حکمت محدود بودن اموال مشمول زکات
معاون آموزش، پژوهش و فرهنگی دانشگاه فرهنگیان مشهد گفت: در فقه اسلامی، زکات بر اموالی واجب شده که دارای ویژگیهای خاصی باشند، از جمله این موارد شامل رشد و افزایش مانند کشاورزی، دام، سرمایه تجاری، قابلیت سرمایهگذاری و فراوانی در زندگی مردم است.
حجتالاسلام والمسلمین سیدمسعود عمرانی، معاون آموزش، پژوهش و فرهنگی دانشگاه فرهنگیان مشهد در گفتوگو با ایکنا از خراسان رضوی، در خصوص حکمت محدود بودن زکات به برخی از اموال مشخص اظهار کرد: قطعا این انتخاب مبتنی بر مصالح اجتماعی است تا فشار مالی بر مؤمنان سنگین نباشد و در عین حال، نیازهای فقرا برطرف شود و البته در منابع دینی، ترک زکات گاه همردیف کفر دانسته شده است و این اهمیت زکات را میرساند.
وی افزود: قطعا نپرداختن زکات نشانه بخل و دوری از روحیه انفاق و ایثار است و همچنین انکار وجوب زکات، درواقع انکار یکی از فرایض صریح اسلامی است، چراکه زکات آزمونی برای ایمان و التزام عملی به احکام اجتماعی اسلام است.
معاون آموزش، پژوهش و فرهنگی دانشگاه فرهنگیان مشهد در خصوص نقش زکات در کاهش فقر و فاصله طبقاتی تصریح کرد: زکات یکی از کارآمدترین ابزارهای توزیع مجدد ثروت در اسلام است که میتواند سبب تأمین حداقل زندگی برای فقرا شود؛ زکات مستقیماً به هشت گروه مشخص مانند فقرا، مساکین، کارگزاران زکات، آزادی بردگان، بدهکاران، در راه ماندهها و... میرسد.
عمرانی ادامه داد: با تأمین سرمایه اولیه برای نیازمندان میتوان آنان را به چرخه اقتصادی بازگرداند؛ پس زکات سبب تحرک اقتصادی میشود. کاهش شکاف طبقاتی نیز از کارکردهای زکات است، چراکه انتقال بخشی از ثروت ثروتمندان به نیازمندان، تعادل نسبی در جامعه ایجاد میکند.
وی در بخش دیگری از سخنانش درباره تطبیق احکام زکات با شرایط اقتصادی جامعه امروز بیان کرد: فقه اسلامی در طول تاریخ با حفظ اصول ثابت در تطبیق مصادیق اموال زکوی انعطاف نشان داده است؛ بسیاری از فقهای معاصر، زکات را به اموال جدید مانند درآمدهای مالی، سرمایههای صنعتی و حتی درآمدهای شغلی گسترش دادهاند که البته میتوان با ایجاد نهادهای مدرن برای جمعآوری و توزیع زکات، کارایی آن را افزایش داد.
معاون آموزش، پژوهش و فرهنگی دانشگاه فرهنگیان مشهد در خصوص نسبت زکات با سایر ابزارهای اقتصادی اسلام اظهار کرد: در این باره باید گفت خمس مالیات واحدی است که بر درآمدهای خاص مانند معادن، غنائم و... تعلق میگیرد و مصارف آن شامل سادات نیازمند و امور فرهنگی و دینی است. صدقه نیز اعم از واجب یا مستحب محدودیت مصرف کمتری دارد که این سه مورد با یکدیگر نقش مکمل میتوانند داشته باشند؛ زکات، خمس و صدقه با هم شبکه ایمنی اقتصادی جامعی ایجاد میکنند که هم نیازهای فوری و هم بلندمدت جامعه را پوشش میدهند.
عمرانی با اشاره به الگوهای موفق اجرای زکات در جهان اسلام تصریح کرد: در عربستان سعودی با ایجاد «هیئت امور زکات و مالیات» زکات بهصورت نیمهدولتی جمعآوری و توزیع میشود. در مالزی و اندونزی نیز با تشکیل نهادهای مدرن زکات، آموزش عمومی و استفاده از فناوری برای جمعآوری توانستهاند تجربههای موفقی داشته باشند و البته در سودان نیز در دورههایی زکات بهعنوان یک نظام مالیاتی دولتی اجرا شده است.
وی با تأکید بر اینکه زکات یک نظام الهی هوشمند برای تحقق عدالت اجتماعی است، گفت: قطعا موفقیت این الگوها در «سازماندهی مدرن»، «شفافیت»، «آموزش همگانی» و «هماهنگی با نیازهای روز» است؛ زکات یک نظام الهی هوشمند برای تحقق عدالت اجتماعی و سلامت اقتصادی است که در صورت اجرای صحیح میتواند الگویی برای جامعه امروز باشد.
انتهای پیام
