مترجم نمیتواند مانند لوح سفید باشد
گروه اندیشه: حسین کلباسی اشتری مدیر گروه فلسفه کلام عرفان و ادیان پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی در نشست ترجمه و تفکر گفت: مترجم نمیتواند بیتفاوت و لوح سفید محض باشد و در مقابل متن هیچگونه صورت پیشینی و ماتقدمی نداشته باشد.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا)، حسین کلباسی اشتری مدیر گروه فلسفه کلام عرفان و ادیان پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی در نشست ترجمه و تفکر که عصر چهارشنبه چهارم بهمن در سالن حکمت این پژوهشگاه برگزار شد درباره ضرورت این بحث گفت: بیش از 2500 سال است که در باب زبان و ساحتهای آن فکر شده و راز زبان و ابعاد مختلف آن مورد کاوش قرارگرفته است شاید اولین اثر مکتوبی که در اختیار ما هست و بهعنوان یک سنت بسیار مهم از ساحت اندیشگی زبان یا با رویکرد فلسفی به زبان سخن گفتهشده باشد رساله کراتیلوس افلاطون یا گفتار سقراط است. البته سقراط زبان را در آیینه وجود و در نسبت باوجود میدید و نه در نسبت با فاعل شناسا، یعنی آن چیزی که در زمان مدرن بهعنوان سوژه از آن یاد میشود. زبان ساحتی از وجود است و دخل و تصرف در آن راه ندارد. بلکه آیینه تمام نمایی از ابعاد هستی را در خود میگنجاند.
وی در ادامه افزود: از آن به بعد در این فاصله 2500 سال تا امروز از ابعاد و زوایای مختلف درباره زبان سخن گفتهشده است. در دوره مدرن شاید از افرادی مانند ویتگنشتاین، چامسکی و... را به عنوان فیلسوفان زبان یاد می کنیم و سخنان و تحقیقات آنها را موردتوجه قرار میدهیم. بنده بهعنوان یک دانشجو در دانش فلسفه هنوز احساس میکنم سخنان و ساحتهای ناگفته در باب زبان بسیار است از این جمله این نشست برای این است که بشنویم و استفاده کنیم. این نشست شاید یکی از پیش نشستهای همایشی است که در پایان سال با عنوان ترجمه در دانشگاه تبریز برگزار میشود.
کلباسی تشریح کرد: یکی از همین ساحتها ساحت ترجمه است که درواقع در ترجمه چه اتفاقی میافتد و سخنی که ارسطو در رساله مقولات یا در خطابه و دیگر رسالهها بیان می کند. یعنی نسبت میان اندیشه و زبان و هر دو با اعیان و اشیا چیست. اگر یک مثلث ترسیم کنید یک گوشه یا ضلع را اشیا، گوشه دیگر اندیشه و گوشه دیگر زبان باشد، کدامیک از این اضلاع بر دیگری تقدم پیدا میکنند؟ نخستین پاسخ به این پرسش این است که اعیان بر اندیشه و اندیشه بر زبان تقدم دارند. به نظر ویتگنشتاین این سادهترین پاسخ است که ما فکر کنیم، الزاماً اشیا اندیشه و زبان را راه میبرند. شاید نتیجه یا پاسخ دقیقتر معکوس باشد، یعنی این زبان و اندیشه باشد که اشیا را راه میبرند.
وی افزود: این صورتی از ایدئالیسم نیست، بلکه قدرت زبان است. زبان تهی نیست، زبان یک لوح سفید مانند خود فکر نیست که در این عالم آمده باشد و همهچیز را در خودش صرفاً منعکس کرده باشد و انفعالی باشد.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی در ادامه گفت: بیگمان همه افرادی که دستی در کار علم و فرهنگ دارند و در زبان و ادبیات خواسته یا ناخواسته واردشدهاند، میدانند مترجم نمیتواند بیتفاوت و لوح سفید محض باشد و به تعبیر کانت در مقابل متن هیچگونه صورت پیشینی و ماتقدمی نداشته باشد. این مطلب مهمی است، ما در باب انتقال معانی از زبان مبدأ به زبان مقصد همیشه با مشکل و پرسشها و تأملات مواجهه بودهایم.
