دین را با نگاه متحجرانه نباید عرضه کرد
گروه معارف: یک استاد دانشگاه با بیان اینکه نباید نگاه متحجرانه به دین داشته باشیم، گفت: اگر دین و قوانین آن برای انسانها مطلوب واقع نشود، انسانها نیز به آن رغبت پیدا نمیکنند.
عصمت همتی، استاد دانشگاه فرهنگیان اصفهان در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از اصفهان، اظهار کرد: انسان موجودی با گرایشها، احساسات و خواستههای متفاوت روحانی و جسمانی است که در ازای برآورده شدن هر کدام از آنها، احساس خوشایندی و لذت میکند.
وی با بیان اینکه نفس انسان، درد و رنج را نامطلوب میداند، گفت: دین اسلام موافق پاسخگویی به آن دسته از نیازها و مطلوبهای نفس آدمی است که مطابق با فطرت وی باشد و تمام قوانین و باید و نبایدهای خود را در جهت هدایت و رشد انسان تعبیه کرده؛ لذا نیاز به شادی و نشاط و احساس رضایت در دین اسلام پذیرفته شده است و وعدهها و بشارتهایی که خداوند در قرآن کریم در مورد بهشت و لذتهای آن به انسان میدهد، در وی ایجاد انگیزه کرده و انسان را وا میدارد تا برای رسیدن به آن لذتها، به فرامین الهی گردن نهد.
همتی ادامه داد: بر اساس تعابیر قرآن در رابطه با نعمتها و پاداشهای جسمانی و روحانی، میتوان گفت که قیامت و معاد نیز هم روحانی و هم جسمانی میباشد، چون قرآن لذتهای جسمانی و روحی-روانی را به انسان وعده داده است. کاملترین لذت نیز هم روحانی و هم جسمانی بوده و همه چیز از جمله لذتها در قیامت در بالاترین مراتب خود وجود دارند.
وی با بیان اینکه هیچ عقل سلیمی ضرورت شادی و نشاط و لذت را برای روح و روان آدمی انکار نمیکند، گفت: اسلام آن دسته از لذتهای خسرانآور و موقتی را که در بلندمدت برای انسان، درد و رنج ایجاد میکند، منع کرده است.
این استاد دانشگاه بیان کرد: بالاترین امتیاز انسان نسبت به حیوان، عقل اوست، اگر تجربه لذتی ملازم با خروج انسان از دایره عقلانیت باشد، منافی انسانیت است، برای مثال لذت حاصل از اعتیاد که انسان را از هویت خود تهی میکند و یا نوشیدن شراب که حالت مستی به دنبال دارد، غیر عقلانی و غیر انسانی محسوب میشوند.
وی خاطر نشان کرد: مطابق دستورات دین اسلام، لذتهایی باید تجربه شوند که با ویژگیهای انسانی افراد در تعارض قرار نگیرند و از طرف دیگر افراد نباید به دنبال لذتهای ناپایداری باشند که حسرت، پشیمانی، درد و رنج و خسارت به همراه دارد.
همتی با بیان اینکه انسان طبیعتا به دنبال مطامع و اهداف سهلالوصول است، گفت: انسانها بعضا از تجربه لذتهای معنوی که ابتدا سختیهایی نیز به همراه دارند، منصرف میشوند، ولی کسانی هم هستند که بهطور مثال تجربه مناجاتهای شبانه را داشتهاند، مطمئنا بدون لذت این عمل را انجام نمیدهند، زیرا اگر برای آنها لذت نداشت، دوام پیدا نمیکرد. نمونه دیگر افرادی که به دنبال علم میروند و ساعتها به تدریس مشغول هستند، به ظاهر و به دید سایر افراد برای آنها مشکل و دردآور است، ولی در واقع برای خود آنها لذت بخش میباشد، زیرا در غیر اینصورت این کار را ادامه نمیدادند.
همتی اظهار کرد: بعضی از اعمالی که در دین مبین اسلام به آنها توصیه و پرداخته شده است، باعث رشد و بالندگی فطرت انسانی میشود، به عنوان نمونه انسانی که به صورت داوطلبانه به دنبال یاری رساندن و کمک به ایتام است، بعد از انجام آن کار در روح خود یک حالت لذت و انبساط خاطری تجربه میکند، در صورتی که ممکن است آن شخص مسلمان و شیعه نباشد، اما این واقعیت را فهمیده که کم کردن رنج انسانهای دیگر برای خودش نیز باعث ایجاد احساس خوشایندی و نشاط میشود.
این استاد دانشگاه گفت: کج سلیقهگی دینداران را نباید به حساب دین گذاشت، اشتباه ما در عدم جذب جوانان این است که برخی از افراد دین را با ملاکهای سلیقهای خود اعمال کردهاند و به همه تسری دادهاند و به غلط نیز برداشت میکنند که این موارد جز لاینفک دین است، در حالی که در قرآن و متون دینی، لذتهایی مثل استفاده از طبیعت تاکیده شده است و همچنین تفریحاتی مثل دیدن مناظر طبیعی و ... که باعث نشاط و انبساط خاطر افراد میشود.
همتی ادامه داد: برخی از افراد تنها تفریحاتی مثل رفتن به کنسرت و... را جز لذت و خوشی محسوب میکنند، در صورتی که ورزشهای فردی و جمعی، جدی گرفتن امکانات ورزشی در مدارس، کارهای فرهنگی و... نیز جز لذتهای روحی و روانی هستند، تا جایی که پیامبر اکرم(ص)، در مسابقات شتر سواری شرکت میکردهاند.
وی افزود: ما نباید نگاه متحجرانه به دین داشته باشیم، در غیر اینصورت دین را نمیتوانیم برای 1400 سال بعد در نظر بگیریم، لذا احکام ثانویه بر اساس متغیرهای هر زمانهای مطرح و در نظر گرفته شده است. مبحث خاتمیت و اجتهاد پویا و زنده که براساس آن باید مطابق با زمان و نیاز انسانها از احکام مورد نیاز استنباط شود، شامل همین موارد و مصداق دوری جستن از کهنهگرایی در قوانین و عمل به اوامر دینی است.
این پژوهشگر حوزه دین گفت: اگر دین و قوانین آن برای انسانها مطلوب واقع نشود، انسانها نیز به آن رغبت پیدا نمیکنند، لذا دین باید مورد طلب واقع شود، در جهت اجرا شدن اسباب لذت معنوی و جسمانی در جامعه باید امکانات تفریحی و ورزشی ما متناسب با نیازهای جمعیتی و شرایط جمعیتی باشد.
وی در زمینه حد و حدود شادی و نشاط اجتماعی، بیان کرد: در اجرای مصادیق شادی و نشاط اجتماعی، حدود و حریم الهی باید رعایت شود، اما نه آن حدودی که در سلایق معنا میشود، بلکه در جهت رفع خواستهها و سلایق عموم افراد باشد.
