شأن حضرت معصومه(س) در روایات

حجت‌الاسلام والمسلمین سیدمحمد اسماعیلی، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم طی یادداشتی که در اختیار ایکنای قم قرار داد، نوشت: حضرت فاطمه معصومه(س)، دختر امام هفتم، امام موسی کاظم(ع)، برای زیارت برادر بزرگوارشان، امام رضا(ع)، عازم ایران شدند، ایشان به همراه جمعی از بستگانشان در مسیر حرکت، هنگام ورود به شهر ساوه دچار بیماری شدند و فرمودند: «مرا به قم ببرید.» طبق نقل برخی از علما، ایشان در ساوه مسموم شده و مورد هجوم دشمنان قرار گرفتند. پس از انتقال به قم، 17 روز در آنجا اقامت گزیدند و سپس به شهادت رسیدند.

حضرت معصومه(س) جایگاه ویژه‌ای در میان اهل بیت(ع) و شیعیان دارند. ایشان تنها بانویی هستند که پس از حضرت فاطمه زهرا(س)، دارای زیارتنامه‌ای هستند که توسط معصومین(ع) به ما رسیده است. در بخشی از این زیارتنامه آمده است: «یا فاطمة إشفَعی لیّ فی الجنة فإن لَکِ عِندَ الله شأناً من الشأن»؛ یعنی زائران از حضرت معصومه(س) درخواست می‌کنند تا شفیع روز جزای آنان باشد.

همچنین در روایاتی از امام رضا(ع) نقل شده است که می‌فرمایند: «مَنْ زارَها عارِفاً بِحَقِّها فَلَهُ الْجَنَّةُ؛ کسی که فاطمه معصومه را زیارت کند، در حالی‌که حق او را بشناسد، بهشت برای اوست.»

محمدتقی شوشتری، از علمای قرن چهاردهم در کتاب «قاموس الرجال» نوشته است: «در میان فرزندان امام کاظم(ع)، پس از امام رضا(ع)، هیچ‌کس هم‌پای حضرت معصومه(س) نیست.» شیخ عباس قمی نیز فرموده‌اند که ایشان از برترین دختران امام کاظم(ع) هستند.

آیت‌الله جوادی آملی(حفظه‌الله) بیان کرده‌اند: «از زیارتنامه این حضرت برمی‌آید که وجود مبارک کریمه اهل بیت، حضرت فاطمه معصومه(س)، در سلسله جلیله انبیا و اولیا قرار دارد. وقتی سلسله انبیا و اولیا در زیارتنامه‌ای که از معصومین(ع) رسیده به پایان می‌رسد، نوبت به شاگردان ممتاز و اصحاب خاص ائمه می‌رسد. حضرت فاطمه معصومه(س) به‌عنوان یکی از شاگردان و اصحاب خاص ائمه در این زیارت معرفی شده‌اند.»

از آیت‌الله مرعشی نجفی نقل شده است که پدرشان، سیدمحمود مرعشی، 40 شب در حرم امیرالمؤمنین(ع) بیتوته کرده بود. ایشان در یکی از شب‌ها در عالم رؤیا یا مکاشفه، امام علی(ع) را دیدند و عرض کردند: «می‌خواهم بدانم قبر حضرت زهرا(س) کجاست تا آن را زیارت کنم.»

امام علی(ع) فرمودند: «من نمی‌توانم برخلاف وصیت آن حضرت، قبر ایشان را معلوم کنم.» سپس پرسیدند: «پس هنگام زیارت چه کنم؟» حضرت فرمودند: «خداوند جلال و جبروت حضرت فاطمه(س) و حضرت فاطمه معصومه(س) عنایت فرموده است. اگر می‌خواهی ثواب زیارت حضرت زهرا(س) را درک کنی، به زیارت فاطمه معصومه(س) در قم برو.» پدر آیت‌الله مرعشی سفارش کردند که خودشان قادر به زیارت نیستند، اما وی باید به زیارت آن حضرت برود.

آیت‌الله مرعشی زمانی که به قم آمدند، اولین کسی بودند که قبل از اذان صبح پشت در حرم حضرت معصومه(س) حاضر می‌شدند و نخستین زائر ورودی به حرم بودند، گفت: ایشان تعریف می‌کنند که یک شب زمستانی دچار بی‌خوابی شدند و دیدند هنوز وقت زیادی باقی است. برای اینکه خواب سنگینی روی چشمشان نیاید، دستشان را زیر سر گذاشتند تا خستگی دستشان باعث بیداری‌شان شود. به محض اینکه خوابشان برد، در عالم رؤیا خانمی ایشان را صدا زدند و گفتند: «پاشو و به حرم برو.» ایشان با توجه به این خواب، سریعاً وضو گرفته و به سمت حرم رفتند. وقتی به پشت در حرم رسیدند، گروهی از زائران اهل پاکستان یا هندوستان با لباس‌های مخصوص و در حال لرزیدن از سرما را دیدند. ایشان در را زدند و خادم حرم که ایشان را می‌شناخت، در را باز کرد. آیت‌الله مرعشی بیان کردند که متوجه شدند خود حضرت معصومه(س) ایشان را به این شکل بیدار کرده‌اند تا زائرانشان پشت در نمانند و سرما نخورند.

قم در مراکز دینی و به‌ویژه برای شیعیان به‌عنوان یک مرکز مهم، به سبب برکت حضور و بارگاه ملکوتی حضرت معصومه(س) دارای جایگاه ویژه‌ای است، در روایتی از امام صادق(ع) رسیده است که زمانی تعدادی از ایرانیان به خدمت ایشان رسیدند. امام فرمودند: «مرحبا به برادران قمی ما.» آن‌ها گفتند: «ما اهل ری هستیم.» امام فرمودند: «مرحبا به برادران قمی ما.» سپس افزودند: «خداوند حرمی دارد که مکه است، پیامبر حرمی دارد که مدینه است، و ما ائمه حرمی داریم که قم است و به‌زودی دختری از فرزندان ما به نام فاطمه در آنجا به خاک سپرده می‌شود. هر کس قبر او را زیارت کند، بهشت بر او واجب است.» این فرمایش امام صادق(ع) پیش از تولد حضرت معصومه(س) صادر شد.

قم؛ مرکز تشیع و تبلیغ اسلام

در زمان آیت‌الله بروجردی(ره)، نقلی مطرح شد که شاه عربستان خواستار ملاقات با ایشان شد، اما آیت‌الله بروجردی نپذیرفتند. دلیل آن را ترس از این دانستند که شاه ممکن است قصد زیارت حضرت معصومه(س) را داشته باشد و این توهین به حریم ایشان تلقی شود.حرم این بانوی بزرگوار، قم را به مرکزیت تشیع و مرکز تبلیغ اسلام تبدیل کرده است. با تشرف حضرت معصومه(س) به ایران و شهادت ایشان در قم، بارگاهی برای ایشان ایجاد شد و کم‌کم علمای بزرگی در اطراف حرم گردهم آمدند. توجه بزرگان و علما به زیارت حضرت معصومه(س)، نشان‌دهنده جایگاه خاص ایشان است.

در زندگی‌نامه برخی از بزرگان مانند صدرالمتالهین شیرازی آمده است: «هنگامی که از شیراز به قم آمدم، بعضی اوقات که در حل مسائل علمی عاجز می‌شدم، به زیارت حضرت معصومه(س) رفته و دو رکعت نماز می‌خواندم و مشکلاتم حل می‌شد.» القاب متعددی مانند طاهره، حمیده، رشیده، تقیه، رضیه، مرضیه و صدیقه برای حضرت معصومه(س) در منابع رجالی و زیارتنامه‌ها ذکر شده است. در روایات متعددی از جمله از امام رضا(ع) درباره مضجع ایشان آمده است: «هر کس قبر حضرت فاطمه معصومه(س) را زیارت کند، بهشت از آن اوست.» همچنین از امام جواد(ع) نقل شده است: «کسی که عمه‌ام را در قم زیارت کند، پاداش او بهشت است.»

آیت‌الله مکارم نیز در این باره می‌فرماید: «بدیهی است حضرت فاطمه معصومه(س) سرچشمه خوبی‌ها و کمالات بی‌حد است و از منسوبین سه امام معصوم(ع) است. تکریم و احترام به ایشان، گرامیداشت جایگاه بلند خاندان پیامبر(ص) و مقام امام موسی بن جعفر(ع) است. مقام والای حضرت معصومه(س) صرفاً به خاطر دختر بودن امام کاظم(ع) و خواهر امام رضا(ع) نیست. عظمت و جایگاه ایشان فقط به واسطه انتساب به خاندان اهل بیت(ع) نیست، بلکه جایگاه معرفتی و معنوی ایشان نیز مورد توجه است.»