حکمت، مهدویت و آمادگی برای رمضان در قاب اندیشه
در هفته پایانی بهمنماه سرویس اندیشه و معارف ایکنا کوشید حکمت را در قالب گفتوگو، درسگفتار و مواجهه با مسائل اجتماعی روایت کند. بسته خبری پیش رو روایت یک هفته از اخبار و رویدادهایی اندیشه است که از نظر میگذرد.
سرویس اندیشه و معارف ایکنا در هفته گذشته به تولید و پوشش مجموعهای متنوع از گفتوگوها، گزارشها و معرفی آثار در حوزههای اندیشه دینی، معارف اسلامی پرداخت. آیین اختتامیه جشنواره فارابی بهعنوان یکی از مهمترین رویدادهای علمی کشور مورد توجه قرار گرفت و ابعاد مختلف آن از منظر حمایت از پژوهش در حوزه علوم انسانی و اسلامی بررسی شد. همچنین، گفتوگویی با محسن احتشامینیا با محوریت «آداب و آمادگی ورود به ماه مبارک رمضان» منتشر شد که به تبیین ابعاد معرفتی، اخلاقی و اجتماعی این ماه پرداخت. در ادامه، نقد و بررسی کتاب «سنتهای الهی» از دیگر تولیدات محتوایی این هفته بود که تلاش داشت با نگاهی تحلیلی، جایگاه این مفهوم بنیادین را در فهم تحولات تاریخی و اجتماعی بازخوانی کند. همچنین بزرگداشت بانو مجتهده امین، به بازخوانی نقش زنان اندیشمند در تاریخ عرفان و اندیشه اسلامی پرداخت. از دیگر برنامههای شاخص هفته، میتوان به سلسله درسگفتارهای ماه رمضان با حضور عبدالحسین طالعی اشاره کرد که با تمرکز بر معارف اخلاقی و سیره نبوی، مخاطبان را برای ورود به این ماه مبارک همراهی میکند. در حوزه نشر، شماره جدید مجله «موعود» معرفی و محتوای آن بررسی شد. همچنین کتاب «اقتصاد در آیینه اخلاق» بهعنوان اثری در پیوند میان مباحث اقتصادی و مبانی اخلاقی اسلام به مخاطبان معرفی شد. در ادامه مشروح اخبار به صورت اختصار تقدیم میشود:
در بخش اخبار حوزه دانشگاه میتوان به اختتاميه جشنواره فارابی، برگزاری سلسله جلسات شبهای معرفت، یادداشت اختصاصی محمد کرمینیا پیرامون بن بست فلسفی لیبرالیسم غربی اشاره کرد.
مرور مهم ترینهای اخبار دانشگاه را در ادامه میخوانیم:
تأکید بر حکمت، گفتوگو و نقش علوم انسانی در حل مسائل جامعه
آیین اختتامیه شانزدهمین جشنواره بین المللی فارابی ویژه علوم انسانی و اسلامی، یکشنبه ۲۶ بهمنماه با حضور مسعود پزشکیان رئیس جمهور، حسین سیماییصراف وزیر علوم، تحقیقات و فناوری و غلامرضا اعوانی عضو پیوسته فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران، در تالار علامه امینی دانشگاه تهران برگزار شد.
غلامرضا اعوانی در این مراسم با تأکید بر جهانشمولی حکمت اسلامی گفت: حکمت در سنت اسلامی ناظر به همه ابعاد حیات انسانی است و محدود به مرزهای جغرافیایی و فرهنگی نیست. او با اشاره به پیوستگی علم و حکمت در فرهنگ ایرانی اظهار کرد: در سنت ایرانی، همه علوم در نسبت با حکمت معنا یافتهاند و غلبه عقل جزئی در دنیای معاصر از چالشهای جدی فرهنگ امروز به شمار میرود. اعوانی احیای سنت حکمی ایرانی ـ اسلامی را ضرورتی اساسی برای حفظ هویت علمی و فرهنگی کشور دانست.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، نیز در این آیین با اشاره به چالشهای اجتماعی کشور تأکید کرد: بدون بیان شفاف مسائل و گفتوگو درباره علل و راهحلها، امکان درمان مشکلات وجود ندارد. او دانشگاه را کانون اصلی گفتوگو و نسخهنویسی علمی برای مسائل جامعه دانست و افزود: علوم انسانی و اسلامی مسئولیت سنگینی در ارائه راهکارهای عملی برای حل مشکلات مردم دارند.
حسین سیماییصراف، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، در بخش دیگری از این مراسم با تأکید بر نقش علوم انسانی در روایت منصفانه تاریخ گفت: نباید اسیر گذشتهگرایی افراطی و اسطورهسازی از تاریخ شد.
وی افزود: علوم انسانی میآموزد تاریخ را با نگاهی منصفانه و واقعبینانه روایت کنیم تا مسیر پیشرفت جامعه روشنتر شود. در پایان این مراسم، از برگزیدگان شانزدهمین جشنواره بینالمللی فارابی در بخشهای داخلی و بینالمللی تقدیر به عمل آمد.
قرآن، اخلاق درونی و کنترل اجتماعی را توأمان بهکار میگیرد
حجتالاسلام والمسلمین مهراب صادقنیا، عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب، در نشست علمی «قرآن و بازدارندگی اجتماعی» با بیان اینکه بازدارندگی در منطق قرآن صرفاً کیفری نیست، تأکید کرد: قرآن از مجموعهای متنوع از سازوکارهای درونی، بیرونی و ترمیمی برای پیشگیری از جرم و انحراف اجتماعی بهره میگیرد. به گفته وی، قرآن همزمان به اصلاح فرد، کنترل اجتماعی و حفظ انسجام جامعه توجه دارد و از این حیث، نگاهی چندلایه و واقعگرایانه به مسئله جرم ارائه میکند.
وی با اشاره به مفاهیمی چون ایمان، فضایل اخلاقی، امت، امر به معروف و نهی از منکر، اظهار کرد: بازدارندگی قرآنی در دو سطح عمل میکند؛ در سطح نخست، انسانهای مؤمن و هدایتیافته بدون نیاز به کنترل بیرونی، اخلاق را رعایت میکنند و در سطح دوم، برای افرادی که به این مرحله نرسیدهاند، هشدار نسبت به عذاب، مجازاتهای اجتماعی و عبرتآموزی تاریخی مطرح میشود.
صادقنیا افزود: هدف نهایی قرآن، ترمیم فرد خطاکار و بازگرداندن او به جامعه و در نهایت، صیانت از وحدت و وجدان جمعی امت اسلامی است.
امام رضا(ع) و بازسازی مشروعیت امامت در عصر آشوب فکری
حجتالاسلام والمسلمین محمدجواد یاوری سرتختی؛ استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع)، ۲۹ بهمنماه در نشست علمی «تاریخ امامت در کتاب شریف عیون اخبار الرضا(ع)» که از سوی دفتر قم سازمان علمی فرهنگی آستان قدس رضوی برگزار شد روایتی از ایستادن امام رضا(ع) در میانه آشوب فکری و بحران مشروعیت را مطرح کرد.
سخن از جایی آغاز شد که پس از شهادت امام کاظم(ع)، جامعهی شیعه دچار تردید و پراکندگی شد؛ واقفیه، اسماعیلیه و دیگر جریانها، اصل امامت را نشانه گرفتند و حتی سخن از پایان این نظام به میان آمد. در چنین فضایی، خلافت عباسی هم از آب گلآلود بهره میبرد و در پی بازسازی مشروعیت خود بود.
در این میان، امام رضا(ع) نه با شورش، بلکه با تبیین وارد میدان شدند. روایات «عیون اخبار الرضا(ع)» ـ آنگونه که استاد نشست توضیح داد ـ تصویری قدسی و در عین حال اجتماعی از امام ارائه میدهد: امام بهمثابه چراغ هدایت، باران بهاری، پناه و تکیهگاه مردم. این تصویر، مرز روشنی میان خلافت جور و امامت الهی میکشد.
پذیرش ولایتعهدی، بهجای آنکه تأیید عباسیان باشد، به فرصتی برای امام بدل شد؛ فرصتی برای گفتن اینکه «توحید شرط دارد» و یکی از شروطش، امامت است. امام، هم با واقفیه گفتوگو کرد، هم از غدیر و ولایت علی(ع) دفاع نمود و هم کارکردهای واقعی حکومت دینی را یادآور شد: عدالت، رسیدگی به محرومان و پاسداری از دین.
در پایان این تصویر پررنگ شد که امام رضا(ع) در دل بحرانی عمیق، راه اصلاح را برگزید؛ حضوری که هم فضای شیعیان را گشودهتر کرد و هم نظریهای روشن از امامت به جا گذاشت: امامت، نه محصول قدرت، که خلافت خدا و رسول، و مایه عزت و صلاح جامعه است.
دیگر اخبار این حوزه به اختصار:
چالش تفسیر تاریخی سوره «مسد»؛ نقدی بر خوانش اری روبین
رمضانِ معرفت؛ برگزاری سلسله کارگاههای «شبهای معرفت»
در بخش اخبار اندیشه میتوان به گفتوگوی با حجتالاسلام والمسلمین سعید بخشی پیرامون صلح جهانی در پیوند با مهدویت، نقد و بررسی کتاب سنت های الهی اجتماعی و پیشرفت، برگزاری آیین گرامیداشت بانو مجتهده امین، واکاوی استکبار و استضعاف در قرآن، نشست علمی «قرآن و بازدارندگی اجتماعی»، گفتوگوی ایکنا درباره آداب ورود به ماه مبارک رمضان و سلسله درسگفتار رمضانی با عنوان پای سخن رسول(ص) با بیان عبدالحسین طالعی اشاره کرد.
مهمترین اخبار حوزه اندیشه را در ادامه میخوانیم:
چرا صلح، با همه سازوکارهای حقوقی و سیاسی، هنوز به خانه بشر نرسیده است؟
در ادامه پرونده مهدویت در ماه شعبان، با این پرسش که چرا صلح با همه سازوکارهای حقوقی و سیاسیاش هنوز به خانه بشر نرسیده است، با حجتالاسلام والمسلمین سعید بخشی، استاد دانشگاه علامه طباطبایی، گفتوگو کردیم.
او ریشه بحرانهای امروز جهان را نه در کمبود قانون و نهاد، بلکه در انسانِ تربیتنشده میداند؛ انسانی که پیشرفت علمی را تجربه کرده، اما در فهم معنا، اخلاق و جایگاه خود در هستی عقب مانده است. به باور او، تکنولوژی در دست چنین انسانی، بهجای حل مسئله، بحرانها را عمیقتر کرده است.
بخشی با استناد به قرآن، عدالت را مفهومی فراتر از توزیع ثروت میخواند؛ عدالتی که از عبودیت آغاز میشود و به «قرار گرفتن هر چیز در جای خود» میانجامد. وقتی این نسبت از هم میگسلد، امنیت نیز فرو میریزد؛ چراکه امنیت در منطق قرآن، صرفاً نبود جنگ نیست، بلکه آرامشی است که امکان زیست انسانی و اقامه ارزشهای الهی را فراهم میکند.
در این چارچوب، اندیشه مهدویت نه وعدهای دور، بلکه افق یک نظم نو معرفی میشود؛ نظمی که با ساختارهای فرسوده امروز سازگار نیست. حکومت جهانی امام زمان(عج)، به تعبیر او، صلحی فراگیر رقم میزند؛ صلحی که فقط میان انسانها نیست، بلکه نسبت انسان با طبیعت و جهان را نیز اصلاح میکند. انتظار، در این نگاه، نشستن نیست؛ ساختن است. هر تلاشی برای کاهش ظلم، تقویت عدالت و زنده نگهداشتن اخلاق، گامی در مسیر همان صلحی است که بشر قرنهاست در جستوجوی آن است.
متن کامل گفتوگو را اینجا بخوانید
تأکید بر نقش سنتهای الهی در پیشرفت اجتماعی
نشست نقد و بررسی کتاب «سنتهای الهی اجتماعی و پیشرفت» با حضور حجتالاسلام قاسم ترخان، نویسنده اثر و حجتالاسلام قاسم ابراهیمیپور بهعنوان ناقد، ۲۶ بهمنماه در پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی قم برگزار شد.
در این نشست، نویسنده کتاب با تبیین اقسام سنتهای الهی از جمله سنتهای مطلق، مشروط و مطلقِ رقابتپذیر، پیشرفت همهجانبه را بستر تحقق سنتهای الهی دانست و تأکید کرد که حرکت تاریخ، با وجود فراز و فرودها، نهایتاً به تحقق این سنتها منتهی میشود. وی نقش اراده انسان، عوامل معنوی و کنش اجتماعی را در تحقق سنتهای الهی و شکلگیری پیشرفت تمدنی تعیینکننده ارزیابی کرد.
در ادامه، ناقد اثر ضمن تمجید از انسجام ساختاری، تتبع گسترده و نظم علمی کتاب، مهمترین نقد خود را متوجه مسئلهمند نبودن عنوان و ابهام در تعریف مفاهیم کلیدی سنت، جامعه و پیشرفت دانست و بر ضرورت دقت روششناسانه و شفافسازی مفهومی در پژوهشهای مرتبط با علوم انسانی اسلامی تأکید کرد.
بانو امین؛ از سلوک قرآنی تا حکمرانی حکمی
نشست «آشنایی با مکتب فکری بانو مجتهده امین» به مناسبت چهلودومین سالگرد رحلت این بانوی فرهیخته، دوشنبه ۲۷ بهمنماه با حضور جمعی از استادان و پژوهشگران حوزه و دانشگاه در دانشگاه تهران برگزار شد و حجتالاسلام عبدالحسین خسروپناه، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، در این نشست با تأکید بر اینکه اندیشه بانو امین ظرفیتی جدی برای تحقق «حکمرانی حکمی» دارد، میراث ماندگار این بانوی مجتهده را امری در گرو پیوند همزمان عقلانیت تطهیرشده و معنویت سنتی دانست.
اسماعیل منصوری لاریجانی در بخش دیگری از نشست با اشاره به کتاب «النفحات الرحمانیه» بانو امین، این اثر را یک مکتب سلوکی بنیادین توصیف کرد و گفت: این کتاب الهامبخش من برای نگارش اثری درباره سلوک در قرآن شد. اینکه قرآن از «انزال» و «تنزیل» سخن میگوید، خود نشان میدهد که قرآن کتاب سلوک است و باید در آن سفر کرد. سیر و سلوک، صرفاً خواندن الفاظ نیست، بلکه نیازمند عمق، حرکت و انس است.
گزارش تصویری این نشست را در اینجا ببینید
خطبه نورانی پیامبر(ص)، چراغ مسیر دینداری مسئولانه در رمضان
به مناسبت ورود به ماه مبارک رمضان، ماه انس با قرآن سرویس اندیشه با محسن احتشامینیا استاد دانشگاه به گفتوگو پیرامون آداب ورود به این ماه پرداخت.
احتشامینیا با رجوع به خطبه شعبانیه پیامبر(ص) به دستور العملهایی اشاره کرد که بتوان بر اساس آن خود را در معرض رحمت و برکات این ماه قرار داد. او در این گفتگو بر «تعقل و تدبر در قرآن»، «پیوند قرآن و عترت» و «عقلانیت در دعا و بندگی» تأکید کرد و آن را ضرورتی دانست که میتواند در برابر خطر فروکاستن عبادت به عادتهای تکرارشونده قد علم کند؛ ضرورتی که بازخوانی خطبه نورانی پیامبر اکرم(ص) در آستانه رمضان و توصیههای آن درباره غفران، مراقبت از رفتار، توجه به محرومان و حفظ سلامت دین، میتواند نقشه راهی روشن برای تحقق دینداری سالم در این ماه الهی را ترسیم کند.
متن کامل این گفتوگو را بخوانید. ادب حضور در ضیافت الهی و چگونه عبادت را به تجربهای تحولآفرین تبدیل کنیم
پای سخن رسول (ص) در بهار قرآن
در ماه رمضان و همزمان با چهاردهمین قرن میلاد پیامبر رحمت(ص)، خبرگزاری ایکنا سلسله درسگفتارهایی را با عنوان «پای سخن رسول(ص)» منتشر کرده است؛ گفتارهایی کوتاه که میکوشند یاد پیامبر(ص) را از تکرار به تازگی برگردانند. عبدالحسین طالعی در آغاز این مجموعه، رمضان را «نردبان آسمان» میخواند و یادآور میشود که همانگونه که این ماه بهار قرآن است، بهار رسولالله نیز هست. او میگوید ما سالهاست نام و سیره پیامبر(ص) را شنیدهایم، اما خطر آنجاست که این شنیدنها به عادت بدل شود. راه رهایی، تازه دیدن است؛ دیدنی که گویی برای نخستین بار رخ میدهد. به نقل از امیرالمؤمنین(ع)، انسان راه رشد را آنگاه میشناسد که بداند چه راههایی رها شدهاند و اگر نور هدایت پیامبر نبود، اکنون کجا ایستاده بودیم. او در ادامه این هشدار اخلاقی را مطرح میکند؛ نعمتی که شکر نشود، چون گناهی است که بخشیده نمیشود و چه نعمتی بالاتر از هدایت نبوی.
قسمت دوم این درسگفتار را اینجا بخوانید.
در اخبار این هفته حوزه علمیه، به برگزاری مراسم رونمایی از دو پایگاه تخصصی و ۵۰ عنوان کتاب تخصصی اشاره شد. همچنین برپایی جلسات تفسیر قرآن با حضور استاد هادوی تهرانی، اعلام شرایط اعزام مبلغان در قالب تبلیغ تخصصی در ماه مبارک رمضان و تبیین رسالت تبلیغ دینی از منظر آیتالله جهرمی از دیگر محورهای مهم این بخش خبری بود.
چرایی فلسفه متنمحوری بودن دروس حوزه
حجتالاسلام والمسلمین فرهاد عباسی، معاون پژوهش حوزههای علمیه، ۲۶ بهمنماه در آیین رونمایی از مجموعه ویدئوهای کوتاه معرفی کتب درسی حوزه با تشریح فلسفه «متنمحوری» دروس حوزه تأکید کرد که این رویکرد، با هدف پرورش قوه استنباط معارف دینی از قرآن و روایات شکل گرفته و از ویژگیهای ممتاز نظام آموزشی حوزه است. حجتالاسلام والمسلمین فرهاد عباسی گفت: متنمحوری نه محدودیت، بلکه زمینهساز تربیت مجتهد و تقویت مهارت تحلیل متن است؛ مهارتی که امروز در غرب بهعنوان یک دانش مستقل مطرح میشود.
وی با اشاره به ظرفیت تاریخی و علمی حوزه و تربیت شخصیتهای برجسته، افزود: کتب اصلی همچون فقه و اصول، بستری کمنظیر برای نقد، حاشیهنویسی و آزاداندیشی فراهم کردهاند. عباسی تأکید کرد تحول متون درسی ضروری است، اما باید با حفظ سنتها و اصالتها انجام شود و معرفی شفاف و کوتاه کتب درسی از جمله از طریق تولید کلیپهای معرفی گامی مؤثر در تبیین منطق آموزشی حوزه است.
آیا ما واقعاً امام زمانی هستیم؟
حجتالاسلام سیدعلیاصغر امینی، کارشناس مذهبی بر آن است تا جایگاه حقیقی انتظار، ادب و احترام نسبت به امام زمان(عج) و اهمیت حضور معنوی در مسیر هدایت ایشان را روشن سازد. از ذکر رفتار اهل بیت(ع) هنگام بردن نام مبارک حضرت، تا نقش اخلاق، تقوا و تبعیت عملی، همه نشاندهنده آن است که انتظار زنده، مسئولیتآور و سازنده، هم فرد را پرورش میدهد و هم جامعه شیعی را به فرهنگ حاکم بر حضور امام غائب پیوند میدهد. با نمونهها و روایات متعدد، چرایی و چگونگی این انتظار واقعی و فضایل همراه با آن ارائه خواهدشد تا دریابیم که همراهی با حضرت حجت(عج)، تنها در قالب حضور واقعی و عملی ممکن است، نه صرفاً گفتار و ادعا.
برخی میپرسند آیا دوره غیبت ما، نسبت به زمان حضور ائمه(ع) دوران بهتری است یا خیر؟ بسیاری از مردم آرزو میکنند که ای کاش در عصر امام صادق(ع) یا دیگر ائمه(ع) بودند. اما روایات فراوان نشان میدهد که خوشا به حال کسانی است که دوران غیبت امام مهدی(عج) را درک کنند.
برخی افراد، دوره امام امام هادی(ع) و غیبت را تجربه کردهاند. پیامبر اکرم(ص) در این زمینه فرمودند: «طوبى لمن ادرک غیبت مهدینا…»؛ خوشا به حال کسانی از امت من که دوران غیبت مهدی(عج) ما را درک کنند، از ایشان تبعیت نمایند، با دوستان حضرت همنشین باشند و ولایت آنان را بپذیرند.
امروز اما در جامعه با اختلافها، دعواها و شکایتهای کوچک حتی بر سر مقدار اندکی پول، مواجه هستیم، باید پرسید: آیا ما واقعاً امام زمانی هستیم؟ پیامبر(ص) فرمودهاند که دوستان مهدی(عج) را دوست داشته باشیم و دشمنان آن حضرت را دشمن. بنابراین، درک دوران غیبت، تبعیت از حضرت، پذیرش ولایت دوستان ایشان و دشمنی با دشمنانشان، راهی است که انسان را به جمع همنشینان امام در بهشت نزدیک میکند.
حوزه بدون عرفان و معنویت، هویت خود را از دست میدهد
حجتالاسلام والمسلمی يزدانپناه ۲۷ بهمنماه در مراسم رونمایی از دو وبگاه و ۵۰ جلد کتاب مرجع علوم عقلی اسلامی با اشاره به جایگاه عرفان در تاریخ علوم معقول، اظهار کرد: ابنسینا، شیخ اشراق و ملاصدرا هر یک در قله علوم عقلی ایستادهاند و همگی بهنوعی بر نقش عرفان در مسیر کمال انسان تأکید کردهاند؛ بهگونهای که در ملاصدرا، عرفان نظری و عملی در کنار فلسفه به یک منظومه کامل تبدیل شده است.
او با هشدار نسبت به گسترش عرفانها و معنویتهای کاذب در جهان، تصریح کرد: حوزه نمیتواند در برابر این جریانها سکوت کند و برای پاسخگویی به نیازهای معنوی جامعه، به کارهای عالمانه و عقلی نیاز دارد. وی با اشاره به تدوین دائرةالمعارف علوم عقلی اسلامی، «انضباط شدید علمی» و «تربیت محققان توانمند» را از مهمترین دستاوردهای این پروژه دانست و تأکید کرد: برای نقشآفرینی جهانی حوزه، حتی هزار محقق در علوم معقول کافی نیست و شاید در شرایط کنونی، به دهها هزار محقق نیاز باشد.
تحلیل قرآنی جنگ ترکیبی و اغتشاشات اخیر
نشست علمی «تحلیل قرآنی جنگ ترکیبی و اغتشاشات اخیر» با ارائه حجتالاسلام والمسلمین محمدحسین حیاتی به بررسی ریشهها و ابعاد جنگ ترکیبی دشمن علیه جامعه اسلامی پرداخت. حیاتی با استناد به آیات قرآن کریم تأکید کرد که دشمنی با جبهه ایمان امری مستمر است و اغتشاشات اخیر را باید در امتداد همان الگوهای تاریخی مقابله با حق دانست؛ الگویی که امروز با ابزارهای رسانهای، شناختی و اقتصادی بازتولید شده است. وی تضعیف رهبری را محور اصلی این جنگ معرفی کرد و با اشاره به آیات قرآنی، ابزارهایی چون تهمت قدرتطلبی، تمسخر و تخریب شخصیت رهبران، شایعهسازی، القای ترس، سرزنش مدافعان امنیت و فشار اقتصادی را از راهبردهای اصلی دشمن برشمرد که هدف نهایی آنها ایجاد شکاف میان مردم و نظام اسلامی است. به باور او، قرآن علاوه بر افشای این ابزارها، راهکارهای مقابله را نیز روشن کرده و بر ضرورت افزایش سواد رسانهای، تبعیت از رهبری و اولیالامر، حفظ وحدت اجتماعی و بیاعتنایی به هیاهوی دشمن تأکید دارد.
در بخش نقد و تکمیل بحث، محسن طالبی با تأکید بر لزوم تطبیق دقیقتر آیات با شرایط روز، نقش رسانههای نوین و هوش مصنوعی را در جنگ ترکیبی نیازمند بررسی عمیقتر دانست و خواستار ارائه راهکارهای متناسب با هر ابزار دشمن شد. امیرحسن شیعی ضمن منسجم دانستن چارچوب کلی بحث، تتبع قرآنی گستردهتر و تحلیل چرایی همراهی برخی عناصر داخلی با پروژههای دشمن را ضروری ارزیابی کرد. حجتالاسلام محمدصدرا مازنی نیز با تأکید بر نگاه روانشناسانه و توجه به سنن الهی، بر ضرورت مفهومشناسی دقیق واژگانی چون فتنه و بغی، استفاده از نمونههای قرآنی و تاریخی، و توجه به تربیت نسل قرآنی و مدیریت بحران بر اساس الگوی انبیا و ائمه(ع) تأکید کرد.
هشدار یک مرجع تقلید درباره آسیبهای اخلاقی در تبلیغ دینی
آیتالله علی کریمی جهرمی، از مراجع تقلید شیعه، در دیدار با روحانیون و مبلغان استان فارس با تأکید بر اینکه پیام الهی پیش از گفتار، با عمل، اخلاق و احترام به مردم منتقل میشود، اخلاص، اصلاح نفس و صدق نیت را شرط اصلی تبلیغ دینی دانست. وی هشدار داد تناقض میان گفتار و رفتار روحانیت، اعتماد اجتماعی را تضعیف میکند و تأکید کرد مبلغان باید وقت و کرامت مردم را امانت الهی بدانند.
این مرجع تقلید با انتقاد از تفرقه، کنایهزنی و فرافکنی میان مبلغان، تواضع، عذرخواهی صادقانه در صورت خطا و توجه به نیازهای مردم را از لوازم تقرب الهی برشمرد و گفت: اگر نیت خالص باشد، نصرت الهی همراه مبلغ خواهد بود و تبلیغ دینی تنها با سخنرانی، بلکه با اخلاق عملی اثرگذار میشود.
اعتبار حوزه و مرجعیت به مهدویت گره خورده است
نشست علمی «واکاوی نقش حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) در تثبیت و تبیین اندیشه مهدویت» با سخنرانی آیتالله نجمالدین طبسی، استاد سطوح عالی حوزه علمیه، در مدرسه علمیه تخصصی حضرت عبدالعظیم حسنی و با همکاری بنیاد بین المللی امامت ۲۹ بهمنماه برگزار شد. سخنران در این نشست، با تأکید بر ضرورت بازتعریف آموزش اعتقادات و مهدویت در حوزههای علمیه، جریانهای انحرافی، شبهات نوپدید و وظیفه مرجعیت و حوزهها در پاسداری از عقاید شیعه را بهصورت مبسوط بررسی کرد.
او با اشاره به حدیثی از امام باقر(ع)، شرایط خفقانآلود عصر آن حضرت را یادآور شد و گفت: در آن دوران، حتی بیان فضایل اهل بیت(ع) در محیطهای خانوادگی خطرآفرین بود؛ اما امام باقر(ع) با راهبردی دقیق، زمینه نشر معارف را فراهم کردند و این مسیر، در عصر امام صادق(ع) به شکوفایی علمی تشیع انجامید.
شاگردپروری و تصحیح متون؛ میراث علمی آیتالله جلالی
آیتالله سیدمحمدرضا حسینی جلالی، از بزرگان حوزه علمیه و استاد پژوهش و تصحیح متون دینی و تاریخی بودند که در کربلا متولد و در سالهای طولانی در نجف و کربلا به تحصیل و تحقیق پرداختند. حوزه فعالیتهای ایشان شامل تصحیح متون قدیمی، تألیف کتابها و مقالات، تهیه فهرست آثار بزرگان و پژوهش در تاریخ ائمه (ع) و علوم حدیث میشد. با وجود فعالیتهای گسترده علمی، هیچگاه به دنبال مناصب یا منافع مادی نبود و تمام توان خود را وقف خدمت به علم، طلاب و جامعه اسلامی کرد. آثار ایشان، از جمله تصحیح تفسیرها و متون تاریخی، همکاری در کنگرهها و همایشهای علمی و بیش از ۲۰۰ اثر چاپشده، گواه جایگاه برجسته او در حوزه علمیه و جامعه علمی جهان اسلام است. آیتالله حسینی جلالی نه تنها آثار علمی ماندگار بر جای گذاشت، بلکه الگویی از زهد و خدمت بیادعا برای جامعه علمی و طلاب بود. ایشان سرانجام در ۱۲ اسفند ۱۴۰۳ ش (مصادف با اول رمضان) درگذشت و در حرم امام حسین(ع) دفن شدند. سرویس اندیشه به بهانه سالگرد ارتحال این عالم به سراغ شاگرد ایشان حجتالاسلام والمسلمین رضا مختاری؛ رئیس مؤسسه کتابشناسی شیعه رفته است. در این گفتوگو به زندگی شخصی و دوران اقامت، ویژگیهای علمی و پژوهشی، فعالیتهای آموزشی و اجتماعی، ویژگیهای اخلاقی و دینی و نقش ایشان در جامعه علمی اشاره شد.
سایر اخبار این حوزه به اختصار:
رونمایی دو وبگاه و ۵۰ جلد کتاب مرجع علوم عقلی اسلامی
رونمایی از اصطلاحنامههای عرفانی؛ گامی تازه در ساماندهی معارف شیعی
شرایط اعزام تبلیغ تخصصی در ماه مبارک رمضان ۱۴۰۴ اعلام شد
برپایی جلسه تفسیر استاد هادوی تهرانی در ماه رمضان
در بخش کتاب و مجلات این هفته به شماره جدید ماهنامه موعود عصر و معرفی کتاب اخلاق و اقتصاد در قرآن پرداخته شد.
امامت در بستر تاریخ؛ روایت ماهنامه موعود از عصر حضور تا نیابت و سقوط خلافت عباسی
ویژهنامه جدید ماهنامه فرهنگی، اعتقادی و اجتماعی «موعود» در شمارههای ۳۰۰ و ۳۰۱ (بهمن و اسفند ۱۴۰۴) با محور «خط زمانی امامت» منتشر شد. این پرونده با رویکردی تاریخی ـ تحلیلی، سیر تحولات تشیع را از عصر حضور ائمه دوازدهگانه(ع) تا پایان خلافت عباسی و سقوط بغداد بررسی میکند.
در این ویژهنامه، امامت بهعنوان جریانی زنده و اثرگذار در تحولات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی جهان اسلام بازخوانی شده است. اسماعیل شفیعی سروستانی، سردبیر ماهنامه، در یادداشت آغازین با طرح مفهوم «مرابطه»، انتظار را از حالت صرفاً ذهنی خارج کرده و آن را مسئولیتی فعال و اجتماعی در عصر غیبت میداند.
پرونده «خط زمانی امامت» با ساختاری زمانمند، دورههای مختلف امامت، عصر تقیه، غیبت صغری، نیابت خاصه و نیابت عامه را مرور کرده و به نقش ائمه(ع)، نواب خاص، علما و تحولات قدرت سیاسی تا فروپاشی خلافت عباسی میپردازد. این ویژهنامه تلاش دارد پیوند میان امامت، غیبت، مرجعیت و تاریخ قدرت را برای مخاطب روشن سازد.
اقتصاد در آینه اخلاق؛ خوانشی قرآنی از یک رابطه نظاممند
کتاب «اخلاق و اقتصاد در قرآن» نوشته حجتالاسلام والمسلمین علیاصغر هادوینیا با طرح این پرسش بنیادین آغاز میشود که آیا میان اخلاق و اقتصاد ارتباطی نظاممند و معنادار وجود دارد؟ او میکوشد با تکیه بر آموزههای قرآنی و تحلیل نسبت «هستها و بایدها»، چارچوبی نظری برای تبیین پیوند اخلاق و نظام اقتصادی ارائه دهد.
نویسنده در این اثر، فرضیه اصلی خود را بر این اساس بنا نهاده است که «الگوی نظاممندی معرفتهای اقتصادی» میتواند منطق مناسبی برای ترسیم رابطه اخلاق و اقتصاد فراهم آورد. بر این مبنا، تلاش شده است تا با واکاوی مبانی فلسفی و هنجاری اقتصاد، ارتباط این دو حوزه نه بهصورت سطحی، بلکه در لایههای عمیق معرفتی بررسی شود.
کتاب، رابطه اخلاق و اقتصاد را در چهار سطح اساسی تحلیل میکند: نخست، مبانی فلسفی اقتصاد و فرااخلاق؛ دوم، فلسفه اقتصاد و اخلاق هنجاری؛ سوم، علم اقتصاد و اخلاق هنجاری ـ کاربردی؛ و چهارم، ساختار اقتصادی و اخلاق توصیفی. این تقسیمبندی نشان میدهد که اخلاق در نگاه قرآنی، عنصری بیرونی یا الحاقی به اقتصاد نیست، بلکه در تمامی سطوح نظری و عملی آن حضور مؤثر دارد.
انتهای پیام
