تنگه هرمز؛ میدان قدرت‌نمایی ایران در برابر غرب

با وقوع تجاوز آمریکایی ـ صهیونیستی به ایران، این کشور نیز در چارچوب عملیات تلافی‌جویانه به اقدام متقابل علیه متجاوزان دست زد. از همین رو، سرزمین‌های اشغالی و از همه مهم‌تر، پایگاه‌های ایالات متحده آمریکا در منطقه که مبدأ حملات علیه کشورمان بود، هدف حملات پهپادی و موشکی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران قرار گرفت؛ اما مهم‌ترین اقدام ایران در این راستا، مدیریت و کنترل شدید تنگه هرمز است، به‌طوری که تنگه هرمز را به روی آمریکا و متحدانش بسته و از عبور نفتکش‌های آن‌ها به این گذرگاه استراتژیک جلوگیری کرده است.

از آنجا که براساس آمارهای بین‌المللی انرژی، روزانه بیش از ۲۰ میلیون بشکه نفت خام و میعانات گازی، یعنی حدود یک‌پنجم مصرف روزانه نفت جهان، از تنگه هرمز عبور می‌کند، به لحاظ اقتصادی تخمین زده می‌شود که سالانه چندصد میلیارد دلار کالا و انرژی از این گذرگاه عبور می‌کند، به‌طوری که در بخش انرژی، ارزش مبادلات نفت و گاز عبوری از تنگه هرمز در سال می‌تواند به بیش از یک تریلیون دلار برسد.

این امر نشان می‌دهد که این آبراه صرفاً مسیری منطقه‌ای نیست، بلکه اصلی‌ترین شاهرگ اقتصادی جهان است. اشراف ساحلی گسترده ایران بر شمال تنگه هرمز، موقعیت ژئوپلیتیکی، ژئواستراتژیکی و ژئواکونومیکی بی‌نظیری به این کشور بخشیده است.

شوک به بازارهای انرژی جهانی

تهاجم نظامی آمریکا به قلب تپنده خاورمیانه و به دنبال آن، بستن تنگه هرمز به روی این کشور و متحدانش، معادلات اقتصادی بین‌المللی را وارد مرحله بحرانی کرده است. در این میان، قیمت نفت خام برنت از مرز ۱۰۳ دلار در هر بشکه عبور کرده و به‌طور همزمان، نفت خام وست تگزاس اینترمدیت نیز با رشد بیش از دو درصدی، نزدیک به ۹۹ دلار در هر بشکه رسیده است. از طرفی، افزایش تنش‌ها و درگیری‌ها فقط به بازار نفت خام محدود نمانده و بازار فرآورده‌های نفتی را نیز به‌شدت تحت تأثیر قرار داده است. در بازار ایالات متحده آمریکا، معادلات آتی بنزین بیش از سه دلار برای هر گالن اعلام شده که نزدیک به بالاترین سطح از ژوئیه ۲۰۲۲ به‌شمار می‌رود.

در واکنش به نگرانی‌های فزاینده درباره کمبود عرضه انرژی، دولت آمریکا اقداماتی برای کاهش فشار انجام داده است. از جمله این اقدامات، صدور مجوز یک ماهه برای کشورها به‌منظور خرید نفت روسیه است. در سطح بین‌المللی نیز آژانس بین‌المللی انرژی تلاش کرده تا با آزادسازی ذخایر استراتژیک نفتی، بخشی از فشار بازار را کاهش دهد. با این حال، گزارش‌ها حاکی از آن است که آزادسازی این ذخایر تاکنون تأثیر قابل توجهی در مهار روند افزایش قیمت انرژی نداشته است. از سوی دیگر، هزینه بیمه کشتیرانی تجاری در منطقه به‌شدت افزایش یافته و ترانزیت به سمت اروپا را با اختلال مواجه کرده است. این وضعیت نه‌تنها به تحریک تورم جهانی منجر شده، بلکه ثبات زنجیره تأمین در بازارهای غربی را به پایین‌ترین سطح خود رسانده است.

شکاف در ائتلاف‌های سنتی و تثبیت ساختار سیاسی ایران

دونالد ترامپ به‌منظور مقابله با قدرت ژئوپلیتیکی ایران در خلیج فارس، به‌دنبال ایجاد ائتلافی نظامی متشکل از متحدان اروپایی خود در ناتو و حتی متحدان آسیایی‌اش مانند کره جنوبی و ژاپن بوده است. با این حال، متحدان سنتی واشنگتن در حال حاضر هر گونه اقدام نظامی علیه ایران را رد کرده‌اند و به نظر می‌رسد، آمریکا برای مجاب‌کردن قدرت‌های غربی برای مقابله با ایران به بن‌بست خورده است. هم‌اکنون به‌جز رژیم صهیونیستی و بعضی از کشورهای عربی منطقه مانند عربستان، سایر کشورهای نزدیک به ایالات متحده آمریکا به‌طور قاطعانه از این کشور در برابر ایران حمایت نمی‌کنند و همین امر موجب واگرایی و ایجاد شکاف میان متحدان سنتی واشنگتن شده است.

از طرفی، دولت ترامپ با هدف فروپاشی نظام سیاسی ایران، به اقدام نظامی علیه این کشور دست زده، ولی با این حال، این اقدام نه‌تنها به فروپاشی ساختار قدرت در ایران منجر نشد، بلکه برعکس، با انتخاب آیت‌الله سید‌مجتبی حسینی خامنه‌ای در مقام رهبر جدید، انسجام ملی تقویت شد. این انتخاب، پیام تداوم ایدئولوژی جمهوری اسلامی در چارچوب دکترین مقاومت را به جهان مخابره کرد. از سوی دیگر، ایران با گسترش جغرافیای نبرد و مقاومت و بهره‌گیری از حملات موشکی و پهپادی، ضمن تحمیل هزینه‌های مالی و لجستیکی گزاف به آمریکا، تسلط خود را بر تنگه هرمز نیز افزایش داده است.

روی هم رفته، اقدام متقابل ایران در مدیریت هوشمندانه تنگه هرمز، فراتر از پاسخی نظامی، نمایانگر بلوغ راهبردی و قدرت بازدارندگی این کشور در صحنه بین‌المللی است و این امر نشان می‌دهد که کنترل بر یک گذرگاه آبی حیاتی می‌تواند به اهرمی قدرتمند در برابر قدرت‌های جهانی تبدیل شود و در کنار آن، مدیریت تحولات داخلی، مانند تثبیت ساختار سیاسی به تقویت انسجام ملی و خنثی‌سازی فشارهای خارجی انجامیده است.