پیروی نکردن از ائمه کفر؛ شاخصه دعای عرفه
امام حسین(ع) در فرازی از دعای عرفه، خداوند را سپاس میگوید که در زمانه زمامداران کافر به دنیا نیامده است. در واقع، زمان و مکان تولد و پدر و مادری که آدمی را به دنیا میآورند، به تقدیر پروردگار و عملکرد نسلهای پیشین وابسته است و امام حسین(ع) خداوند را سپاس میگوید که چنین تقدیر کرده که در سایه زمامداری پیامبر اکرم(ص) چشم به دنیا گشوده است.
روز عرفه در میان تمام ایام سال، امتیاز خاصی برای نیایش دارد. دعا و تضرع به درگاه خدا و طلب حوائج دنیا و عقبی، از اهم اعمال این روز است. در روایتی از پیامبر خدا(ص) آمده که حضرت اینچنین بشارت روز عرفه را به مردم داد: «ای مردم، آیا بشارتی به شما بدهم؟ گفتند: آری، ای رسول خدا(ص). فرمود: هنگامی که غروب روز عرفه فرا رسد، خداوند در برابر ملائکه به وقوفکنندگان در عرفات مباهات میکند و میفرماید: ای فرشتگان من، به بندگانم بنگرید که از گوشه و کنار زمین، ژولیدهموی و غبارآلود به سوی من آمدهاند. آیا میدانید چه میخواهند؟ فرشتگان میگویند: پروردگارا، از تو آمرزش گناهانشان را میطلبند و خداوند میفرماید: شما را به شهادت میگیرم، همانا من اینها را آمرزیدم. پس، از مکانی که در آن وقوف کردهاید، آمرزیده و پاک باز گردید.»
پس از آنکه انسان در زندگی روزمره دنیوی خود غرق میشود، خداوند او را برای انجام مناسک حج فرا میخواند و از زندگی مألوف و خانه و کاشانهاش بیرون میآورد، از تمام تجملات دنیایی منخلع میسازد و در سرزمین دورافتاده عرفات متوقفش میکند. در این زمان، انسان با خدای خود خلوت میکند و مجلس معارفهای میان خود و خدا ترتیب میدهد و خود را به عجز و بیچارگی و فقر و احتیاج و خداوند را به احاطه علم و قدرت، قیومیت و قهاریت همراه با لطف و کرم و رحمت بیمنتها یاد میکند. امام سجاد(ع) در دعای شانزدهم صحیفه سجادیه میفرماید: «ای خدا، من آن بندهای هستم که او را به دعا امر فرمودی و گفتی لبیک و سعدیک. اینک ای پروردگار، من آن بنده افتاده در پیشگاهت هستم که پشتش از بار گناهان سنگین شده، رحم کن و عنایتی فرما.»
حجتالاسلام محمد سلطانی رنانی، عضو هیئت علمی گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه اصفهان در گفتوگو با ایکنا از اصفهان، درباره جایگاه و اهمیت روز عرفه در فرهنگ اسلامی، اظهار کرد: حج یکی از مهمترین عبادات و از جمله شاخصترین و برترین مناسک دین اسلام نسبت به ادیان دیگر است. روز عرفه و عید قربان نیز مهمترین ایام حج بهشمار میروند. عرفه مقدمهای برای ورود به عید قربان و عید قربان نقطه عطف اعمال حج محسوب میشود.
وی افزود: واژه عید در فرهنگ اسلامی مطابق با واژه جشن در دیگر فرهنگها نیست. عید در فرهنگ اسلامی، از عود و بازگشت سخن میگوید؛ بازگشت و توبه از گناه، یا فراتر از آن، بازگشت از سبک زندگی نادرست یا فروتر به سبک زندگی والاتر و متعالی. این عود و بازگشت به عرفان و معرفت نیاز دارد؛ معرفت به مسیرهای درست زندگی و شناخت مسیرهای ناصواب که پس از یک دوره عبادت و مأنوس بودن با معارف دینی حاصل میشود. پیامبر اکرم(ص) میفرماید: اصل حج، عرفه است. از لحاظ فقهی نیز اگر وقوف در عرفات انجام نشود، حج مورد قبول قرار نمیگیرد، در حالی که دیگر اعمال حج، بسته به شرایط افراد قابل انعطاف است.
عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان درباره اعتبار دعای عرفه، گفت: برای روز عرفه، از امامان معصوم(ع)، ادعیه متعددی روایت شده، ولی مفصلترین و ارجمندترین دعای این روز از امام حسین(ع) روایت شده و نخستین منبع برای این دعا، کتابهای اقبال الاعمال و مصباح الزائر سید بن طاووس است. سید بن طاووس دعا را اینچنین نقل میکند که بشیر و بشری، دو برادر از بنیاسد نقل کردند که امام حسین(ع) و خاندان و همراهان وی، بعد از ظهر روز عرفه از خیمهها خارج شدند. امام حسین(ع) با فروتنی، خشوع و خضوع راهی دامنه کوه عرفه شد، رو به قبله ایستاد و هر دو دست را در برابر خویش به حالت خواهش و تمنا گرفت و این چنین، خدا را خواند. البته دعای عرفه بر پایه اعتبار منبع و صاحب منبع، متعالی بودن متن و موافقت متن با قرآن و سنت معصوم و عقل، معتبر دانسته میشود.
وی شاخصههای برتر دعای عرفه را محور قرار دادن توحید، توجه دادن به آیات انفسی و هشدار نسبت به زمامداری ستمگران و منحرفان دانست و گفت: امام حسین(ع) در دعای عرفه، به ویژه به علم الاعضاء توجه داده و از اعضا و جوارح خرد و کلان آدمی نام برده، بهگونهای که گویی در جایگاه تشریح و کالبدشناسی قرار گرفته است.
حجتالاسلام سلطانی شاخصه دیگری را که امام حسین(ع) در دعای عرفه به آن پرداخته، دوری کردن و نپذیرفتن پیشوا و زمامدار ستمگر دانست و ادامه داد: امام حسین(ع) در فرازی از این دعا، خداوند را سپاس میگوید که در زمانه زمامداران کافر به دنیا نیامده است. در واقع، زمان و مکان تولد و پدر و مادری که آدمی را به دنیا میآورند، به تقدیر پروردگار و عملکرد نسلهای پیشین وابسته است و امام حسین(ع) خداوند را سپاس میگوید که چنین تقدیر کرده که در سایه زمامداری پیامبر اکرم(ص) چشم به دنیا گشوده است. حال در دعای عرفه، این جمله را در دوره زمامداری معاویه میفرماید و به این واسطه، به مسلمانان گوشزد میکند که اجازه ندهند فرزندانشان در زمانهای به دنیا بیایند که زمامداری جامعه به دست کسی افتد که راهنمایی عقل و وحی را به کنار نهاده و در برابر حقیقت به کفر گرویده باشد. ائمه کفر در بیان امام حسین(ع)، آن زمامداری است که سفارش و فرمان خداوند را نقض کند و در گفتار یا کردار خویش با پیامبران به مخالفت برخیزد.
وی تصریح کرد: شاخصه دیگر دعای عرفه امام حسین(ع)، توجه ویژه به توحید است. توحید، اساس همه ادیان ابراهیمی را تشکیل میدهد. امام حسین(ع) در این دعا، نهایت بندگی را در برابر خداوند یکتا نمایان ساخته و بیگمان مخدوش کردن اصل توحید و نسبت دادن مناصب الهی همچون آفرینش، روزی دادن و آمرزش، به غیر خداوند، از فرهنگ والای اهل بیت(ع) به دور است.
عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان با بیان اینکه دیگر شاخصه دعای عرفه، توجه ویژه به آیات قرآن کریم است، افزود: در دعاها و خطبههای پیشوایان معصوم، استناد به آیات قرآن از محورهای اصلی بهشمار میرود. بر این اساس، جا دارد در روز عرفه و در مراسم دعای عرفه، به پیروی از امام موحدان و پیشوای خداجویان، یکسره به درگاه آن بینیاز، نیاز بریم، در گفتههای والای امام حسین(ع) بیش از پیش بیندیشیم و بر پایه آنچه به ما آموخته، خویشتن را برای بازگشت به بهترینها و برترینها آماده کنیم.
گفتوگو از الههسادات بدیعزادگان
انتهای پیام
