دوگانه «اسراف» و «تبذیر»

به گزارش ایکنا از خوزستان، سی و هشتمین نشست از سلسله جلسات شرح مقالات شمس تبریزی با عنوان «شمس‌پژوهی» که به همت دکتر مهدی فردوسی مشهدی، دین‌پژوه و استاد دانش‌گاه در فضای مجازی برگزار می‌شود، در قالب هفتمین نشست «آیات مقالات» به مناسبت ماه مبارک رمضان، امروز هفتم اسفند 1404، به شرح و تفسیر و توضیح آیه‌ای دیگر مندرج در مقالات شمس ناظر بود.

فردوسی مشهدی در این جلسه به شرح برداشتی تفسیری از شمس تبریزی در مقالات پرداخت که با توجه به آیه 27 سوره اسراء مطرح و به دوگانه «اسراف» و «تبذیر» معطوف شده است: «إِنَّ الْمُبَذِّرِينَ كانُوا إِخْوانَ الشَّياطِينِ وَ كانَ الشَّيْطانُ لِرَبِّهِ كَفُوراً» (اسراء، 27).

وی پس از توضیح و معناشناسی واژه‌های اسراف و تبذیر، با توجه به استفاده شمس تبریزی از آیه معروف سوره اسراء درباره تبذیر، در قالب مثالی به شرح تمایز این دوگانه پرداخت و گفت: جوانی تنومندی را فرض کنید که تلاش می‌کند لباس دوره کودکی‌اش را بپوشد. این کار تجاوز از حد و معنای بنیادین اسراف است که در معنای گذشتن از مرز اعتدال به کار می‌رود. اسراف، به معنای گذر کردن از حد اعتدال است. همین جوان را فرض کنید که از لباس فاخر و گران‌بهای دوره جوانی‌اش به جای دستمال برای پاک کردن شیشه‌های خودرو استفاده می‌کند. این کار تبذیر است. تبذیر به معنای استفاده از چیزی در جایگاه ناشایسته است. 

شمس با توجه به همین معنای تبذیر می‌گوید: کسانی سرمایه عُمر خودشان را در برابر به دست آوردن چیزهایی خرج می‌کنند که به اندازه عمرشان نمی‌ارزد. او یادآوری می‌کند و اندرز می‌دهد که مبادا کسی گوهر عمر را زیر سنگ کاهلی و پرسه‌زنی و روزمرگی و عادت، خُرد کند. شمس تأکید می‌کند: حتی اگر فرض کنیم که معادی و حسابی در کار نباشد، باز هم صرف عمر در زمینه‌هایی که به اندازه جان شریف انسان نمی‌ارزند، مصداق تبذیر است.

فردوسی مشهدی با طرح این سؤال که چرا آیه 27 سوره اسراء مبذران را برادران شیطان‌ها خوانده است؟ به دیدگاه مفسران در این‌باره اشاره کرد و گفت: با توجه به مصداق تبذیر عمر که شمس در این بخش از مقالات به آن اشاره کرده است، این اُخوت و برادری به معنای هم‌پیشگی و هم‌کاری است؛ یعنی مبذران همچون شیاطین، داشته ارزنده‌ای را در زمینه‌ای ناشایسته به کار می‌گیرند. شیطان می‌کوشد که انسان عمرش را با دغدغه‌های تَنانه، تفاله کند و مبذر به معنایی که در این بخش از مقالات آمده است، هم‌کار شیطان است.

وی سپس به بخش‌های پایانی بخش برگزیده از مقالات شمس تبریزی پرداخت و پس از خوانش متن و مقایسه آن با بخش‌های از مثنوی معنوی، بر موضوع خودشناسی و توجه به ارزش‌مندی خود تأکید کرد.

جلسات شرح مقالات شمس در بستر فضای مجازی (گوگل‌میت) برگزار می‌شود و علاقه‌مندان برای اطلاع از محتوای برگزیده و زمان برگزاری جلسه، می‌توانند به نشانی «eitaa.com/Shams_Quotes» یا «t.me/Shams_Quotes» در پیام‌رسان‌ها مراجعه کنند!