عزت انسان، مقدمه دینداری و حرکت به سمت تعالی و کمال است/لا اله الا الله، سند آزادی انسان است

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از اصفهان، حجت‌الاسلام والمسلمین رضا غلامی، رئیس کنگره بین‌المللی علوم انسانی اسلامی در همایش تجلیل از دانش آموختگان و ارائه کارنامه علمی دانشکده اهل‌البیت(ع) اصفهان که به مناسبت بزرگداشت روز وحدت حوزه و دانشگاه شب گذشته 27 آذرماه در دانشگاه اصفهان برگزار شد، با اشاره به ده اصل قرآنی در خصوص نسبت میان قرآن و علوم انسانی، اظهار کرد: طبق اصل اول، اگر وحی و قرآن نبود، بشر با وجود برخورداری از نعمت تعقل، قادر به فهم بخش مهمی از حقایق هستی و حل مسائل پیچیده آن نبود؛ چنانکه قرآن کریم می‌فرماید:«... وَيُزَكّيهِم وَيُعَلِّمُهُمُ الكِتابَ وَالحِكمَةَ... : ... و آنها را تزکیه می‌کند و به آنان کتاب(قرآن) و حکمت می‌آموزد...».
وی افزود: در حوزه علوم انسانی اسلامی، یک منطقه اختصاصی برای تعالیم اسلامی به ویژه تعالیم وحیانی در نظر می‌گیریم که قابل مقایسه با سایر منابع معرفتی که در علوم انسانی اسلامی مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد، نیست. بنابر اصل دوم نیز بدون فهم حقایق اعم از علم حضوری و حصولی، امکان رشد و تعالی انسان و جامعه اسلامی وجود ندارد و عمل صالح نیز نقش بالابر را به عهده می‌گیرد.
حجت‌الاسلام غلامی ادامه داد: اصل سوم می‌گوید مادامی که انسان در اسارت هوا و هوس، شرک، تابوهای قومی و قبیله‌ای، محاسبات و ادراکات حسی بوده و به مقام آزاداندیشی نرسیده است، توان فهم حقایق هستی و حرکت در مسیر کمال و تعالی را ندارد؛ قرآن مجید نیز در این خصوص می‌فرماید:«... وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَ‌هُمْ وَالْأَغْلَالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ...». قرآن آمده است تا زنجیرها را از گردن‌ها باز و انسان‌ها را از اسارت و بردگی خارج کند و عبارت لا اله الا الله نیز سند آزادی انسان است.
وی اضافه کرد: اصل چهارم این است که فرعون‌ها در این عالم برای گسترش و تداوم سلطه‌گری خود به دنبال بسط جهالت و نادانی و خوار و خفیف ساختن مردم بوده و هستند، به عبارت دیگر، سلطه‌گری و سلطه‌پذیری را باید دو روی یک سکه در نظر گرفت. قرآن کریم در مورد فرعون می‌فرماید:«فَاسْتَخَفَّ قَوْمَهُ فَأَطَاعُوهُ إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمًا فَاسِقِينَ: پس فرعون با این سخن قومش را سبک مغز ساخت، در نتیجه آنان هم از او فرمان بردند، چرا که مردمى فاسق بودند»؛ در اینجا قرآن کریم هم سلطه‌گر و هم سلطه‌پذیر را محکوم می کند.
رئیس کنگره بین‌المللی علوم انسانی اسلامی تصریح کرد: بنای اسلام از یک طرف مبارزه با جریان خردستیزی و از طرف دیگر، دعوت مردم به خردورزی است و مادامی که مردم خردورز و اندیشه‌ورز باشند، عزت پیدا می‌کنند و عزت مقدمه دینداری و حرکت به سمت تعالی و کمال است.
وی با بیان اینکه طبق اصل پنجم، هیچ‌گاه ساحت حیات فردی از ساحت حیات اجتماعی و نیز دنیا از آخرت تفکیک نشده است، گفت: اسلام آمد تا جامعه را در مسیر تکامل و تعالی قرار دهد و دنیا و آخرت مردم را توأمان آباد کند؛ قرآن کریم در این زمینه می‌فرماید:«لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلَنا بِالْبَيِّناتِ وَ أَنْزَلْنا مَعَهُمُ الْکِتابَ وَ الْميزانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ...: ما رسولان خود را با دلایل روشن فرستادیم و با آنها کتاب(آسمانی) و میزان(شناسایی حقّ از باطل و قوانین عادلانه) نازل کردیم تا مردم قیام به عدالت کنند»؛ بنابراین همه اتفاقات باید دست به دست هم دهد تا مردم به عدالت گرایش پیدا کرده و آن را برپا کنند.
حجت‌الاسلام غلامی بیان کرد: اصل ششم این است که قرآن کریم وقتی به روایت سرنوشت اقوام مختلف می‌پردازد، عبرت‌گیری از سرنوشت آنها را نیز به عنوان یک ضرورت معرفی کرده و می‌فرماید:«لَقَدْ کَان فِی قِصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لاولِی الالْبَاب...» و اثبات می‌کند که در درون تاریخ قوانین ثابتی وجود دارد که سعادت و شقاوت جوامع در گرو توجه عمیق به این قوانین است. اصحاب علوم انسانی می‌دانند که منبع تاریخ چقدر می‌تواند در کشف و حل مسائل انسانی و اجتماعی راهگشا باشد.
وی افزود: اصل هفتم می‌گوید که فهم ظاهر قرآن برای عموم مردم میسر است و اصولا قرآن برای هدایت و دستگیری از انسان‌ها و نه صرفا برای قرائت نازل شده و از حکمت الهی به دور است که کتابی برای هدایت انسان نازل کند که فهم ظاهری آن برای مردم میسر نباشد؛ لذا مهمترین مأموریت ائمه عصمت و طهارت(ع) زمینه ‌سازی برای فهم وحی الهی و عمل به آن است. طبق اصل هشتم نیز هر آنچه برای هدایت جامعه اسلامی در جهت دستیابی به رشد و کمال لازم است، در قرآن کریم موجود بوده و قرآن از هیچ هدایتی برای رساندن انسان به کمال فروگذاری نکرده است.
رئیس کنگره بین‌المللی علوم انسانی اسلامی ادامه داد: اصل نهم این است که اساس پیام‌رسانی و رویارویی قرآن با افکار گوناگون بر برهان استوار است و لذا نه تنها خود از آن بهره می‌برد، بلکه افکار معارضش را نیز به ارائه برهان دعوت می‌کند. بنابر اصل دهم نیز عقولی می‌توانند از قرآن بهره لازم را ببرند که تزکیه شده باشند، در واقع انسان‌های مصر بر گناه و غرق در هواهای نفسانی از قرآن بهره‌ای ندارند و اساسا کسی که در دنیای مادی زندگی می‌کند و شاکله وجودی‌اش از مادیات شکل گرفته است، نمی‌تواند از قرآن بهره‌ای ببرد.
وی در خصوص بهره‌گیری صحیح از قرآن گفت: هرچند ظاهر قرآن برای عموم مردم می‌تواند میسر باشد، لکن استفاده از قرآن به معنای استخراج احکام و قوانین الهی جز از طریق اجتهاد میسر نیست و به هیچ وجه نباید راه را برای ورود ذوقیات و برداشت‌های غیر اجتهادی هموار کرد و بدون استفاده از سنت پیامبر و ائمه اطهار(ع) دسترسی به لایه‌های عمیق وحی و فهم آیات محکم و متشابه و امثال اینها میسر نیست و بدون چنگ زدن به این حبل الهی نمی‌توان بسیاری از واقعیت‌ها را درک کرد؛ لذا این دو ثقل یعنی قرآن و عترت باید شانه به شانه حرکت کنند تا ما را به مقصد مورد نظر برسانند.
حجت‌الاسلام غلامی تصریح کرد: علوم انسانی و اجتماعی با علوم اسلامی یکسان نیست و نباید تصور کنیم که وقتی گفته می‌شود علوم انسانی اسلامی، منظور همان علوم اسلامی است؛ در واقع مرزی میان این دو وجود دارد.