ارائه بازنمایی در امور دینی؛ براساس محورهای گفتمانی مطلوب رسانه
یک مدرس دانشگاه گفت: منظور از بازنمایی در حوزه دین این است که با توجه به ظرافتهای فنی و هنری مقتضیاتی که رسانه دارد، امور دینی را از نو و براساس محورهای گفتمانی مطلوب رسانه ارائه شود.
به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، محمدصادق حاتمی، مدرس دانشگاه و فعال رسانه، شامگاه گذشته 26 آذرماه، در برنامهای با عنوان «سیره ارتباطی امام رضا(ع)» که به صورت وبینار برگزار شد، اظهار کرد: در واقع رسانه یک ابزار و بستری است که البته در زمانهای مختلف این بستر گوناگون بوده است، به گونهای که کتاب را میتوان قدیمیترین رسانه دانست که هنوز هم چاپ میشود و البته شکل جدیدتری مانند فایل، کتاب صوتی و ... به خود گرفته است. همچنین روزنامه، مجلات، تلویزیون، سینما، موسیقی و رادیو نیز از جمله ابزاری هستند که میتوان از این ابزار برای انتقال معارف اهل بیت(ع) با توجه به شرابط جامعه کنونی و گسترش ارتباطات استفاده کرد.
وی ادامه داد: اگر یک رسانه دینی به دنبال موفقیت باشد، همواره باید بتواند از این ابزارها و تمام امکانات فرهنگی، هنری، ادبی و اجتماعی بهره گیرد، زیرا کار دین، کاری است که رقبای زیادی در آن حضور داشته و هریک به سهم خود فعالیتی در این زمینه دارند، از اینرو اگر دین به درستی بازتاب، بازنمایی، آموخته و آموزش داده شود، میتواند آثار قابل توجهی را بر جامعه داشته باشد که برای رسیدن به این هدف باید سعی کرد از این ابزارها به بهترین شکل ممکن استفاده شود.
لزوم بازنمایی دین با بهرهگیری از ابزارهای رسانهای
این استاد دانشگاه با تاکید بر اینکه آنچه که امروز امری ضروری به شمار میرود، بازنمایی دین با بهرهگیری از ابزارهای رسانهای است، گفت: برخی افراد بر این باورند که دو مقوله دین و رسانه در تضاد با یکدیگر هستند و دین برگرفته از سیستمی سنتی است که در این حوزه باید از ابزارهای سنتی استفاده شود و البته برخی هم به ساحت رسانه نگاه دیگری دارند، اما با توجه به اینکه امروزه ابزارهایی در اختیار ما قرار دارند که با اقتضائات خاص خود همراه هستند، نگاه قابل توجه در این مسیر آن است که ما باید بدانیم چگونه از این ابزارها در راستای انتقال مفاهیم استفاده کنیم.
حاتمی عنوان کرد: روایات زیادی از معصومین(ع) شنیدهایم که بسیار ارزشمند هستند، اما نکتهای که در این میان باید مورد توجه قرار گیرد آن است که این دانستهها و شنیدهها، در این راستا به تعبیر علمای علم رفتارشناسی و روانشناسی علوم اجتماعی، سه مرحله؛ دانش و شناخت، باور به آن چیزی که میدانیم و رفتار ما مطرح است که در حقیقت به این موضوع ختم میشود که ما باید آنچه را که میدانیم در رفتار خود نشان دهیم.
وی اظهار کرد: روزی از امام رضا(ع) پرسیده شد که احیای امر چیست و ایشان فرمودند: کسی که بتواند کلام و زیباییهای کلام ما را بیاموزد و به دیگران آموزش دهد دست به این کار زده است که رحمت خدا بر کسی که این کار را انجام دهد، البته که طبیعی است این آموزشها طی قرون و زمانهای مختلف، متفاوت است و ما شاهد هستیم که علمای بزرگ ما در حوزههای علمیه و در دانشگاهها چه در علوم جدید و چه در علوم قدیم، در حوزه علوم انسانی بیاناتشان در مقاطع مختلف تاریخی، متفاوت بوده است، چرا که این تفاوت بیان در هر دورهای با توجه به شرایطی که وجود داشته است، به فهم مطالب کمک میکند.
این فعال رسانه اضافه کرد: ما مفهوم کتب مختلفی را که مربوط به گذشته است را به سختی متوجه میشویم و از اینرو است که حوزویان برای اینکه این مطالب را به بیان سادهتری به طلاب علوم دینی انتقال دهند، زمان زیادی را به بحث و بررسی میپردازند تا موضوع مورد نظر برای افراد تبیین شود تا طلاب بتوانند به راحتی آن موضوع را درک کنند.
حاتمی تصریح کرد: در این میان میتوان به یکی از فرمایشات امام علی(ع) در خصوص صحبت کردن با افراد در زمانهای مختلف اشاره کرد. امام علی(ع) فرمودند که فرزند زمانه خودت باش و در تعابیر دیگری نیز میفرمایند که با فرزندان خود به زبان زمانه خودشان صحبت کنید. در حقیقت سخن ایشان بدین منظور است که استفاده از ابزارهای انتقال مفاهیم، در مقاطع مختلف تاریخی متفاوت است، همچنین روایت دیگری از امام صادق(ع) آمده است و ایشان میفرمایند آنکس که آگاه از زمان شرایط خویش است مورد هجوم اشتباهاتی که او را به خطا میاندازد قرار نمیگیرد.
وی خاطرنشان کرد: در واقع کار در حوزه رسانه و هنر، کاری است که در مسیر آن باید هزینه زیادی را صرف کرد و علاوه بر این نیز کاری تخصصی است که نیاز دارد تا از سوی اصحاب رسانه و مخاطبان خود حمایت شود.
کارکردهای رسانه برای دین
این استاد دانشگاه به کارکردهایی که رسانه میتواند برای دین داشته باشد اشاره و عنوان کرد: مقولههایی همچون بازخوانی، بازنمایی و بازتولید که هر یک از اینها مانند مباحث دیگر انسانی نظری هستند، به عنوان کارکردهای رسانه محسوب میشوند. بازخوانی امر دین یک کار فنی است و طبیعتا ابزارهای هنری، ابزارهای فنی و رسانهای که بتوانند موضوعات روز جامعه را ارائه دهند از آنها به عنوان بازخوانی یاد میشود.
حاتمی اضافه کرد: منظور از بازتولید هم، آنچه که در حوزه دین اتفاق میافتد که ما آن را صرفا آیینهوار برای مخاطبان خود ارائه دهیم، است. منظور از بازنمایی هم این است که با توجه به ظرافتهای فنی و هنری مقتضیاتی که رسانه دارد، امور دینی را از نو و براساس محورهای گفتمانی مطلوب رسانه ارائه میدهد. به عنوان مثال رسانه جمهوری اسلامی مراسم عزاداری را با یک نگاه ارائه میدهد و رسانههای غربی همین موضوع را با نگاه خودشان ارائه میدهند.
این فعال رسانه تاکید کرد: بنابراین اگر قرار است کاری صورت گیرد باید بازخوانی تعبیر این امر تخصصی و فنی به زبان امروزی انجام شود.
امام رضا(ع) با رسانههای زمان خود آشنایی داشت
علی جانفزا، کارشناس رسانه و مسئول روابط عمومی دانشگاه علوم اسلامی رضوی، در ادامه این برنامه اظهار کرد: همواره امام رضا(ع) برای انتقال محتوای دینی مور نیاز مخاطب خود در راستای به سعادت رساندن انسان، از رسانههایی که در آن زمان از جمله خطابه و ایجاد فضای مناظره برای اثبات حقانیت اهل بیت(ع) بود استفاده میکردند.
وی اظهار کرد: ما شخصیتهایی را در تاریخ امام رضا(ع) داریم مانند دعبل خزاعی که از شاعرانی بود که شعرهایی با محتوای غنی درباره اهل بیت(ع)، اسلام و پیامبر اسلام(ص) میسرود. در واقع ما میتوانیم از سیستم برخوردی که امام رضا(ع) با این شاعر و دیگر شاعرانی که در آن زمان حضور داشتند، در فضای کنونی که رسانهها متنوع شده و گسترش پیدا کردهاند، استفاده کنیم.
این نویسنده عنوان کرد: روزی امام رضا(ع) ملاقاتی داشتند که در این ملاقات، دعبل در وصف پیامبر(ص) شعری را سرود و امام رضا(ع) از او خواستند که به شعر خود ادامه دهد و در حقیقت استقبال خوبی از شعر او میکند و به همین دلیل به او لباس و همچنین 100 دینار هدیه دادند و دعبل این هدیه را نپذیرفت و گفت که این شعر را به دلیل عشقی که به اهل بیت(ع) دارد سروده است.
جانفزا اضافه کرد: این روایت نشان میدهد که رسانه ابزار مهمی برای اشاعه فرهنگ اهل بیت(ع) است و از زمان پیامبر(ص) تا کنون چه علما و چه معصومین(ع) به خوبی از ابزار رسانه استفاده میکردند. این امر نشان میدهد که اگرچه معصومین(ع) شاعر نبودند اما شاعرشناس و هنرمندشناس خوبی بودهاند.
وی خاطرنشان کرد: از اینرو استنباط من از این روایت این است که امام رضا(ع) کاملا نسبت به رسانه آشنایی داشته و ارزش این امر را به خوبی میدانستند، چرا که از شعر دعبل استقبال کردند و او را مورد تفقد قرار دادند. در حقیقت رفتاری که امام رضا(ع) با دعبل داشتند چه به لحاظ مادی و چه به لحاظ معنوی، جالب توجه بوده و برای ما نیز در عصر حاضر قابل اعتنا است.
مسئول روابط عمومی دانشگاه علوم اسلامی رضوی بیان کرد: همواره برای بحث انتقال مفاهیم فرهنگ اهل بیت(ع) باید ابتدا محتوایی که از قرآن به دست ما رسیده است به بهترین شکل درک شود، به نیازهای روز جامعه آگاه باشیم و بر اساس مبانی که در اختیار داریم و برگرفته از اهل بیت(ع) است با استفاده از ابزار رسانه، این مفاهیم را منتقل کنیم.
معصومین(ع) به نیازهای مردم زمان خود آگاه بودند
جانفزا با بیان اینکه سیستم ارتباطی که پیامبر(ص)، امیرالمومنین(ع) و سایر معصومین(ع) داشتند، این بوده که به نیازهای مردم زمان خود آگاه بودند، افزود: این در حالی است که در نهجالبلاغه میتوان شاهد بود که امام علی(ع) درباره آموزش و شناخت توحید به مخاطب، اطلاعات زیادی را آوردهاند و در نهایت هم بحث دنیا گرایی را به بهترین شکل ممکن نیز تشخیص میدهند و با آموزههای توحیدی سعی در درمان آن دارند.
وی خاطرنشان کرد: در زمان پیامبر اکرم(ص) بحث تثبیت اسلام، اشاعه فرهنگ اسلام و از بین بردن تفکرات جاهلی مطرح بوده است و باز هم در اینجا میبینیم که بحث نگرش توحیدی و ایمان به خدا مبنای کار است. در زمان امام رضا(ع) نیز مسائل توحیدی بیان میشده است.
این کارشناس رسانه اظهار کرد: در حقیقت ما در راستای انتقال مفاهیم دینی اولا باید محتوای دین را به خوبی بشناسیم، ثانیا متناسب با نیاز مردم زمان جامعه حاضر عمل کنیم و با مبانی و ابزارهای توحیدی که از اهل بیت(ع) و قرآن آموختیم، این مفاهیم را به مخاطبان عام و مخاطبانی که از سطح علمی بالایی برخوردار هستند انتقال دهیم.
جانفزا تاکید کرد: ما امروزه میتوانیم با استفاده از ابزارهایی که در دسترس ما قرار دارد و گسترش پیدا کرده است و هچنین به تناسب نیاز مخاطبان، سوار ادبیات علومی شویم که مخاطب ما با این ادبیات آشنایی دارد و از این طریق به نوعی پیام خود را که پیام اهل بیت(ع) و برای تبعیت مردم از معصومین(ع) و قرآن است استفاده کنیم.
انتهای پیام
