صبر فعال؛ رمز غلبه مؤمنان در میدانهای سخت
محمدعلی رضایی کرمانی با اشاره به آیات ۶۵ و ۶۶ سوره قرآن کریم گفت: صبر در منطق قرآن صرفاً تحمل منفعلانه نیست، بلکه نیرویی فعال و پیشبرنده است که میتواند در شرایط نابرابر نیز زمینه پیروزی مؤمنان را فراهم کند.
به گزارش ایکنا از خراسانرضوی، محمدعلی رضایی کرمانی، عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد، در فصل چهارم از سلسله نشستهای «سی شب سی آیه» در نشست بیستوچهارم، که شامگاه 22 اسفندماه، برگزار شد، درباره تفسیر و قرائت آیات 65 و 66 سوره انفال، به تبیین فلسفه پیروزی 20 نفر بر 200 نفر پرداخت و اظهار کرد: فرمان الهی به پیامبر(ص) برای تشویق مؤمنان به جنگ، با یک شرط ریاضی عجین شده است. قرآن کریم صراحتاً میفرماید اگر بیست نفر صابر میان شما باشد بر دویست نفر غلبه میکنید. علت این برتری عددی، نه فقط ابزار جنگی، بلکه فقدان فهم قدرت الهی در جبهه کفر است. کافران چون پیوند با مبدأ قدرت ندارند، در بنبست محاسبات مادی گرفتارند.
وی با اشاره به آیه 66 سوره انفال، افزود: خداوند با علم به ضعف بشری، در آیه بعدی نسبتی جدید یعنی یک به دو را مطرح میکند «غلبه صد نفر بر دویست نفر». این نوسان در نسبتها، نشاندهنده اهمیت آمادگی روحی در کنار واقعگرایی در میدان نبرد است. در هر دو حالت، کلید واژه «صبر» است، که نصرت الهی را به ارمغان میآورد، چراکه خداوند با صابران است.
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد با نقد ترجمههای سطحی از واژگان قرآنی، بیان کرد: بسیاری از واژگان قرآن مانند صبر، جهاد و قیام نباید به فارسی ترجمه شوند، زیرا بار معنایی اصلی خود را از دست میدهند. برای نمونه، کلمه تحمل تنها بخشی از معنای صبر را میرساند. در ادبیات علوم اجتماعی امروز، آنچه قرآن از صبر اراده کرده، به مفهوم تابآوری نزدیکتر است.
صبر یک حرکت فعالانه و فرایندی است
رضایی کرمانی با استناد به سیره نظری رهبر شهید ایران تصریح کرد: ایشان تأکید داشتند که صبر را نباید به معنای انفعالی آن یعنی صرفاً تحملکردن معنا کرد. صبر یک حرکت فعالانه و فرایندی است. همانطور که ایشان فرمودند، صبر در ایمان به منزله سر برای پیکر است. اگر سر نباشد، بدنه ایمان کارکردی نخواهد داشت.
وی با تشریح روشهای رهگیری این آیات در دانشهای مختلف، افزود: فهم این آیات در چند ساحت قابل بررسی است، نخست در تفسیر ترتیبی و دوم در تفسیر موضوعی. ما بیش از 400 آیه در مورد جنگ و جهاد داریم، که در شرایط امروز ما کاملاً قابل تطبیق است، بهویژه در جنبههای دفاعی. همچنین در دانش وجوه و نظایر، واژه صبر در کنار حدود 200 واژه کلیدی دیگر بررسی میشود، که براساس سیاق، معنای کاربردی متفاوتی پیدا میکنند.
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد، ادامه داد: دانش ناسخ و منسوخ نیز در اینجا وارد میشود، برخی معتقدند آیه 66 ناسخ آیه 65 است، اما در تحلیل دقیقتر، این دو آیه نشاندهنده درجات مختلف آمادگی و ایمان در شرایط گوناگون است. ریشه «صبر»، 103 بار در قرآن تکرار شدهاست، که نشاندهنده جایگاه زیربنایی این مفهوم در زیست مؤمنانه است.
رضایی کرمانی با اشاره به تقسیمبندی مشهور صبر در روایات، گفت: در حدیث داریم که «الصبرُ ثَلاثَة»، صبر بر مصیبت، صبر بر طاعت و صبر در برابر معصیت. در میدان جنگ، هر سه نوع این صبر تجلی مییابد. پیروزی در جنگ یک فرایند زمانبر است و هیچ نتیجهای بدون طی کردن مسیر به دست نمیآید. سنت الهی بر این است، که برای رسیدن به قله، باید رنج مسیر را با صبر فعال پشت سر گذاشت.
وی با یادآوری حماسههای دوران دفاع مقدس، افزود: بسیجیان و رزمندگان ما در هشت سال جنگ تحمیلی، مصداق بارز این آیات بودند. آنها با صبر که طبق احادیث نصف ایمان است، توانستند کمبود امکانات را جبران کنند. امروز نیز در نبرد با استکبار، اگر واژگانی چون مجاهد را به جنگجو یا تقوا را به کلمات ساده ترجمه نکنیم و عمق معنایی آنها را درک کنیم، خواهیم فهمید، که مقاومت یک انتخاب نیست، بلکه یک سنت لایتغیر الهی برای رسیدن به پیروزی نهایی است.
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به تمایز نگاه قرآنی با برداشتهای رایج در دوران طاغوت، بیان کرد: در زمان پیش از انقلاب، ترویج میشد که اگر کسی در برابر ظلم ظالم سکوت کند و فشارها را بدون اعتراض بپذیرد، انسان صبوری است. این یک تحریف آشکار در مفاهیم اسلامی بود. صبر در قرآن، یک مفهوم کاملاً محرک و فعال است، نه یک پدیده منفعل و ایستا.
رضایی کرمانی با استناد به تعابیر دقیق رهبر شهید انقلاب، بیان کرد: ایشان صبر را به سوخت ماشین تشبیه میکردند. همانگونه که ماشین بدون سوخت، توان حرکت در شیبهای تند و مسیرهای سخت را ندارد، انسان مؤمن نیز بدون صبر نمیتواند مسیر پرمخاطره جهاد و انقلاب را طی کند. صبر، آن نیروی پیشرانی است، که به زندگی و مبارزه انسان حرکت و استمرار میبخشد، لذا توصیه به صبر، توصیه به ایستادگی در جاده است، نه توقف در کنار جاده.
وی به یکی از سخنرانیهای تاریخی رهبر معظم انقلاب در شهریور ماه 1378 اشاره کرد و افزود: ایشان در جمع مسئولان وقت هشدار دادند، که برخی با نام عقلانیت، اعتدال و پرهیز از جنجال در سطح بینالمللی، بهدنبال عقبنشینی از مبانی و اصول انقلاب هستند. این افراد خستگی خود را به مردم نسبت میدهند و ادعا میکنند، که مردم خسته شدهاند، که راه را برای تنازل از آرمانها باز کنند.
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد، ادامه داد: ایشان این نوع نگاه را نشانه بیصبری میدانستند. عقبنشینی از اصول، نه عقلانیت است و نه اعتدال، بلکه ناشی از کمآوردن در طی مسیر است. طبق آیه «یا ایها النبی حرض المومنین»، جنگ و مقاومت نیاز به تشویق بیرونی و تقویت درونی دارد. خداوند از پیامبر میخواهد، که مؤمنان را برای قتال «تحریص» و تشویق کند، چون مقاومت هزینه دارد و پاداش آن نیز با صبر گره خورده است.
رضایی کرمانی در تحلیل فنی آیه 65 سوره «انفال»، بیان کرد: جمله خداوند در این آیه بهصورت خبری است اما در دل خود، یک دستورالعمل استراتژیک دارد. وقتی میفرماید بیست نفر صابر بر دویست نفر غالب میشوند، واژه «صابر» در اینجا دقیقاً به معنای «مقاوم» در ادبیات نظامی امروز است. در مقابل این مقاومت، رذیله فرار از جنگ قرار دارد.
ایمان، برای انسان تکلیف میآورد
وی با بیان اینکه ایمان، برای انسان تکلیف میآورد، افزود: برخی تصور میکنند ایمان صرفاً یک امر قلبی است، اما این آیه نشان میدهد که ایمان باید در آمار و محاسبات میدانی خود را نشان دهد. اگرچه در نگاه مادی، آمار کفار همیشه بیشتر به نظر میرسد، اما از منظر قرآن، تعداد اندک اما مقاوم، برای پیشبرد اهداف الهی کافی است. البته خداوند با علم به ضعفهای بشری در آیه بعدی یعنی آیه 66 این سوره، تخفیف قائل شد و نسبت یک به دو را حد نصاب قرار داد. 100 صابر در برابر 200 دشم، اما این هم مشروط به بقای واژه صبر است.
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد، تصریح کرد: یک بعد کلیدی، صبر بر طاعت است. جهاد فیسبیلالله یکی از سختترین طاعتها است، که در آیات سوره انفال مورد بحث است. همانطور که نماز خواندن به دلیل زمانبر بودن نیاز به صبر دارد، که مقبول واقع شود، پیمودن مسیر جنگ و رسیدن به پیروزی نیز یک «فرایند» است و نه یک اتفاق لحظهای.
انتهای پیام
