رؤیت ماه نو

ماه مبارک رمضان جایگاه والایی در فرهنگ اسلامی و زندگی مسلمانان دارد و به‌ همین دلیل، از گذشته‌های دور، آداب و رسوم و آیین‌های ویژه‌ای برای آن تعریف شده است که بخش بسیاری از آنها با گذشت زمان و تغییر و تحول در فرهنگ و سبک زندگی مردم به دست فراموشی سپرده شده‌اند. ارنواز فیروزیان، دکترای ادبیات تطبیقی و پژوهشگر فرهنگ و ادب عامه در سلسله یادداشت‌هایی که به‌‌مناسبت ماه مبارک رمضان در اختیار خبرگزاری ایکنا قرار داده است، به آداب این ماه در فرهنگ اصفهان قدیم می‌پردازد.

قسمت نهم: رؤیت ماه نو

در گذشته، یکی از مقدمات ماه رمضان، رؤیت هلال ماه بود. معمولاً در غروب روز آخر ماه شعبان، بسیاری از مردم با دقت به افق مغرب نگاه می‌کردند که هلال ماه مبارک را شخصاً رؤیت کنند و از حلول ماه مطمئن شوند و مثلی معروف است که می‌گویند: ماه را ببین و روزه بگیر، ماه را ببین و روزه بخور.

در اصفهان پس از رؤیت هلال ماه، چاوش‌خوان‌ها در کوی و برزن خبر از آمدن ماه مبارک می‌دادند. در قمصر کاشان، مردم برای رؤیت هلال ماه بر بام خانه‌ها می‌رفتند و با خود آینه، ظرف آب و سبزی خوردن می‌بردند، رو به قبله می‌نشستند، آینه را به سمت آسمان می‌گرفتند و آن‌قدر جابه‌جا می‌کردند تا هلال ماه را در آینه ببینند. یک نفر که صدای خوشی داشت، آماده بود که با دیدن هلال ماه، سوره یاسین را با صدای بلند بخواند، بعد از آن یک حمد و سه قل هو الله می‌خواندند و بر محمد(ص)، رسول خدا صلوات ختم می‌کردند. بعد از آن آب می‌نوشیدند و سبزی می‌خوردند. اهل کاشان بر این بودند که خوردن آب و سبزی، نیروبخش است و می‌توانند به راحتی روزه بگیرند. سپس طبل می‌زدند تا اگر کسی هلال ماه را ندیده، مطلع شود.

مستوفی در کتاب «شرح زندگانی من» می‌گوید: دیدن هلال ماه شوال نیز مسئله‌ساز بوده است، ولی با شواهد و قرائنی که از دیگر کتاب‌ها به دست می‌آید، می‌توان فهمید که رؤیت هلال ماه در مواقعی که هوا ابری بوده، میسر نمی‌شده و از این نظر، مردم دچار بلاتکلیفی می‌شده‌اند، زیرا شرعاً روزه گرفتن در روز عید حرام است و از طرفی، خوردن روزه نیز بدون عذر شرعی مجاز نیست. گاه اتفاق می‌افتاده که در قسمتی از یک منطقه، هوا ابری بوده و در قسمتی صاف؛ در این صورت، علما و روحانیون طبق موازین شرع از ساکنان آنجا شهادت می‌گرفتند که ماه را رؤیت کردند و به این ترتیب، دودستگی در شهر پیدا می‌شده، عده‌ای روزه خود را باز می‌کرده‌اند و عده‌ای روزه‌دار بوده‌اند. امروزه با گسترش رسانه‌ها و وسایل ارتباطی، این مشکلات دیگر رفع شده است.