صبر موجب بهرهمندی بیشتر از عقل میشود
گروه معارف: یک استاد دانشگاه با بیان اینکه بدون صبر امکان اتصال نفس به کمالات دیگر وجود ندارد، گفت: کسانی که دارای قوه صبر هستند، بیشترین بهره را از عقل خویش میبرند.
عصمت همتی، استاد دانشگاه فرهنگیان اصفهان در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از اصفهان با اشاره به حدیث امام علی(ع) که فرمودند «ایمان بدون صبر مانند جسد بدون سر است»، اظهار کرد: صبر بدین معناست که انسان بر نفس خویش دارای توانی شود که ناملایمات را تحمل کند، به گونهای که رفتار قبیح و سرزنشآمیزی از او سر نزند.
وی با بیان اینکه صبر دارای مراتبی است، افزود: صبر در معصیت، بدین معناست که انسان با وجود میل به بسیاری از گناهان، بتواند در برابر این امیال مقاومت کند و تسلیم نشود که از آن با عنوان تقوا یعنی حفظ و نگهداری نفس از لغزشها و معصیتها نیز یاد میشود و هرچه مرتبه ایمان بالاتر باشد، تحمل انسان در برابر معصیت بالاتر میرود.
همتی ادامه داد: صبر در طاعت بدین معناست که انجام تکالیف الهی مستلزم گذشتن از امیال و تحمیل یک عمل زحمتبار بر خود، نیازمند صبر است. در قرآن آمده که از صبر و نماز کمک بگیرید و منظور از صبر در این آیه، همان صبری میباشد که در روزه باید آن را به دست آورد. اگرچه روزه یک طاعت محسوب میشود، ولی انجام آن نیازمند صبر است و قوه تحمل را نیز افزایش میدهد.
وی اضافه کرد: صبر در مصیبت بدین معناست که فرد مؤمن میپذیرد که این عالم دارای تقدیرات و خدای حکیمی است، بنابراین موقع مواجهه با مصیبتها و مشکلات، ناشکری نمیکند و کفر نمیورزد. در برخی از روایات، صبر در مصیبت مرتبه بالاتری دارد و در برخی دیگر، صبر در معصیت پایهایترین مرتبه شناخته شده است، بدین دلیل که انسان تا وقتی از معاصی دوری نکند، موفق به دستیابی به روح ایمان نمیشود.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه تأکید قرآن بر صبر قابل توجه است، گفت: بدون این ویژگی، امکان اتصال نفس به کمالات دیگر وجود ندارد و فضیلت صبر، موجب بازماندن انسان از سبکسری و مانع تعجیل در اموراتش میشود.
وی با اشاره به اینکه مهمترین ویژگی انسان، قوه عقل اوست، بیان کرد: کسانی که دارای قوه صبر هستند، بیشترین بهره را از عقل خویش میبرند. کسی که صبر ندارد، نمیتواند از درایت، تحلیل، استدلال، تفکر، تصمیمگیری و در یک کلمه، مهارتهای زندگی بهره ببرد. صبر یعنی قدرت کنترل قبل از عمل، و بدون آن تصور وجود درایت، تفکر و تصمیمگیری صحیح ناممکن است.
همتی با بیان اینکه انسان به دلیل ضعف تقوا در مقابل شهوات کم صبری میکند. به هر میزان خودنگهداری کاهش یابد، صبر نیز کمتر میشود. رهبر معظم انقلاب نیز تقوا را خویشتنبانی تعریف کردهاند، بدین معنا که آدمی به هر میزان محافظت از خود را بیشتر کند، به همان میزان نیز در مقابل معاصی صبر میورزد. بیتوجهی به احکام و عوامل الهی، صبر در طاعت را از انسان میگیرد. آدمی اگر به این نکته توجه کند که عالم برای خداست و مالک در آن حق تصرف دارد، در برابر مصیبتها نیز صبر پیشه میکند.
وی تصریح کرد: در روایات، عجله کار شیطان عنوان شده و انسان نیز در قرآن به علت بعد مادی و طبیعی خود که مرکز امیال نفسانی میباشد، عجول خوانده شده است؛ راهکار مقابله با عجول بودن نیز، تمرین مراقبه از خویشتن و تلاش برای تصمیمگیری صحیح است. عجله موجب ارزیابی غلط از امور و نیاندیشیدن به عاقبت کارها و نسنجیده عمل کردن میشود که پشیمانی نیز به دنبال دارد. در مقابل، صبر موجب میشود تا آدمی در زندگی کمتر دچار پشیمانی و اشتباه شود.
