
سیدامیرمسعود شهرامنیا، عضو هیئت علمی گروه علوم سیاسی دانشگاه اصفهان، در گفتوگو با ایکنا از اصفهان، با بیان اینکه انقلاب اسلامی در دستهبندی جنبشها و انقلابها جزء انقلابهای معمول در دنیا طبقهبندی میشود، اظهار کرد: هیچکدام از انقلابهای رخ داده در دنیا را نمیتوان با یک چارچوب و ضابطه، شبیه به هم دانست و معمولاً همه انقلابها در عین شباهت با یکدیگر، تفاوتهای جدی هم دارند.
وی ادامه داد: در تحلیلهایی که راجع به انقلاب اسلامی بیان شده، سه نظریه پررنگتر است. اولی، نظریه تأخیر نام دارد که بر اساس آن توسعه سیاسی، فرهنگی و اجتماعی در ایران از سایر وجوه توسعه عقب بود و همین مسئله موجب بروز نارضایتی شد. کارشناسان داخلی، بیشتر بیتوجهی به شاخصهای فرهنگی خصوصاً مسائل مذهبی و آزادیهای عمومی را مبنای بروز انقلاب میدانند. نظریه دیگر معتقد است در آن زمان موج آزادیخواهی و مقابله با نظامهای خودکامه در دنیا شکل گرفت که از آن با عنوان موج سوم دموکراسی یاد میشود و سرایت آن به ایران در بروز انقلاب اسلامی تأثیرگذار بود.
عضو هیئت علمی گروه علوم سیاسی دانشگاه اصفهان تصریح کرد: میتوان گفت انقلاب اسلامی ایران از نظر شکلی و اینکه جنبشی علیه نظام حاکم محسوب میشد و جنبههای دموکراسیخواهی هم در آن وجود داشت، شبیه جنبشهای دیگر بود، اما به لحاظ مبانی فرهنگی و به خصوص نقش پررنگ مذهبیون در انقلاب، با جنبشهای دیگر تفاوت داشت.
شهرامنیا با بیان اینکه اهداف و آرمانهای گروههای مختلفِ مؤثر در انقلاب لزوماً یکسان نبود، افزود: آرمان و خواسته بخش زیادی از مردم تثبیت ارزشهای فرهنگی خصوصًا ارزشهای مذهبی و احیای اصول ارزشی دین اسلام بود که تا حد قابل توجهی هم اتفاق افتاد و همراهی روحانیت و رهبری امام خمینی(ره) هم بر همین وجه بود. بخشی از گروهها و جریانهای دخیل در انقلاب بیشتر دنبال بحث استقلال بودند و وابستگی نظام پهلوی را نقطه ایراد آن میدانستند که همواره در شعارها مطرح بود و آن هم تا حد قابل توجهی اتفاق افتاد.
وی بیان کرد: دموکراسیخواهی هم در بخشی از شعارها مطرح بود و فکر میکنم آنگونه که در شعارها مطرح میشد، در عمل نتوانستیم در آن سطح از مردمسالاری قرار بگیریم. در مجموع میتوان گفت بخشی از شعارهای انقلاب جامه عمل پوشیده است و بخشهای دیگر خصوصاً تصور مردم در مورد اینکه طبقه محروم شرایط بهتری پیدا میکند و رفاه عمومی افزایش مییابد، مطابق با انتظارات محقق نشده است.
وی بیان کرد: معمولاً بعد از پیروزی یک انقلاب، نوعی رقابت میان گروههای دخیل در جنبش شکل میگیرد و ممکن است یک گروه، گروههای دیگر را ناکام بگذارد یا در جریان رقابت، فقط یک گروه قدرت را به دست گیرد. مثل همه انقلابهای دیگر، این اتفاق در ایران هم رخ داد و شاید همه گروهها نتوانستند به اندازهای که در جنبش سهم داشتند، در حکومت بعد از جنبش هم سهیم باشند. به نظر من، انقلاب اسلامی در بعضی از مسائل توانسته خودش را حفظ و احیا کند، مثلاً در رابطه با استقلال و تثبیت نظام خیلی خوب عمل کردیم، اما در خصوص رفاه عامه و تأمین آزادیهای عمومی، آنقدر که انتظار میرفت، نتوانستیم جلو برویم.
انتهای پیام