سوره فتح؛ منشور راهبردی ایستادگی در جبهه مقاومت

به قلم محمدعلی مشایخی‌پور؛ استادیار دانشگاه جامع امام حسین(ع)

سوره‌ فتح از جمله سوره‌هایی است که رهبر شهیدمان، بر خواندن مداوم آن برای تحقق پیروزی جبهه مقاومت تأکید و توصیه فرموده‌اند.

آیا تاکنون از خود پرسیده‌ایم که چه پیوندی میان آن فتح الهی و فتح‌های زمینی در عرصه‌های مقاومت وجود دارد؟ راز و رمز این ارتباط چیست؟

این نوشتار بر آن است تا در حد بضاعت خود، پرده از حقیقت این پیوند بردارد و در قالب چند گزاره‌ کلیدی، به تحلیل و بررسی اجمالی این موضوع بپردازد؛ تا زمینه‌ توجه و عنایت بیشتر ما به این سوره‌ شریف و مفاهیم بلند آن فراهم گردد.

سوره‌ فتح در مدینه نازل شده و دارای ۲۹ آیه است. چنان‌که از نام آن پیداست پیام‌آور فتح و پیروزی است؛ پیروزی بر دشمنان اسلام، پیروزی چشمگیر و قاطع؛ خواه این پیروزی مربوط به فتح مکه و صلح حدیبیه، یا فتح خیبر است، یا به معنای کلی‌تر، پیروزی مطلق حق بر باطل.

روایت شده است که زمانی پیامبر اکرم(ص) از حدیبیه به سوی مدینه بازمی‌گشت، مرکب ایشان ناگهان از حرکت باز ایستاد و در همان لحظه، چهره‌ مبارک پیامبر(ص) از شادمانی و سرور بی‌مانندی درخشیدن گرفت و فرمودند: «هم‌اکنون آیات سوره‌ فتح بر من نازل شد…»

در فضیلت خواندن این سوره تعابیر عجیب و عمیقی بیان شده است:

• این سوره از دنيا و ما فيها نزد من( پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله) برتر است‌.
• هر كسی اين سوره را قرائت كند مانند آن است كه با حضرت محمّد (ص) در فتح مكه شركت داشته است.
• اموال و همسران و آنچه را در ملک شماست با قرائت «انّا فتحنا» از تلف حفظ كنيد.
• كسى كه پيوسته این سوره را تلاوت كند در روز قيامت منادى صدا مى‌زند: «تو از بندگان مخلص منى، او را به بندگان صالحم ملحق سازيد و در باغهاى پر نعمت بهشت او را وارد كنيد...»

اینها نمونه‌هایی از فضائل و برکات ارزشمند و سودمندی است که توجه هر انسان فهیم و بصیری را به خود جلب و او را به خواندن این سوره ترغیب می‌نماید. خداوند متعال برای ارتباط مؤثر با این سوره، دانه‌پاشی خوبی انجام داده است. تأمل در این موضوع، می‌تواند برکات زیادی در پی داشته باشد… فتأمل

این سوره در یک بررسی اجمالی از هفت بخش تشکیل شده است:

1- آغاز با بشارت نصرت و خبر قریب‌الوقوع بودن فتح.

2- بازگویی حوادث مربوط به «صلح حدیبیه»، نزول سكينه و آرامش بر دل‌های مؤمنان و موضوع «بیعت رضوان»

3- بیان مقام والای پیامبر(ص) و هدف بزرگ و والاى او در دعوت و هدایت خلق

4- پرده‌برداری از کارشکنی‌های منافقان و نمونه‌هایی از عذرهای واهی آنها برای حضور نداشتن در میدان جهاد

5- انعکاس تقاضاهای نابجا و نادرست منافقان

6- معرفی معذوران از شرکت در میدان جهاد

7- شرح و تبیین ویژگی‌های خاص و صفات برجسته‌ پیروان خط‌مشی پیامبر اسلام(ص) و مشخصه‌های متمایز و شاخص آنان در مسیر تحقق اهداف الهی.

در این سوره مفاهیمی خودنمایی می‌کنند که در نوع و سطح خود، پرده از حقیقت این همه فضیلت و تأکید بر خواندن این سوره برمی‌دارد.

این واژگان و مفاهیم، همچون جواهری در متن سوره فتح می‌درخشند و شبکه‌ای از معانیِ قدرتمند را برای پمپاژ «امید، آرامش و اقدام» در شرایط بحرانی فراهم می‌کنند. این عناصر، درست همان نیازهای بنیادینی هستند که در لحظاتِ هجمه، ناامیدی و فشارهای سنگین، به آن‌ها سخت محتاجیم:

«فتح» نویدِ گشایش: تکرار ۵ باره‌ این واژه، آن هم با اوصاف «مبین» (آشکار) و «قریب» (نزدیک)، پیامی جز بشارتِ عینی و قریب‌الوقوعِ پیروزی ندارد. این عبارات نه‌تنها ذهن را برای پیروزی مهیا می‌سازد، بلکه با ایجاد تمایزی روشن میان فتح‌های ظاهری و این فتح الهی، روحیه‌ای مضاعف و امید و انرژی مضاعف را تزریق می‌کند.

«نصر» قدرتِ بازدارنده: ترکیبِ «نَصْرًا عَزِيزًا» در این سوره، میدان‌داریِ نصرتی چشم‌گیر را به تصویر می‌کشد که ویژگی اصلی آن «شکست‌ناپذیری» است. این نصرت، چنان اقتداری به جبهه‌ حق می‌بخشد که در برابر هر جبارِ عنید و دشمنِ قدرتمندی، خلل‌ناپذیر باقی می‌ماند؛ همان‌گونه که دین پیامبر(ص) و سلطنت الهیِ او را در تاریخ، عظمتی بی‌نظیر بخشید.

«سکینه» لنگرگاهِ ایمان: تکرار بی‌نظیرِ این واژه در سوره فتح (سه بار)، نشان از کارکرد حیاتی آن در لحظاتِ طوفانی دارد. در شرایطی که فشارها قصد دارند ایمان را از قلب‌های مؤمنان بربایند، «سکینه» همچون لنگری استوار، ایمان را در دل‌ها تثبیت کرده و حتی زمینه را برای تثبیت و رشد و ازدیاد آن فراهم می‌سازد.

علاوه بر موارد فوق، منظومه‌ای از مفاهیمِ امیدآفرین شامل غفران، نعمت، هدایت، جنود الله، فوزِ عظیم، ورود در رحمت، رضایت الهی و رفعِ هرگونه حرج، تصدیق و... در این سوره گرد هم آمده‌اند. این تراکم مفاهیمِ قدسی، سوره فتح را به منبعی بی‌نظیر برای بازسازیِ روحیه‌ی مؤمنان در سخت‌ترین میدان‌های نبرد بدل کرده است.

این مفاهیم، سوره فتح را نه تنها به عنوان یک متن تلاوتی، بلکه به عنوان «مؤلفه‌های راهبردی» برای ایستادگی در جبهه‌ مقاومت معرفی می‌کند

در این سوره، علاوه بر مفاهیم مثبت یاد شده، عذاب منافقین و مشرکان، عذاب الیم، غضب الهی، تمهید جهنم، عدم ولایت و نصرت الهی، هلاکت و مواردی از این دست نیز مورد اشاره قرار گرفته است؛ که در کنار بشارت‌ها، زمینه را برای توجه هر چه بیشتر به تعالیم الهی و حرکت در مسیر صراط مستقیم فراهم می‌آورد.

چه خوب می‌شود اگر این جمع انبوه از مفاهیم ارزشمند و اثرگذار به عنوان هدفی حیاتی، مهمان نگاه و بیان ما گردد و به صورت نقطه‌زن مورد تدبر قرار گیرد.

بدیهی است هر یک از این مفاهیم، با بار معنایی ویژه‌ خود، نیازمند ساعت‌ها تحلیل و بررسی تخصصی است تا حقیقت وجودی آن‌ها روشن شود.

ازاین‌رو، این سوره با چنین مفاهیم و محتوای ارزشمندی، حقیقتاً شایسته توجه و عنایت ویژه است؛ به‌ویژه در زمانی که انسان در معرض اضطراب، هجمه و فشار قرار دارد و سخت نیازمند تقویت ایمان، تشویق و ترغیب، سکینه و آرامش است.

افزون بر این، به نظر می‌رسد انوار تابناک این سوره چنان وسیع و فراگیر است که دیگر مؤمنان را نیز در معرض پرتوهای ساطع خود قرار می‌دهد و فتح، نصر و فوز الهی را نصیب آنان می‌سازد. بی‌دلیل نبود که آن فرزانه شهید، امام خامنه‌ای، بر قرائت آن برای پیروزی رزمندگان جبهه مقاومت تأکید فراوان داشتند.

بنابراین، سوره فتح را تلاوت کنیم تا خداوند متعال فتح قریب و مبین را نصیبمان فرماید، نصرت عطا کند و سکینه نازل سازد؛ همان حقیقتی که در روزهای جنگ سخت بدان نیازمندیم.

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

إِنَّا فَتَحْنَا لَكَ فَتْحًا مُّبِينًا…