دوگانه «انسان» و «فرشته»

به گزارش ایکنا از خوزستان، چهلمین نشست از سلسله جلسات شرح مقالات شمس تبریزی با عنوان «شمس‌پژوهی» که به همت دکتر مهدی فردوسی مشهدی، دین‌پژوه و استاد دانش‌گاه در فضای مجازی برگزار می‌شود، در قالب نهمین نشست «آیات مقالات» به مناسبت ماه مبارک رمضان، امروز دوازدهم اسفند 1404، به شرح و تفسیر و توضیح آیه‌ای دیگر مندرج در مقالات شمس ناظر بود.

فردوسی مشهدی در این جلسه به شرح برداشتی تفسیری از شمس تبریزی در مقالات پرداخت که با توجه به آیه 3 سوره بقره مطرح و به دوگانه «انسان» و «فرشته» معطوف شده است: «وَ إِذ قَالَ رَبُّكَ لِلمَلَائِكَةِ إِنِّي جَاعِل فِي ٱلأَرضِ خَلِيفَة قالُواْ أَتَجعَلُ فِيهَا مَن يُفسِدُ فِيهَا وَ يَسفِكُ ٱلدِّمَاءَ وَ نَحنُ نُسَبِّحُ بِحَمدِكَ وَ نُقَدِّسُ لَكَ قَالَ إِنِّي أَعلَمُ مَا لَا تَعلَمُونَ» (بقره، 30).

وی پس از توضیح و معناشناسی واژه خلیفه در این آیه و تفاوتش با نماینده که در تورات به آن اشاره شده است، به چرایی طرح پرسش فرشتگان در این پرداخت و گفت: چرا فرشتگان گفتند: انسان نابودگر و خون‌ریز است؟ آیا فرشتگان پیشینه انسان را می‌دانستند؟ مگر بنابر اسطوره آفرینش در ادیان سامی، آدم اولین انسان نبوده است؟ با این فرض فرشتگان پیش از آفرینش او از کجا می‌دانستند که نسل او نابودگر و خون‌ریز خواهد بود؟ 

فردوسی مشهدی در پاسخ به این پرسش‌ها، با اشاره به تفسیرهای گوناگون در این زمینه افزود: یکی از پاسخ‌ها این است که ماهیت فرشته فرامادی است و ماهیت انسان مادی. انسان مادی بر اثر نیروهای شهَوی و غضبی، مستعد نابودگری و خون‌ریزی است. بنابراین، فرشتگان در مقایسه با خودشان که چنین نیروهایی ندارند، پیش‌بینی یا پیش‌گویی می‌کردند و می‌گفتند: خدایا! اگر جانشین تو در زمین و از جنس زمین (ماده) باشد، بی‌شک بر اثر رقابت با دیگری و جلب منفعت به سوی خودش، به نابودگری و خون‌ریزی دست خواهد زد.

وی افزود: پیش‌بینی فرشتگان به زودی محقق شد؛ چنان‌که قابیل (قائن) برادرش هابیل را کشت و جریان نابودگری و خون‌ریزی از صدر تاریخ آفریش، آغاز شد تا امروز که زمین سرشار از نابودگری‌ها و خون‌ریزی‌ها و نسل‌کشی‌ها شده است. 

شمس در این بخش از گفتارش می‌گوید: فرشتگان درباره ابراهیم خلیل از خداوند پرسیدند: چگونه انسانی مادی که به داشته‌های مادی‌اش میل دارد، از ما فرشتگان فرامادی فراتر می‌رود و در جایگاه «خلّت»؛ یعنی محبت عمیق تو (خدا) می‌نشیند. خداوند گفت: او را بیازمایید! بنابراین، ابراهیم را هم با رمه گوسفندانش هم با قربانی فرزندش آزمودند و تصدیق کردند که از میل به مال و فرزند رهیده و در قید منفعت نمانده و بنابراین، محبوب‌ترین آفریده خدا شده است.

فردوسی مشهدی با این توضیح؛ سپس به پاره‌های گفتار بخش برگزیده از مقالات شمس تبریزی پرداخت و پس از خوانش متن و مقایسه آن با این مضمون در مثنوی معنوی مولانا که خداوند بذرگری کرده و هدفش فراهم آوردن گندم بوده، اما زمین خلقت او، کاه هم ثمر می‌دهد، به شرح هدف خلقت خداوند با توجه به مضامین موجود در متون عرفانی اشاره کرد.

جلسات شرح مقالات شمس در بستر فضای مجازی (گوگل‌میت) برگزار می‌شود و علاقه‌مندان برای اطلاع از محتوای برگزیده و زمان برگزاری جلسه، می‌توانند به نشانی «eitaa.com/Shams_Quotes» یا «t.me/Shams_Quotes» در پیام‌رسان‌ها مراجعه کنند!