نهجالبلاغه؛ قرائت امیرالمؤمنین(ع) از قرآن کریم
عضو هیئت علمی دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد گفت: سه دلیل را میتوان برای اهمیت نهجالبلاغه عنوان کرد که دلیل نخست آن، اینکه این کتاب قرائت و یا فهم امیرالمؤمنین(ع) از قرآن کریم است.
محمدصادق علمی، مدرس و پیشکسوت قرآن کریم و عضو هیئت علمی دانشكده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد، در گفتوگو با ایکنا از خراسان رضوی، به مناسبت ولادت امام علی(ع)، درباره اهمیت نهجالبلاغه، اظهار کرد: بزرگان ما همواره سخنان زیادی در مورد اهمیت نهجالبلاغه بیان کردهاند و این کتاب را از جهات مختلف ستوده و اهمیت این کتاب را نیز از زوایای مختلفی بررسی کردهاند. به عنوان مثال عدهای از افراد گفتهاند که اهمیت نهجالبلاغه به دلیل فصاحت و بلاغت آن است، عدهای نیز اهمیت این کتاب را به واسطه مبانی اخلاقی موجود در این کتاب دانستهاند و عده دیگری هم این کتاب را از این جهت که کتاب مبارزه با ظلم است، ستودهاند.
وی عنوان کرد: همچنین برخی از افراد نیز نامهای دیگری برای این کتاب از جمله «نهجالحیات» به معنای روش زندگی، برخی «نهجالجهاد» به معنای کتاب روش جهاد و مبارزه و برخی نیز نام این کتاب را «نهجالعداله» به معنای دادگری و روش عدالتورزی عنوان کردهاند.
این عضو هیئت علمی دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد خاطرنشان کرد: به نظر من که سال است که با این کتاب انس داشتهام، سه دلیل را میتوان برای اهمیت این کتاب بیان کرد. دلیل نخست این است که این کتاب، کتاب قرائت امیرالمؤمنین(ع) از قرآن کریم است و منظور از قرائت در اینجا فهم و برداشت از قرآن است نه قرائتی که در علم قرائت قرآن است. در کنار تمام قرائتهایی که در طول تاریخ از قرآن کریم شده است و امروز هم میبینیم که از قرآن کریم قرائتها و برداشتهای گوناگونی میشود، اما نهجالبلاغه قرائت امیرالمؤمنین(ع) از قرآن کریم است.
تمایز فهم قرآن توسط امام علی(ع) با سایر فهمها
علمی اظهار کرد: شاید این سوال در ذهن برخی از افراد شکل گیرد که قرائت امیرالمؤمنین(ع) نسبت به سایر قرائتها از چه امتیازاتی برخوردار است؟ در پاسخ به این سوال باید گفت که به اندازهای که علیبن ابی طالب(ع) نسبت به سایرین برتری دارد، قرائت ایشان و برداشت ایشان از قرآن هم به همان اندازه نسبت به سایر قرائتها، برتری و فضیلت دارد.
وی با اشاره به این موضوع که فهم علی(ع) از قرآن نسبت به فهم سایرین برتری دارد، عنوان کرد: در اینجا لازم است که به دو روایت در خصوص جایگاه امیرالمؤمنین در فهم دین که هم از سوی اهل تشیع و هم اهل تسنن آمده است، اشاره کنم که این دو روایت نشاندهنده جایگاه امیرالمؤمنین(ع) در فهم دین است که از قول پیامبر(ص) بیان شده است. در روایت نخست پیامبر(ص) آمده که ایشان بارها فرمودهاند که من در میان شما دو گوهر و وزنه سنگین را که «ثقلین» است، در میان شما میگذارم و از دنیا میروم. منظور ایشان از ثقلین این است که قرآن را به دست اهلبیتم میسپارم که در رأس اهلبیت ایشان حضرت علی(ع) است، پس پیامر خدا قرآن کریم را به دست علیبن ابی طالب(ع) و اولاد ایشان سپرد و از دنیا رفت.
این مدرس و پیشکسوت قرآن کریم بیان کرد: بنابراین از نظر پیامبر قرائت علی(ع) ملاک فهم قرآن است، پس پیامبر(ص) برای فهم قرآنی آورده، امت اسلامی را به اینکه از علی(ع) و اولاد علی(ع) بیاموزند، ارجاع میدهد، بنابراین میتوان گفت که مرجعیت فهم قرآن به علی(ع) بازمیگردد و از اینرو است که میگوییم فهم علی(ع) از قرآن نسبت به سایر فهمها برتری دارد.
علمی خاطرنشان کرد: روایت دیگر نیز این است که پیامبر(ص) فرمودهاند: «من شهر علم هستم و علی دروازه آن است و هرکسی که بخواهد وارد شهری شود، باید از دروازه آن وارد شود». در حقیقت منظور ایشان در اینجا این است که مرجع فهم قرآن و فهم دین باید امام علی(ع) باشد و از طریق حضرت علی(ع) باید دین را فهمید.
وی اضافه کرد: این در حالی است که در آیه 189 سوره مبارکه «بقره» نیز آمده است که وارد خانهها که میشوید، باید از درها وارد شوید و همچنین امام علی(ع) نیز در خطبه 154 نهجالبلاغه آوردهاند که اگر کسی از غیر در، وارد خانهای شود به او دزد میگویند. پس دلیل اهمیت اول این کتاب این است که نهجالبلاغه عبارت است از قرائت و یا فهم علی(ع) از قرآن و امتیاز این فهم نیز، جایگاه امیرالمؤمنین(ع) در فهم دین است.
عضو هیئت علمی دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد بیان کرد: دلیل دوم امتیاز و اهمیت نهجالبلاغه این است که این کتاب، کتاب حکومت دینی است و همان مقولهای است که امروز دنیای اسلام و حتی دنیای غیر اسلام با آن مواجه شده است و امروز نیز پدیدهای در ایران رخ داده به نام حکومت دینی و اسلامی که در حقیقت زیرساخت این حکومت، نهجالبلاغه است.
علمی افزود: در واقع افتخار ما در نظام جمهوری اسلامی ایران طی 43 سال اخیر این بوده که ما میخواهیم حکومت علوی داشته باشیم که ما میتوانیم این حکومت علوی را در نهجالبلاغه که کتاب حکومت امیرالمؤمنین(ع) است، جستوجو کنیم.
نهجالبلاغه؛ کتاب حکومتی امام علی(ع)
وی عنوان کرد: بنابراین مطالبی در نهجالبلاغه نهفته است که امام علی(ع) در زمان حکومت خود بیان کردهاند و اگر کسی به این کتاب نگاهی داشته باشد، این موضوع را کاملاً درک خواهد کرد و این موضوع برای او روشن خواهد شد که نهجالبلاغه کتاب حکومتی است، اگر به اخلاق اشاره کرده است این اخلاق، اخلاق سیاسی، اجتماعی و حکومتی است و اگر به اقتصاد اشاره کرده است این اقتصاد، اقتصاد حکومتی و سیاسی است.
این مدرس و پیشکسوت قرآن کریم خاطرنشان کرد: بنابراین هر آنچه که در نهجالبلاغه وجود دارد، بیانات و رفتارهای حکومتی امام علی(ع) است که همواره ما باید این کتاب را به عنوان الگوی خود قرار دهیم. در اینجا منظور از این حکومت، حکومتداری و حکومتی است که در زمان امام علی(ع) صادر شده بود. از اینرو اگر ما بتوانیم حکومتی از نوع حکومت علی(ع) داشته باشیم، باعث افتخار ما خواهد بود و این دقیقاً همان چیزی است که دشمنان ما از آن هراس دارند.
علمی گفت: امروزه حکومت اسلامی در دنیا وجود دارد که مدعی اسلامیت میکنند و حتی کشورهایی هستند که نام جمهوری اسلامی را برای کشور خود نیز انتخاب کردهاند، اما آنچه که امروز از آغاز این انقلاب شرق و غرب را علیه ما برانگیخت این بود که این حکومت ما حکومتی اسلامی همراه با قرائت امام علی(ع) و نهجالبلاغه است.
وی بیان کرد: اما اینکه ما تا چه اندازه توانستهایم به این کتاب عمل کنیم، در راستای این کتاب باشیم و شایسته انتساب به این کتاب باشیم، بحث دیگری است که باید به صورت جدا گانه مورد بررسی قرار گیرد، اما نکتهای که وجود دارد این است که امام و رهبر ما افتخارشان این است که شیعه علی(ع) هستند و نظام ما نیز اگرچه که یک نظام اسلامی است، اما یک نظام اسلامی با قرائت علوی است.
نهجالبلاغه؛ سخن کسی است که برای ما حجت است
عضو هیئت علمی دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد دلیل سوم اهمیت نهجالبلاغه را اینگونه بیان کرد: دلیل سوم اهمیت این کتاب این است که نهجالبلاغه سخن کسی است که اطاعت از او بر مسلمانان چه به عنوان خلیفه چهارم از نگاه اهل سنت و چه به عنوان اولین امام از نگاه شیعه، واجب است و به عبارتی سخن ایشان مانند سخن پیامبر(ص) برای ما حجت است.
علمی تأکید کرد: بنابراین امام علی(ع) یک نویسنده معمولی نبوده که نشسته و کتابی را نوشته باشد و یا سیاستمدار معمولی نبوده که در جمعی سخنرانی کرده باشد، بلکه کلام ایشان برای مسلمانان اعم از شیعیان و اهل تسنن، حجت شرعی دارد.
وی تصریح کرد: برخی از افراد در راستای دلیل سوم، برای اینکه کلام امیر را نپذیرند و نسبت به مواضع امیرالمؤمنین بیمسئولیت هستند که در حقیقت این افراد مطرح میکنند که نهجالبلاغه سند ندارد. اما در پاسخ به این افراد باید گفت که نهجالبلاغه نیازی به سند ندارد و اگر کسی با کلام عرب آشنایی داشته باشد، در این صورت تفاوت سخن امیرالمؤمنین(ع) با سایر کلامها را درک خواهد کرد و از اینرو نمیتوانند مدعی شوند که نهجالبلاغه سخن ایشان نیست.
این مدرس و پیشکسوت قرآن کریم با بیان اینکه امیرالمؤمنین(ع) امیر سخن و کلام است، عنوان کرد: ما نیز همواره در پاسخ به افرادی که مدعی هستند این کتاب، سخن علی(ع) نیست، مطرح کردهایم که پس سخن کیست؟
علمی بیان کرد: در واقع اگر کسی سخنشناس باشد، قطعاً میتواند تفاوت سخن علی(ع) را تشخیص خواهد داد و دچار تردید نخواهد شد و افرادی هم که دچار شک و تردید میشوند، سخنشناس نیستند و نمیتوانند تفاوت سخن امیر را از سخن غیر امیر بشناسند.
وی خاطرنشان کرد: با توجه به اینکه امامان ما جامع و کامل بودهاند و ما نیز گاهی بنا به نیازهایی که داریم به برخی از ابعاد آن بزرگواران رجوع و پاسخ خود را پیدا میکنیم، یک امر طبیعی است و این کار را میتوان به بیماری تشبیه کرد که به دلیل بیماری که دارد به پزشک مراجعه میکند و پزشک نیز طبق نیاز و بیماری که او دارد برای او دارویی را تجویز میکند.
عضو هیئت علمی دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد عنوان کرد: از اینرو نمیتوان به این کار که ما تنها در برخی از بخشهای زندگی و نیازهایی که پیدا میکنیم به سفارشات ائمه(ع) رجوع میکنیم، اشکالی وارد کرد، بلکه ما باید بدانیم که در هر جایی که لازم است از هریک از ابعاد وجودی امامان معصوم(ع) استفاده کنیم.
انتهای پیام
