خودشناسی؛ اولین گام برای عبور از تروما

به گزارش خبرنگار ایکنا از اصفهان، مهدی رحمانی، عضو هیئت علمی دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه اصفهان در سومین نشست از سلسله‌نشست‌های «زیستن در زمانه پرهیاهو» با محوریت معرفی کتاب «از تروما تا التیام» که چهارشنبه، ۱۶ اردیبهشت‌ماه، به همت معاونت فرهنگی جهاددانشگاهی واحد اصفهان به‌صورت برخط برگزار شد، اظهار کرد: برای مقابله با هر ترومایی باید ابتدا آن را شناخت، چراکه نمی‌توان با ناشناخته‌ها مقابله کرد و لازمه شناخت، سؤال‌پرسیدن است.

وی ادامه داد: همه مراقبان سلامت، یعنی کسانی که روی کره زمین نقش والد را برعهده گرفته‌اند، انسان‌های فهمیده‌ای نبوده‌اند که درست زندگی کرده باشند تا بتوانند فرزندان خود را درست تربیت کنند و مطالب صحیح را به آن‌ها آموزش دهند تا چگونه زندگی‌کردن را یاد بگیرند. همه انسان‌ها عالم نبوده و همه نوزادان در بهترین شرایط ممکن متولد نشده‌اند تا به رشد و شکوفایی و بالندگی برسند.

عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان تصریح کرد: سؤالاتی که در کتاب «تروما تا التیام» مطرح شده است، باعث کشف خودمان می‌شود. هر انسانی می‌تواند با مطالعه این کتاب دریابد که چگونه انسانی است؛ زیرا برخی از ما واقعاً نقاب‌هایی بر چهره داریم که خودمان نیز آن را باور کرده‌ایم، به‌طوری که گاهی دوست داریم کارهایی انجام دهیم، ولی در برابر دیگران آن را انجام نمی‌دهیم و در حالت پیشرفته‌تر، حتی هنگام تنهایی نیز آن را انجام نمی‌دهیم.

نقاب‌زدن؛ راهکاری برای پنهان‌کردن نقص‌ها

وی گفت: ما نقاب می‌زنیم تا دیگران ما را نشناسند و حتی گاهی خودمان را نیز گول می‌زنیم. در بخش شناخت خود باید تلاش کنیم تا حداقل خود واقعی‌مان را بشناسیم. انسان در طول روز تمامی امیال، خواسته‌ها و آشوب‌های درونی خود را سرکوب می‌کند، ولی هنگام خواب همه پرده‌ها کنار می‌رود و خواب دچار مشکل می‌شود. برخی افراد در اثر شدت سرکوب‌ها، بی‌خواب می‌شوند و با خود کلنجار می‌روند یا اینکه کابوس می‌بینند؛ چراکه می‌توانند خود را در هنگام بیداری سرکوب کنند، اما از پس خواب و رؤیا برنمی‌آیند.

رحمانی تأکید کرد: برخی افراد بدون هیچ دلیلی ناراحت هستند و هر چقدر فکر می‌کنند، منشأ آن را نمی‌یابند. کتاب توصیه می‌کند که هر کس برای شناخت خودش، به خود فرصت دهد. سپس آزمون‌هایی ارائه می‌دهد که می‌توان از آن‌ها کمک گرفت. البته کتاب هیچ‌گاه نمی‌تواند نقش روانشناس را ایفا کند؛ بلکه فقط بازویی کمکی به‌شمار می‌رود. هر مورد روانشناختی با دیگری متفاوت است و کتاب توانایی ارائه راهکار برای هر مورد یگانه را ندارد.

وی با بیان اینکه دریافت راهکار برای هر مشکلی به مشاوره نیاز دارد، اضافه کرد: بعد از شناخت هر مشکل و یافتن ریشه آن، می‌توان به التیام پرداخت. گفتیم که یکی از راه‌های شناخت، پرسیدن دلیل هیجان از خود است. گاهی می‌توانیم به نشانه‌های بدنی‌مان توجه کنیم. برای نمونه، توجه به تن صدا، میزان بشاش و پرانرژی‌بودن، حالت‌های چهره و...؛ سپس آن‌ها را با شخصی که در گذشته بودیم، مقایسه کنیم. بعد از آن می‌توانیم دریابیم که در چه وضعیت روحی‌ قرار داریم.

گاهی بدن زودتر و قوی‌تر از مغز می‌فهمد

به گفته عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان، گاهی ما انسان‌ها در شرایط ثبات و آرام‌بودن نیز غمگین هستیم. همنشینی با انسان‌های آرام و گفت‌وگو با اشخاص امن که هنگام بیان سخنان‌مان از بابت آینده نگرانی برای‌مان ایجاد نمی‌کنند، به ما کمک می‌کند تا خود و تروماهایمان را بهتر بشناسیم.

وی گفت‌وگو با بدن را یکی دیگر از راه‌های شناخت خود معرفی و در این خصوص اظهار کرد: بدن انسان گاهی بسیار زودتر و قوی‌تر از ذهن می‌تواند موقعیت‌ها را تشخیص دهد و این نکته نشان از اهمیت بدن در وضعیت روحی و زندگی دارد. گاهی ویژگی‌هایی درباره بدن ما بیان شده است که باعث می‌شود ناراحت شویم و نسبت به آن حس بدی داشته باشیم.

رحمانی گفت: برای نمونه، انسان‌های فراوانی جرئت رفتن به استخر را ندارند؛ چراکه از بدن خود شرمسار هستند. این افراد همواره برای پوشیدن هر لباسی نگران‌ و در هر عکسی، به زیبا و آراسته‌ بودن خود حساس‌اند. همه این اقدامات بیانگر ترس از زیبانبودن است. بنابراین، از جایی باید با بدن خود سخن بگوییم تا ترس‌ها و کمبود اعتماد به ‌نفس جسمانی را بشناسیم.

چگونه بازخورد مثبت بیشتری می‌گیریم

وی در خصوص مراقبه پیش از خواب که یکی از راه‌های شناخت خود است، بیان کرد: هر کس می‌تواند پیش از خواب یا بلافاصله بعد از بیدار‌شدن به هنگام صبح که هنوز از رخت‌خواب خارج نشده، حداقل پنج دقیقه با خود درباره وقایع روز گذشته و احساساتی که داشته است، مکالمه کند. گاهی توصیه می‌کنم که بعضی از روزها نقاط ضعف و قوت خود را در برابر آیینه بیان کنید؛ این روش‌های به‌ ظاهر ساده در کاهش بسیاری از ترس‌ها و تروماها کمک‌کننده هستند.

عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان با بیان اینکه هر چقدر بیشتر به خود توجه کنیم، نشانه‌های مثبت بیشتری دریافت خواهیم کرد، افزود: خود ما دقیقاً مانند آیینه عمل می‌کند. اگر جلوی آیینه تعظیم کنیم، شخص درون آیینه نیز تعظیم می‌کند و اگر به او مشت بزنیم، او نیز به ما مشت می‌زند. در نتیجه، هر چقدر بیشتر به خود توجه کنیم، عملکرد و بازخورد مثبت‌ بیشتری خواهد داشت.

وی تأکید کرد: می‌توانید وقایع بیرون و درون خود را بنویسید، سپس بعد از مدتی آن‌ها را بخوانید و ارزیابی کنید. این کار به شما کمک می‌کند تا بیشتر خود را بشناسید و بدانید که چه مسیری در زندگی می‌پیمایید. هر چقدر بهتر خود را بشناسید، بهتر می‌توانید زخم‌های درونی خود را درمان کنید. بخش آخر کتاب «از تروما تا التیام» به پردازش تروما می‌پردازد که التیام را نیز در دل خود دارد. از ابتدای کتاب تا اینجا، دریافتیم که چگونه خود را بشناسیم و چه آزمون‌هایی باید انجام دهیم تا این شناخت عمیق‌تر شود.

رحمانی ادامه داد: از جمله تکنیک‌های التیام‌بخشی، گریه‌کردن، فریادزدن، دویدن و پای‌کوبی است. پای‌کوبی در بعضی از آیین‌ها و سنت‌ها وجود دارد که تکنیکی برای سوگواری است. در این کتاب، پای‌کوبی فرصتی برای فراموش‌کردن معرفی شده است. کارکردهای التیام‌بخشی هیچ ربطی به نقشی ندارد که افراد در زندگی دارند و بسیاری از زنجیرها و قفس‌هایی را که به دور خود کشیده‌ایم، از بین می‌برد.

وی گفت: گاهی در زندگی، بعضی از مشکلات به گره کور تبدیل می‌شود که به هیچ روشی نمی‌توانیم آن را باز کنیم. در چنین شرایطی باید همه‌چیز را رها کنیم و به چیز دیگری بپردازیم، حتی برای زمان کوتاهی چای بنوشیم یا با دوستی گفت‌وگو کنیم، سپس بازگردیم و برای حل آن تلاش کنیم. آن وقت می‌بینیم که مشکل به آسانی حل می‌شود؛ چراکه گاهی ذهن ما مانع‌هایی ایجاد می‌کند که فقط با رهاکردن می‌توان از پس آن‌ها برآمد.