تلفیق فیزیک و فلسفه راهی برای شناخت منشأ حیات

به گزارش خبرنگار ایکنا؛ اولین همایش ملی منشا حیات، دیدگاه‌های علمی و فلسفی با حضور رضا داوری‌اردکانی، رییس فرهنگستان علوم، مهدی گلشنی، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، ابوالفضل درویزه، پژوهشگر و عضو هیات علمی دانشگاه گیلان امروز چهارشنبه، بیست و دوم خردادماه در دانشگاه تربیت مدرس برگزار شد.

 

اردکانی در ابتدای این مراسم با اشاره به ارتباط ماده و روح و بحث‌های فلسفی موجود در آن گفت: همواره ابتدای هرچیزی کمال و بعد تنزل است. روح آنقدر تنزل پیدا می‌کند تا به نقص برسد؛ ماده موجودی همانند نقص است؛ توضیح ماده برای فیلسوفان همیشه امری دشوار بوده و به تدریج پیچیده‌تر هم می‌شود، تا اینکه ماده به حیات می‌رسد. بحث اینجاست که وقتی به حیات می‌رسد، تبدیل به موجودی می‌شود که از سنخ خود است یا خیر؟

وی‌ادامه داد: همان‌گونه که اشاره کردم، روح تنزل پیدا می‌کند تا ماده می‌شود، اما زمانی که ماده خروج کند، به حیات می‌رسد؛ همه‌چیز ماده است و ماده هم روحی ذلیل و ناقص است. این مسئله‌ای است که علم زیست‌شناسی باید به آن بپردازد و در کتاب‌ها هم درباره این موضوعات مباحث زیادی را می‎خوانیم. بحث دیگر در این باره این است که آیا میان انسان و حیوان تفاوتی وجود دارد؟ امروزه دانشمندان به این نتیجه رسیده‌اند که میان نظریه‌های علمی و دین منافاتی وجود ندارد. در اینکه میان فکر‌ و فیزیولوژیک یک تناسب و تعادل است، تردیدی نیست؛ آدمی دارای سازمانی بیولوژیکی است که با کار‌هایی که انجام می‌دهد، تناسب دارد.

اردکانی با اشاره به نظریه تعریف انسان در قرآن گفت: وقتی از انسان در قرآن سخن می‌آید، بیشتر نزدیک به نظریه گسست است. در واقع فکر و روح از ماده نیست و با روش‌های علمی هم نمی‌توانیم آن‌را تعریف کنیم. دانشمندان هر چه بیشتر به فلسفه گوش می‌دهند، به روشن شدن مسئله نزدیک می‌شوند.

رییس فرهنگستان علوم با اشاره به نگرش دانشمندان درباره اخلاق گفت: داروینی‌ها یک مثالی دارند که می‌گویند اخلاق ماهیتی زیست‌شناسی دارد و با زیستن تناسب دارد. نمی‌توان این ادعا را رد کرد، اما باید توضیح داد که اخلاق چگونه با ماده عجین می‌شود؟ مسئله قابل مطرح میان دانشمندان در علوم مختلف این است که باید بحث علمی کرد. اینکه فقط برای مثال من‌نظر خود را تحمیل کنم و اذعان کنم که فردی یا دانشمند دیگری این موضوع را درک نمی‌کند، هیچ‌گاه یک بحث علمی مؤثر شکل نمی‌گیرد. باید اهل فلسفه سخنان اهل دانش و علم را بشنوند. اگر چنین باشد، علم پیشرفت خواهد کرد و اینجاست که به دین آسیبی نمی‌رسد. راه علم راه باز است و باید باز هم بماند.

در ادامه گلشنی، با اشاره به نگرش فراماتریالیستی به علم و با ارائه مفصل درباره دیدگاه‌های فیزیکدانان برجسته در طول تاریخ درباره شعور و ذهن گفت: سال‌ها موضوعی در دانشگاه‌های ایران مرا آزار می‌دهد و یکی‌ از‌ دلایلی که از این جلسه استقبال می‌کنم، این است که جلسات این‌چنین سرآغاز تحول دیدگاه در علم و فلسفه در ایران است. در بیست یا سی سال گذشته تحول عظیمی در نگرش‌های علمی در دنیای غرب رخ داده است، اما متأسفانه انعکاس آن در ایران خیلی کم‌بوده است. من معتقدم این تحولات هر‌چه زودتر باید در دانشگاه‌های ما رسوخ کند.

وی‌ ادامه داد: تا اواخر قرن بیستم دانشمندان معتقد بودن علم به سر‌حد نهایت خود رسیده است و بسیاری از دانشمندان خبر از انتهای یافته‌های علمی را دادند و در سخنرانی‌ها به این موضوع اشاره می‌کردند که ما فقط می‌توانیم یافته‌های خود را دقیق تر کنیم. اما در سی و چهل سال اخیر تحولی در علم و تکنولوژی رخ داد که به سرعت نگرش دنیای غرب را نسبت به خود تغییر داد.

گلشنی گفت: این واقعیت است که علم هنوز به نقطه ثابتی نرسیده است. امروزه دانشمندان و صاحبان کرسی در دانشگاه‌ها معتقدند سخن قطعی امروز در علم در یک‌قرن بعد جزء شک‌برانگیزترین‌هاست. همواره توضیح شعور برای دانشمندان در‌ حوزه‌های گوناگون مشکل بوده است. برای مثال بزرگانی که نظریه کوانتومی را ساختند، معتقد بودند هرگز نمی‌توان شعور انسانی را با فیزیک توضیح داد. بسیاری دیگر از دانشمندان‌هم معتقد بودند شعور فرآیندی مطلقاً بنیادی است و اصلاً نمی‌توان هیچ رایانه‌ای را به آن شبیه‌سازی کرد. در حقیقت شعور جدای از ماده است.

این فیزیکدان با اشاره به نظریه عصب‌شناسان درباره شعور گفت: بیایید نظر عصب‌شناسان را درباره شعور بدانیم؛ آن‌ها معتقد بودند نمی‎توان به صورت دقیق فهمید که شعور چیست. در حقیقت، چون ماده‌گرایان نمی‌توانند یگانگی روح را توضیح دهند، باید آن‌را به حقیقت الهی نسبت داد. آن‌ها معتقدند شعور بنیادی‌تر از ماده است. برخی دیگر از دانشمندان هم مانند پودر معتقدند شعور مادی است، اما نمی‌توان با علم توضیح داد چراکه دارای سیستمی پیچیده است و نمی‌توان آن‌را با علم شناخت.

گلشنی مهم‌ترین رویکردی را که دانشگاهیان امروزه باید درباره فیزیک‌و فلسفه در پیش بگیرند و‌جریان‌سازی کنند، تحولی دانست که سال‌ها قبل دنیای غرب آن‌ها تجربه کرده‌اند و توضیح داد: امروزه اغلب دانشمندان سرشناس غرب درباره علم فارغ از تعصب، بیانیه‌ای دادند که این بیانیه از سوی فیزیکدانان و فیلسوفان منتشر شد و شعارشان به سوی یک علم فارغ از تعصب بود. امروزه تمام دانشمندان در دانشگاه‌های برجسته دنیا فهمیدند که متافیزیک با علم نباید تداخل داشته باشد. تلفیق فیزیک و فلسفه راهی برای شناخت شعور و استقرار منشأ حیات است.

وی‌گفت: محیط دانشگاهی ما در این موارد بسیار عامیانه برخورد کرده است و تا حدی با نوآوری‌های فلسفی فیزیکی مخالفت می‌کنند. وقتی ما فرمول‌های پیچیده و ضرب و تقسیم خود را از غرب گرفته‌ایم، خوب است نگاهی هم به این تحولات میان‌رشته‌ای داشته باشیم.

گلشنی در‌ ادامه با اشاره به نظریه اصلی منشأ حیات گفت: با جریانی از علم در دنیا مواجه هستیم که همه چیز را در چارچوب خواص ماده و انرژی می‌داند و روابطی را می‎بینیم که حاکم بر ماده و انرژی است. این یعنی آنکه تمام مجموعه عظیمی که ما می‎بینیم تحت حاکمیت یک شعور مطلق ابداع شده است. یکی از تفاوت‌هایی که در مهندسی الهی وجود دارد، این است که خداوند قادر است اطلاعات را به سیستم تبدیل کند.

وی ادامه داد: در بحث منشأ حیات، دو پیش‌فرض وجود دارد؛ اینکه آیا سیستم‌ها به تدریج به وجود آمده‌اند یا اینکه طراحی اولیه داشتند. در فلسفه به نظر می‌آید که در پاسخ به آن‌با دشواری مواجه شود. ممکن این برخی هم‌تصور کنند تفاوتی میان این دو وجود ندارد. موضوعی که اهمیت دارد، این است که امروزه در علم کمتر کسی به خود جرئت می‌دهد که با بنیادی نبودن آفرینش مخالفت کند، چراکه اغلب دانشمندان بر این امر اتفاق نظر دارند که اصل بنیادین از دل مطالعات علمی استخراج نشده است.

انتهای پیام