والدین خودآگاه باعث کاهش اضطراب فرزندان میشوند
یک مشاور کودک و نوجوان گفت: اضطراب در دوره نوجوانی بسیار شایع و گاهی اجتنابناپذیر است، اما قبل از نوجوان، والدین باید خودآگاهی، آرامش و سلامت روان داشته باشند، چراکه سلامت روان والدین و خودآگاهی آنان سبب کاهش اضطراب نوجوان میشود.
همه ما میدانیم که نوجوانی دورهای پرچالش است، چراکه افراد نوجوان در این دوره اولین قدمهای خود را در پی ساخت و کشف شخصیت خود در بزرگسالی برمیدارند و همزمان با آن از دوره امن و شاد کودکی در حال دورشدن هستند و با آن وداع میگویند.
یکی از عمومیترین چالشهایی که نوجوانان با آن دستوپنجه نرم میکنند میتواند مشکلات ناشی از بروز اضطراب باشد، البته این نکته حائز اهمیت است که گاهی وجود اضطراب در نوجوانان نشانههای آشکاری ندارد و گاهی برخی اضطرابها به دلیل قرار گرفتن در سن بلوغ طبیعی است.
خبرنگار ایکنا از قم با منصورهسادات طباطبایی، مشاور بالینی و رواندرمانگر کودک و نوجوان درباره ویژگیهای اضطراب در نوجوانان، عوامل دخیلی در اضطراب در نوجوانان و نقش خانوادهها گفتوگویی کرده است که مشروح آن را در ادامه میخوانیم.
ایکنا - اضطراب در دوره نوجوانی چه ویژگیهایی دارد؟ چه حالتهایی از اضطراب در دوران نوجوانی طبیعی است؟
اضطراب واکنش طبیعی بدن در برابر تهدید یا استرس است، اضطراب در دوره نوجوانی بسیار شایع و گاهی اجتنابناپذیر است و بر روی زندگی روزمره، روابط اجتماعی، سلامت روان و عملکرد تحصیلی نوجوان اثر میگذارد؛ انواع اضطراب بهطور مختصر شامل اضطراب فراگیر که نگرانی مداوم و بیش از حد نوجوان درباره انواع مسائل را دربرمیگیرد. بهطور نمونه، اضطراب عملکرد تحصیلی، روابط اجتماعی و اتفاقات پیشبینی نشده آینده را شامل میشود.
اضطراب جدایی نوع دیگری از مقوله اضطراب است که ترس شدید نوجوان در رابطه با جدایی از والدین، دوستان صمیمی و آشنایان را باعث میشود و علائمی مانند گریه شدید و التماس کردن در رفتار آنها بروز پیدا میکند؛ اضطراب اجتماعی نیز باعث ترس شدید نوجوان از قرارگیری در جمعهای مختلف همراه با خجالت از صحبت کردن میان افراد میشود که نتیجه آن انزوا و گوشهگیری نوجوان خواهد بود و ممکن است به علت تحقیر و تمسخر میان یک جمع در دوران کودکی این اضطراب ایجاد شده باشد.
اختلال هراس یا همان حملات پنیک یک نوع احساس ناگهانی درباره یک ترس به علت نامشخص است که علائمی مانند تپش قلب، تعریق زیاد و تنفس کوتاه و نامنظم دارد و این حملات از سوی نوجوان وحشتناک و غیرقابل تحمل توصیف میشود؛ اضطراب فوبیای خاص به معنای ترس شدید و غیرمنطقی از یک موقعیت، شیء یا یک حیوان خاص که آسیبی به او وارد نمیکند و فرد تجربه قبلی نسبت به آن ندارد مانند ترس از ارتفاع، حشرات.
اختلال وسواس فکری و عملی که باعث ایجاد افکار مزاحم و تکراری، اضطراب میشود و نوجوان برای رهایی از این اضطراب دست به انجام یک کار خاص و بعضاً تکراری میزند که به این حرکات اعمال وسواسی گفته میشود و برای فرد طوری تلقی میشود که اگر این اعمال بهخصوص را انجام ندهد اتفاق بدی خواهد افتاد که شستن مکرر دستها، چک کردن دائم قفل و نیاز شدید به تقارن میتواند در اعمال وسواسی تقسیمبندی شود.
ایکنا- عوامل دخیل در اضطراب نوجوان چیست؟
اختلال اضطراب پس از حادثه در افرادی رخ میدهد که شاهد یک واقعه آسیبزا بودند یا قربانی آن بودند مانند تصادفات که علائم این اختلال با کابوس شبانه، تحریکپذیری زیاد به هر اتفاقی، اجتناب از تفکر درباره گذشته و پرخاشگری بروز پیدا میکند. اختلال آبروفوبیا یک نوع ترس از موقعیتهای مختلف که فرد احساس میکند راه فرار از آن ندارد مانند ترس از قرار گرفتن در محیطهای بسته مثل آسانسور، ترس از محیط باز مثل فروشگاه یا شهربازی.
تغییرات هورمونی، روابط اجتماعی پیچیده، ترس از آینده و فشار تحصیلی از عوامل دخیل در اضطراب نوجوانان است. علائم اضطراب، جسمی یا روانی ظاهر میشوند؛ از علائم جسمانی میتوان به تپش قلب، تعریق زیاد، اختلال در اشتها، عدم انعطافپذیری، مشکلات گوارشی و مشکلات تنفسی اشاره کرد و علائم روانی اضطراب شامل نگرانی مداوم در رابطه با آینده، اختلال در تمرکز، مشکلات تحصیلی، هجوم احساسات ناگهانی، ترس از تنهایی یا قضاوت شدن میشود که در نتیجه باعث جدایی نوجوان از محیط و افراد جدید میشود.
یکسری اضطرابها میان نوجوانان شایع است مانند نگرانی از آینده شغلی، تحصیلی و حوادث زندگی، ترس از قضاوت شدن، صحبت در جمعهای بزرگ، ترس از ارتباط با همسالان و ترس دوری از خانواده یا حتی دوستان نزدیک است، اما تا زمانی که این اضطرابها بر عملکرد روزانه، تحصیلی و اجتماعی نوجوان اثر نگذاشته نیاز به مداخله درمانگر نیست، اگر کنشهایی مانند دوری از فعالیتهای مورد علاقه، افکار خودکشی، استفاده از مواد مخدر و الکل دیده شد حتماً به درمانگر مراجعه کنید.
ایکنا - روشهای درمان اضطراب در نوجوانان چگونه است؟
روشهای درمان اضطراب در نوجوان را به عواملی مانند شدت، نوع و سن فرد ارتباط داد؛ اولین گزینه برای درمان اضطراب، رواندرمانی است که درمانگر با ارائه تکنیکهایی به نوجوان کمک میکند تا اضطراب خود را کنترل کند از جمله تنفسهای طولانی، مدیتیشن، تصویرسازی هدفمند و هدایت شده، شناسایی و تغییر الگوهای فکری منفی به همراه جایگزینی افکار مثبت، آموزش برقراری روابط اجتماعی صحیح و افزایش اعتماد بهنفس که براساس تشخیص درمانگر با استفاده از این مهارتها میتوان از داروهای ضد اضطراب نیز استفاده کرد تا رواندرمانی همراه با دارودرمانی پیش برود.
در کنار رواندرمانی میتوان از درمانهای مکمل مانند تغذیه سالم، ورزش، خواب کافی، محیط امن و حمایتی در خانواده و مدیتیشن یا یوگا استفاده کرد. نقش خانواده نیز در کاهش یا افزایش اضطراب نوجوان بسیار تأثیرگذار است، بهطوری که این نقش میتواند هدایتکننده یا حمایتکننده کاهش اضطراب باشد یا با انجام رفتار غلط باعث تشدید اضطراب شوند، با توجه به نقش الگو بودن خانواده در نظر نوجوان رفتارهای والدین در موقعیتهای استرسزا و نوع برخورد آنها با این شرایط بسیار تأثیرگذار است.
ایکنا - خانواده چه نقشی در اضطراب نوجوانان دارند؟
سبک فرزندپروری عامل دیگری برای ایجاد اضطراب است، در خانوادههای سختگیر با توجه به محدودیتهای غیرمنطقی، ممکن است نوجوان در شرایط تصمیمگیری و تنشزا اعتماد بهنفس کافی را نداشته باشد و احساس ناکافی بودن به او دست بدهد یا نظارت شدید خانواده باعث احساس ناامنی میشود؛ همچنین با انتظارات غیرواقعی از فرزند خود باعث ایجاد کمالگرایی در نوجوان میشوند، بهطوری که با یک شکست، نوجوان اعتماد بهنفس خود را از دست میدهد و در شرایط مختلف دچار اضطراب میشود.
همچنین در خانوادههای سهلگیر که هیچ قانونی وجود ندارد نوجوان هیچگونه آمادگی پذیرش مسئولیت در موقعیتهای تنشزا را ندارد چون آموزشهای مربوط را یاد نگرفته است، بنابراین تعادل در خانواده بسیار بر اضطراب نوجوان اثرگذار است و خانواده میتواند با مهیا کردن شرایطی مانند ارتباط باز و امن برای بروز عواطف و احساسات گوناگون، قضاوت نکرن نوجوان از جانب خانواده، ارتباط مؤثر و گوش دادن فعالانه به صحبتهای نوجوان، آموزش حل مسئله، مدیریت زمان، برنامهریزی، حمایت برای کشف علایق جدید رابطه مؤثری را با فرزند خود شکل دهند.
توجه داشته باشید قبل از نوجوان، والدین باید خودآگاهی، آرامش و سلامت روان داشته باشند، عوامل ایجاد روحیه پرخاشگرانه در نوجوانان میتواند جلب توجه دیگران و گروه همسالان باشد. حس تعلق نوجوان به یک گروه خاص، کاهش فشارهای درونی و مشکلات فردی، تأثیر همسالان، ضعف مهارت نه گفتن، وجود مشکلات و تنشهای خانوادگی، طلاق والدین، سوءاستفاده از نوجوان در دوران کودکی، کمبود حمایت عاطفی، انواع اختلالات روانی مانند افسردگی، اختلالات ضداجتماعی و رفتاری، دسترسی آسان به فضای مجازی و عدم نظارت صحیح والدین از دلایل بروز رفتارهای پرخاشگرانه و رو آوردن به مواد مخدر، دخانیات و مصرف الکل محسوب میشود.
ایکنا - عوامل اجتماعی مؤثر در ایجاد اضطراب و رفتارهای پرخاشگرانه چیست؟
عوامل اجتماعی که باعث بروز رفتارهای پرخاشگرانه و روآوردن به مواد مخدر در نوجوانان میشود، پیچیده هستند و شامل فقر، بیکاری، نابرابری اقتصادی، احساس محرومیت که باعث خشم و سرخوردگی فزونی میشود. عدم دسترسی به آموزشهای باکیفیت، فرصتهای شغلی مناسب، خدمات اجتماعی مورد نیاز باعث ایجاد یاس و ناامیدی در نوجوان میشود، هستند و تبلیغات و رسانه باعث ترویج خشونت با انواع بازیهای رایانهای، فشار گروه همسالان، دسترسی آسان به مواد مخدر، روابط خانوادگی ناسالم، طلاق عاطفی والدین، مهاجرت و قرار گرفتن در یک محیط جدید عوامل تأثیرگذار در بروز اضطراب نوجوان بهشمار میآیند.
اجرا و توسعه برنامه پیشگیری با توجه به شعار « پیشگیری بهتر از درمان » است با استفاده از آموزشهای مناسب، تامین خدمات درمانی، روانشناختی و بیمه درمانی، تقویت، حمایت و آموزش فرزندپروری از راهکارهای یادگیری، پیشگیری و کنترل اضطراب نوجوانان از سمت خانواده است.
گفتوگو از حانیهسادات حسینیکیا
انتهای پیام
