فقر اندیشه، زمینهساز شکلگیری تفکرات افراطی است/ داعش، بهدنبال یافتن محلی جدید برای استقرار
گروه سیاست و اقتصاد: یک استاد دانشگاه با بیان اینکه داعش به دنبال جابجایی در گستره جغرافیایی خاورمیانه است، گفت: آنچه باعث شکلگیری تفکرات افراطی نظیر داعش و تداوم آنها در کشورهای اسلامی میشود، فقر فرهنگ و اندیشه است.
مجتبی عطارزاده، استاد سابق علوم سیاسی دانشگاه اصفهان در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از اصفهان با بیان اینکه گروه تروریستی داعش نمود عینی تفکر وهابیت است، اظهار کرد: این گروه نظم منطقهای را به چالش کشید و با وجود تهدید صلح و امنیت منطقه، در عین حال موجب نوعی همگرایی در کشورهایی مثل عراق شد. البته با حذف دشمن مشترکی به نام داعش چه بسا اختلافات داخلی در کشوری مثل عراق رو به تزاید بگذارد و تنش به نوعی دیگر در منطقه خاورمیانه بروز کند که نمونه آن را در اعلام استقلال اقلیم کردستان عراق شاهد بودیم که بیم آن میرفت کشور عراق با تجزیه و تفکیک بخشی از سرزمین خود مواجه شود.
وی افزود: نباید تصور کرد که با حذف داعش و در دوران پسا داعش، خاورمیانه آرام میشود، ضمن اینکه داعش طرز تفکری میباشد که به پایان خودش فکر نمیکند و به دنبال یک جابهجایی برای فعالیت مجدد است، لذا در نظر دارد مکان دیگری را در جغرافیای گسترده و مسلماننشین خاورمیانه به عنوان محل استقرار خود انتخاب کند. پیشبینیها حاکی از آن دارد که بعد از شکست در عراق و سوریه، به احتمال زیاد مقر فعالیت داعش در شرق ایران یعنی افغانستان خواهد بود، کما اینکه این کشور پیش از داعش نیز محل جولانگاه و فعالیت گروههای مشابه همچون القاعده بوده است.
عطارزاده به ریشههای شکلگیری داعش اشاره کرد و گفت: تفکر سلفی به عنوان پشتوانه فکری گروه تروریستی داعش در تفکرات «ابنتیمیه» ریشه دارد که معتقد به بازگشت سلف صالح به عنوان تنها راه نجات و رستگاری در زندگی دنیوی و پایان همه مشکلات و تنگناهای جهان اسلام بود، کما اینکه ابوبکر البغدادی سرکرده داعش نیز در مسجد النوری موصل اعلام خلافت کرد. خلافت نیز با تفکر بازگشت به سیره سلف صالح، یعنی گذشتگانی که پیرو راستین اسلام بودهاند، همراه است.
وی خاطر نشان کرد: در تاریخ معاصر جهان اسلام در مقاطعی شاهد بروز و ظهور تفکراتی نظیر داعش بودهایم، مثل اخوانالمسلمین در مصر. این جریانها با اقدامات مسلحانه و حکم حصر فیزیکی برای گروههایی که با تفکر آنان سازگار نیستند، اقدام به تکفیر مذاهبی مثل شیعیان کردند و مصداق آن برخوردی بود که با شهید والا مقام محسن حججی صورت گرفت؛ لذا مقابله با تروریستهای داعش تحت عنوان جهاد با دشمن نزدیک در اولویت قرار دارد و بعد از آن باید به سراغ دشمن دور رفت.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه فقر این است که روزها را بدون اندیشه تلف کنیم، نه اینکه شبی را بدون نان بگذرانیم، تصریح کرد: هر جا اندیشه غایب شد، تفکراتی نظیر داعش شکل میگیرد که مایه شرمساری جهان اسلام است؛ لذا گام اول در مهار گروههایی مثل داعش، درمان فقر اندیشه میباشد. اگرچه اغلب کشورهای اسلامی در منطقه خاورمیانه نفتخیز و ثروتمند هستند، اما آنچه باعث شکلگیری اندیشههای افراطی و تداوم آنها در این کشورها میشود، فقر فرهنگ و اندیشه است.
وی اظهار کرد: حتی میان القاعده و داعش با وجود تشابهات فکری، اتفاقنظر و همفکری وجود ندارد، برای نمونه وفاداران به القاعده اعضای داعش را افراطگرا، تکفیری و خوارج نامیده و داعشیها نیز متقابلا اعضای القاعده را به عنوان یهودی یا وفاداران رهبر صوفی مسلک طالبان تلقی میکردند. طبعا از فقدان تفاهم و برداشتهای عمیق فکری است که تفکراتی مثل داعش ظهور میکند و تا زمانی که این روال ادامه داشته باشد، باید منتظر طرح دوباره تفکراتی به سبکوسیاق داعش با اسامی متفاوت باشیم.
عطارزاده بیان کرد: در کشورهای شرق دور مثل مالزی و اندونزی که پیرو دین اسلام هستند، احتمال ظهور تفکراتی نظیر داعش وجود دارد، چرا که شناخت عمیقی از ماهیت اسلام و آموزههای انسانساز اسلام ندارند، لذا اینکشورها مکانی مناسب برای رشد تفکرات داعش هستند. حتی در میان شیعیان، آنجایی که شناخت عمیقی از آموزههای تشیع وجود ندارد، شاهد بروز رفتارهای افراطی هستیم که بهانه به دست بدخواهان داده و تفکر شیعه را آمیخته با خشونت به دنیا معرفی میکند که نمونه آن قمهزنی در عزاداریهای ماه محرم است.
وی افزود: ولیفقیه، رفتارهایی که زمینه توهین به اسلام و دادن بهانه به دست دشمن را فراهم میکند، شرعا و عقلا حرام اعلام کرد، اما همچنان شاهد رفتارهای افراطگونه در تشیع هستیم، افرادی که با وجود ندای وحدت جهان اسلام در برابر مشرکین و معاندین، با تفکرات افراطی خود به مقدسات پیروان مذاهب چهارگانه اهل سنت توهین میکنند که اینها نشان از فقر فرهنگی است.
