تدبر راه عمل به قرآن است

حجت‌الاسلام حمید الهی‌دوست، محقق و پژوهشگر قرآن در گفت‌وگو با خبرنگار ایکنا از اصفهان، با اشاره به اینکه ریشه کلمه تدبر از واژه «دبر» است، اظهار کرد: تدبر در قرآن، یعنی عاقبت‌اندیشی و تفکر درباره هدف نزول آیات، که  این عاقبت اندیشی زمینه رشد و اصلاح فرد را مهیا می‌کند. ما انسان‌ها از تفسیر به رای شخصی نهی شده‌ایم، یعنی کسی نباید قرآن را براساس رای شخصی خود تفسیر کند، اما از طرفی دیگر، خداوند در چهار آیه، به تدبر در قرآن امر کرده است.
وی ادامه داد: تفسیر به رای شخصی نهی شده و برهمین اساس کسی که تخصص لازم ندارد، نباید به وادی قرآن کریم وارد شود، اما می‌تواند در قرآن تدبر کند؛ در توضیح این مطلب به دو نکته می‌توان اشاره کرد، اول اینکه به این قائل شویم تدبر در قرآن همان تفسیر قرآن است و برای کسی که تخصص لازم دارد نیز جایز می‌باشد، اما اگر به این قائل شدیم تدبر از تفسیر متفاوت و انجام آن تنها محدود به گروهی با تخصصی خاص نیست، می‌توانیم بگوییم تدبر در قرآن، خوب فهمیدن معنای آیات است.
این محقق و پژوهشگر قرآن خاطرنشان کرد: تدبر یعنی فرد معنا و تفسیر آیه را به خوبی متوجه شود و بعد ببیند قرآن براساس تفسیر متخصصان در زندگی او تا چه اندازه نقش داشته و دستورات قرآن در موضوعات گوناگون چقدر در زندگی‌اش پیاده شده است؟ با این کار، تدبر حالتی عملی می‌یابد.

تفسیر بعد علمی و تدبر بعد عملی قرآن است

الهی دوست ادامه داد: هم معنا بودن تدبر و تفسیر باعث می‌شود که هردو علمی محسوب شوند؛ اما اگر معنای این دو یکی نباشد، تفسیر بعد علمی و تدبر بعد عملی می‌یابد. شاهد این مسئله این است که خداوند در آیه 29 سوره ص می‌فرماید: « کِتابٌ أَنْزَلْناهُ إِلَيْکَ مُبارَکٌ لِيَدَّبَّرُوا آياتِهِ وَ لِيَتَذَکَّرَ أُولُوا الْأَلْبابِ؛ این قرآن کتابى گرانقدر و پر خیر و برکت است که آن را به سوى تو فرستادیم تا همگان در آیات آن بیندیشند».
وی بیان کرد: تدبر جنبه عملی دارد، یعنی پیاده کردن فرامین قرآن در زندگی انسان؛ حال اگر بگوییم تدبر جنبه علمی هم دارد و همه مردم مامور به تدبر و برداشت از قرآن هستند، موضوع قرائت‌های غیرکارشناسانه به وجود می‌آید که حجت نیست و به شدت نیز نهی شده است.
این محقق و پژوهشگر قرآن با بیان اینکه در قرآن هیچ اختلافی نیست و بر این اساس نتیجه می‌گیریم که از سوی خداوند نازل شده است افزود: در آیه 82 سوره نساء آمده است: «أَ فَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَ لَوْ کانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فيهِ اخْتِلافاً کَثيراً؛ پس آیا در قرآن نمى اندیشند تا به هماهنگى آیات آن پى ببرند و دریابند که آن از جانب خدا نازل شده است ؟ اگر قرآن از جانب غیر خدا بود، قطعاً در آن ناسازگارى و ناهماهنگى بسیارى مى یافتند»، برهمین اساس مردم باید در قرآن تدبر کنند تا به اعجاز آن پی ببرند.
وی با اشاره به آیه 24 سوره محمد «أَ فَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلي‏ قُلُوبٍ أَقْفالُها؛ آیا در قرآن تدبّر نمى کنند ؟ بلکه بر دل هاى آنان و هم مسلکانشان قفل هاى مخصوص دل ها قرار گرفته است»، تصریح کرد: این آیه مردم را به خاطر تدبر نکردن در قرآن نکوهش می‌کند، چراکه اینگونه زمینه‌ای برای اصلاح نفس به وجود نمی‌آید.
الهی‌دوست خاطرنشان کرد: برای اینکه بتوانیم برداشتی صحیح از قرآن داشته باشیم باید علومی نظیر صرف و نحو و قواعد تفسیری را کاملا یاد بگیریم. اما اگر انجام این کار ممکن نیست، باید معارف قرآنی را از کتاب یک مفسر قابل اعتماد و برجسته برداشت کرده و در زندگی پیاده کنیم. البته اگر کسی بدون دانش لازم اقدام به تدبر علمی کرد، حتما برای بیان آن باید با متخصصان مربوطه مشورت کند تا برداشت او منافاتی با قوانین آیات نداشته باشد.
این استاد حوزه علمیه در خصوص گسترش فرهنگ قرآن در جامعه اضافه کرد: با فرهنگ‌سازی بهتر، مثلا استفاده از رسانه‌ها، می‌توانیم معارف قرآن را کاربردی کرده و نقش آن را در زندگی پررنگ‌تر کنیم؛  در این رابطه از زمان بعد از انقلاب تا کنون گام‌های خوبی برداشته شده است.
انتهای پیام