عملکرد آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در حمله به تأسیسات هسته‌ای ایران

ایالات متحده آمریکا و رژیم صهیونیستی در جریان جنگ‌های 12 روزه و رمضان، تأسیسات هسته‌ای ایران را که تحت نظارت پادمانی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بوده است، بمباران کردند. از آنجا که آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در جایگاه سازمانی فنی و تخصصی با هدف ترویج، دستیابی و استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای ایجاد شده است، در یادداشت پیش رو، عملکرد این نهاد را در خصوص تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی به تأسیسات هسته‌ای صلح‌آمیز ایران بررسی می‌کنیم.

در جریان تجاوز رژیم صهیونیستی به ایران در ماه ژوئن سال گذشته میلادی (2025) و به‌دنبال آن حملات ایالات متحده آمریکا به تأسیسات هسته‌ای فردو و نطنز، این کشور با استفاده از چند فروند بمب‌افکن رادارگریز B2 و چند فروند موشک کروز با هدف نابودی اورانیوم غنی‌شده، تأسیسات یاد‌شده را مورد هدف قرار داد. در نتیجه این اقدام آمریکا علیه ایران، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی واکنش درخور تأملی نسبت به این مسئله نشان نداد و حتی مدیرکل آن، رافائل گروسی، از محکومیت صریح این اقدام خصمانه و غیرقانونی خودداری کرد.

علاوه بر این، مقامات ایران با استناد به گزارشی که درباره برنامه هسته‌ای ایران از سوی مدیرکل به آژانس ارائه شده بود، اعلام کردند که این گزارش زمینه‌ساز حملات غیرقانونی به تأسیسات اتمی ایران بوده است. با این حال، رافائل گروسی در گفت‌وگویی با نشریه فارن پالیسی در توضیح اینکه از سوی مقامات ایران به‌ نقش‌داشتن در زمینه‌سازی این حملات متهم شده است، ضمن اعلام بی‌طرفی این نهاد بین‌المللی اعلام کرد، بر سر حمله به تأسیسات هسته‌ای ایران با کسی تبانی نکردیم و از طرفی، آن گزارش هیچ اطلاعی در خصوص ساخت سلاح هسته‌ای از سوی این کشور را نشان نمی‌دهد. با وجود این، وی در این گفت‌وگو اعلام کرد، عوامل نگران‌کننده‌ای وجود دارد و از ایران می‌خواهیم به ما دسترسی کامل به سایت‌های هسته‌ای بدهد. 

اگرچه گروسی به بی‌طرفی آژانس در این خصوص اشاره و ساخت سلاح هسته‌ای از سوی ایران را رد کرد، اما اشاره وی به عوامل نگران‌کننده یا حتی اذعان به آثاری از اورانیوم غنی‌شده در مکان‌هایی که با برنامه هسته‌ای ایران مرتبط نبودند، نشان‌دهنده نگرانی بجای مقامات ایران از این گزارش و اقدام مدیرکل آژانس و به‌دنبال آن، رویکرد جانبدارانه این نهاد بین‌المللی یا به عبارتی، حرکت در مسیر قدرت‌های بزرگ غربی و در رأس آن‌ ایالات متحده آمریکاست. از همین‌رو، ایران با انتقاد از مدیرکل آژانس بابت عمل‌نکردن به تعهدات قانونی خود برای حفاظت از تأسیسات هسته‌ای که تحت توافق جامع پادمانی آژانس قرار داشتند، همکاری با آن را به حالت تعلیق درآورد.

از سوی دیگر، جمهوری اسلامی ایران بارها در شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی خواستار محکومیت حملات نظامی به تأسیسات هسته‌ای فعال و تحت نظارت آژانس از سوی مدیرکل آن شده، اما این درخواست هر بار از سوی وی رد شده است.

عملکرد آژانس در جنگ رمضان

حملات به تأسیسات هسته‌ای ایران فقط به جنگ 12 روزه محدود نماند و در جنگ رمضان نیز آمریکا و رژیم صهیونیستی به این تأسیسات در  نطنز، یزد (اردکان)، اراک و بوشهر حمله کردند، اما آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و در رأس آن مدیرکل، این بار هم از ابراز محکومیت صریح خودداری و فقط به ابراز نگرانی عمیق و درخواست خویشتن‌داری از طرفین بسنده کرد.

در این میان، محمد اسلامی، معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان انرژی اتمی در نامه‌ای رسمی به رافائل گروسی، نسبت به حملات نظامی به تأسیسات هسته‌ای، به‌ویژه حمله به نیروگاه بوشهر، اعتراض کرد و آن را ناقض کنوانسیون‌های ژنو و پروتکل‌های مربوطه، اساسنامه آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، معاهده عدم اشاعه سلاح‌های هسته‌ای (NPT)، موافقت‌نامه پادمانی جامع ایران و آژانس، قطعنامه‌های شورای حکام و استانداردهای ایمنی آژانس دانست و اعلام کرد، چنین رویکردی باعث جسورتر شدن متجاوزان برای تکرار حملات خود به مکان‌های هسته‌ای ایران می‌شود.

درواقع، حملات غیرقانونی آمریکا و رژیم صهیونیستی به تأسیسات هسته‌ای ایران، نقض بعضی از پیمان‌ها و پروتکل‌های بین‌المللی تلقی می‌شود و از طرف دیگر، رویکرد منفعلانه و حتی جانبدارانه مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز نشان‌دهنده استانداردهای دوگانه و سیاسی این نهاد بین‌المللی است؛ آن هم نهادی که طبق اساسنامه‌اش، سازمانی فنی و تخصصی در زمینه استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای محسوب می‌شود.

بنابراین، با وجود اینکه برنامه هسته‌ای ایران تحت نظارت کامل و پادمانی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی قرار دارد و گزارش‌های آژانس نیز بر صلح‌آمیز بودن این برنامه و منحرف‌نشدن آن به سمت تولید سلاح هسته‌ای تأکید می‌کند و با در نظر گرفتن فتوای رهبر شهید انقلاب، حضرت آیت‌الله‌ العظمی سید‌علی خامنه‌ای(ره)، مبنی بر حرمت شرعی تولید و استفاده از سلاح هسته‌ای، حمله به تأسیسات صلح‌آمیز هسته‌ای ایران از سوی دو قدرت اتمی و همچنین ترور دانشمندان هسته‌ای کشور از سوی رژیم صهیونیستی صورت گرفته است.

متعاقب این اقدامات، شاهد رویکرد منفعلانه و فقدان واکنش مؤثر آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نسبت به این اقدامات غیرقانونی و خصمانه بوده‌ایم. این امر، نشان‌دهنده انحراف این نهاد از مسیر اهداف فنی و تخصصی خود به سمت اهداف سیاسی قدرت‌های بزرگ، به‌ویژه ایالات متحده آمریکاست؛ در حالی‌که مأموریت اصلی آژانس، ترویج و تسهیل دستیابی اعضا به انرژی صلح‌آمیز هسته‌ای است.