تعصب؛ عامل بیمهریها به امام حسن(ع)
گروه معارف ــ عضو هیئت علمی دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی گفت: از جمله نکات مهم در رابطه با دوران ولایت امام حسن مجتبی(ع)، تعصب مردم و نداشتن انگیزه دینی است که باعث ایجاد بیمهری نسبت به ایشان شد.
علی غفرانی، عضو هیئت علمی دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی و پژوهشگر تاریخ و تمدن اسلامی در گفتوگو با ایکنا از خراسان رضوی، ضمن اشاره به حدیثی از پیامبر اسلام درباره شخصیت امام مجتبی(ع) بیان کرد: منقول است که پیامبر(ص) فرمودند: «اگر عقل در مردی مجسم میشد، همانا آن مرد امام حسن(ع) بود»، این سخن رسول خدا اوج عقلانیت امام دوم شیعیان را میرساند.
وی ادامه داد: نوع ارتباط متقابل مردم با امام حسن(ع) در دوران امامت ایشان را میتوان به دو قسمت تقسیم کرد، یک بخش در کوفه و بخش دیگر دوران حضور امام در مدینه. زمان حضور امام در کوفه که به تعبیری ایشان خلیفه مسلمین هم بود، با تلاشهای بسیاری از سوی امام برای همراهی مردم به سوی خودشان به انجام رسید، در این زمان مردم عراق بهگونهای خستگی از جنگها داشتند و جواب درستی به دعوت امام حسن(ع) ندادند.
ارتباط سرد مردم عراق با امام مجتبی(ع)
غفرانی افزود: مردم از زمان جاهلیت یاد گرفته بودند که در جنگها حمله کنند و فتوحات و غنائم به دست آورند ولی روحیه جهاد و دفاع از اسلام در زمان حکومت حضرت علی(ع) با رکود مواجه شد، به همین دلیل مردم با امام علی(ع) همراهی نکردند و همین طور نیز ارتباط مردم عراق با امام حسن(ع) از زمان ولایت امام علی(ع) ارتباط مناسبی نبود.
این مدرس دانشگاه با تاکید بر غنیمتجو بودن و زندگی در رفاه مردم عراق عنوان کرد: مردم عراق به دلیل داشتن چنین سبک زندگی، دعوت به مقابله با معاویه که به تعبیری هم نژاد و هم دین آنان بود را لبیک نگفتند و در این رابطه با امام مجتبی(ع) همراه نشدند.
وی اظهار کرد: بعد از صلح امام حسن مجتبی(ع) با معاویه و برگشت امام به مدینه، غربت همچنان بر امام دوم شیعیان حاکم بود، مهاجرت صحابه و تابعین از مدینه و رفتن افراد قدیمی که امام را میشناختند، باعث شده بود که کسی در آن دوران امام را به خوبی نشناسد، البته به همین دلیل اطلاع خاصی از زمان حضور امام مجتبی(ع) در مدینه وجود ندارد و اظهارنظر در این باره مشکل است.
دوران حضور در مدینه مرحله دوم غربت حسنی
این پژوهشگر تاریخ اسلام اضافه کرد: وقایع مربوط به شهادت، تشییع و تدفین امام مجتبی(ع) در مدینه نشان میدهد که افراد کمی امام را میشناختند و این غربت برای ایشان تا پایان عمر ادامه داشت و از این جهت امام حسن(ع) را میتوان غریبترین امام شیعه معرفی کرد.
غفرانی ضمن پاسخ به اتهام قهر سیاسی نسبت به امام مجتبی(ع) گفت: در بعد کلامی ما اعتقاد داریم که حسن بن علی(ع) امام جامعه بوده و در هر شرایطی عامل به وظیفه الهی خود است و این امامت به او اجازه نمیدهد که قهر سیاسی داشته باشد، اما از بعد سیاست و خلافت برای عقبنشینی امام باید گفت که حتی حضرت علی(ع) هم که صاحب حکومت بود، در زمان تنهایی عقب نشست. زمان حضور امام حسن(ع) در عراق که افراد برای جنگ با معاویه آماده میشدند، خود عراقیها به امام سوء قصد میکنند و ایشان زخمی میشوند، پس اصلا مسئله قهر سیاسی از جامعه مطرح نیست.
وی با تأکید بر اوج تنهایی امام حسن(ع) در جامعه ادامه داد: در بعد سیاسی عقبنشینی مردم از امام خود، جای قهر را برای امام مجتبی(ع) باقی نمیگذارد، از طرفی برخورد معاویه با امام مجتبی(ع) در مسئله صلح که با دست باز پیشنهاد نگارش مفاد صلحنامه را به امام داد، حاکی از این است که امام در صحنه سیاسی حضور داشته و به طرح ایده سیاسی خود پرداخته است و به این وسیله خواسته تا فرصت اندیشیدن و احیای اجتماعی را به مردم عراق بدهد.
تهمتپراکنی عباسیان علیه امام مجتبی(ع)
این مدرس دانشگاه عنوان کرد: تعابیر و اتهاماتی نظیر «قهر سیاسی» از فعالیتهای مسندنشینان و نویسندگان دوران خلافت عباسی است که به امام حسن مجتبی(ع) نسبت میدهند. عباسیان همواره با بنی حسن و علویان مشکل داشتند، آنان هنگام تشکیل حکومت از حمایت علویان برخوردار بودند و پس از رسیدن به مسند حکومت با سهمخواهی و آرمانخواهی علویان مواجه شدند، به همین دلیل حاکمان و نویسندگان عباسی در قرن دوم هجری شدیدترین اتهامات و توهینها را مانند اعراب قدیمی علیه بنی حسن و جد بزرگ آنان یعنی امام مجتبی(ع) روا داشتند تا به سرکوب آنان بپردازند.
وی بیان کرد: اگر بخواهیم فضای سیاسی عراق در دوران امامت امام حسن مجتبی(ع) را به خوبی تحلیل کنیم، میتوان تحلیل شیخ مفید در رابطه با دوران زندگی امام حسن(ع) را بررسی کرد که ایشان در این رابطه مردم را به چند دسته تقسیم و آشفتگی و پراکندگی جامعه در این دوران را توصیف میکند، از جمله نکات مهم در رابطه با این دوران، تعصب مردم و نداشتن انگیزه دینی است که باعث بیمهری نسبت به امام مجتبی(ع) شد.
