگشاید؛ اما متأسفانه علیرغم همه تلاشهای درخور تقدیر، تاکنون به این مهم دست نیافته و اندیشه اخلاقی فیلسوفان یا اساسا توان تبیین ارزش اخلاقی را ندارد و یا دست کم از ارائه یک نظریه اخلاقی متناسب با اندیشه اسلامی فرومانده است.
وی تصریح کرد: خلاصه کلام اینکه یک نظریه ارزش اخلاقی(اسلامی) باید دستکم سه پایه اساسی را تأمین و تضمین کند که عبارتند از مسئولیت اخلاقی انسان، تبیین معنا و مفهوم ارزش اخلاقی و توان شناخت انسان از ارزشها.
عضو پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با اشاره به اینکه به نظر میرسد که در مکاتب فلسفی رایج، هیچ یک از این سه محور چنانکه بایسته است، قابل تأمین نیست، گفت: دلیل آن این است که مسئولیت اخلاقی در گرو حریت و اراده آزاد انسان است و فلسفه اسلامی به دلیل باور به حاکمیت اصل ضرورت علی بر فرایند فعل انسان، از اعتقاد به آزادی اراده انسان فرو میماند.
وی خاطرنشان کرد: فیلسوفان به پیروی از ارسطو، اراده را یکی از عناصر مشترک بین انسان و حیوان میدانند و آن را به میل و ادراک باز میگردانند. از این رو آنان در تعریف فعل ارادی انسان هیچ جایی برای اختیار آزاد انسان که اساس هر ارزش اخلاقی است، نمیگذارند و این بحث در جلسات گذشته بیان شد.
حجتالاسلام سبحانی اضافه کرد: فیلسوفان مسلمان بر این باورند که خوبی و بدی از مقولات عرفی یا مشهورات عامه است و هیچ واقعیت نفسالامری ندارد. در آخرین تفسیر از این ارزشهای اخلاقی، علامه طباطبائی(ره) معتقدند که این ارزشها اعتباریات بعدالاجتماع است که انسان به دلیل حب به ذات و قوه استخدام طبیعت، آنها را جعل و اعتبار میکند. در نهایت، این نظریه نمیتواند ماهیت ارزش اخلاقی را توضیح دهد و همه الزامهای درونی برای انجام فعل را در یک ردیف مینشاند.
وی تأکید کرد: از نظر قوه تشخیص ارزشهای اخلاق نیز این فلسفهها کاستیهای جدی دارد. از این نگاه، شناخت حقیقی تنها توسط عقل نظری صورت میگیرد و عقل عملی یا قوه عامله حداکثر یک دستگاه اعتبارساز است.
حجتالاسلام سبحانی بیان کرد: بر این باوریم که نظریه اخلاقی فیلسوفان بیشترین نزدیکی را به دیدگاه اشاعره دارد، حال آنکه متکلمان شیعه و معتزله با پذیرش اراده آزاد و نیز واقعی انگاشتن ارزشهای اخلاقی و اینکه عقل عملی قدرت ادراک این حقایق نفسالامری را دارد، یک نظریه اخلاقی اسلامی را عرضه کردهاند.
