زخم تجاوز بر پیکره تکایای تخت فولاد
موج انفجارهای ناشی از حملات دشمن متجاوز آمریکایی صهیونیستی، قلب تاریخ و تمدن اصفهان را هدف قرار داد و تکایای تخت فولاد نیز از این آسیبها مصون نمانده است.
اشتیاق شرکت در یکی دیگر از سلسله تورهای گردشگری تخت فولاد با نام «عصر دلگشا» موجب شد که در هفدمین روز از اردیبهشتماه، با گروهی از علاقهمندان به گردش در این آرامستان همراه شوم. قدمزدن در میان تکایا و قبور تاریخی، این بار با تمرکز بر «آسیبهای تکایای تخت فولاد ناشی از حملات دشمن متجاوز» همراه بود؛ موضوع مهمی که قلب دغدغهمندان حفظ و نگهداری میراث ملی، دینی و تاریخی را درهم فشرد. وزش نسیم دلانگیز بهاری و آفتاب نیمسوز عصر پنجشنبه، تجلیبخش این مسیر و بقعه تاریخی بابارکنالدین، وعدهگاه علاقهمندان به این گردش چندساعته بود.
محمدمهدی کلانتری، استاد دانشگاه سوره و پارس تهران در رشته مرمت و احیای بناهای تاریخی و راهنمای این گردش در ابتدا با توضیحات مختصری در خصوص مقبره بابا رکنالدین اظهار کرد: برخلاف الگوهای رایج معماری که بر پایه مربع و مستطیل استوارند، این بنا دارای نقشه پنجضلعی است. این طراحی هوشمندانه که ورودی آن دقیقاً به سمت قبله هدایت میشود، احتمالاً با هدف تجلی ارادت به پنج تن آل عبا(ع) انجام شده است.
وی افزود: تکرار عدد ۱۲ در اجزای بنا، از جمله دوازده ترْک گنبد و ترکیب پنج گوشه داخلی با هفت گوشه بیرونی (با احتساب سردر ورودی)، نمادی از دوازده امام شیعه است که نشان از پیوند عمیق معنا و مفهوم اعداد با فرم معماری دارد.
این کارشناس مرمت با توضیح ساختار گنبد، به ویژگی «دوپوسته گسسته» اشاره کرد و گفت: در این بنا، دو گنبد با ارتفاعات متفاوت وجود دارد که از نظر فنی با سنتهای معماری دوره سلجوقی، ایلخانی، تیموری و صفوی همخوانی دارد. برای درک بهتر، میتوان این ساختار را با گنبد مسجد جامع امام(ره) اصفهان مقایسه کرد که اختلاف ارتفاع میان دو پوسته آن به ۱۹ متر میرسد.
وی همچنین با اشاره به وجود یک «چلهخانه» در بخش بیرونی بنا توضیح داد: در گوشهای از بنا، فضایی با دسترسی پلهای وجود دارد که طبق روایتهای تاریخی، محل عبادت و چلهگذرانی شیخ بهایی بوده است. این فضا که میتواند نمازخانهای کوچک نیز باشد، از بخشهای باارزش معنوی این مجموعه است.
بخش پایانی و اصلی سخنان کلانتری در مقبره بابارکنالدین به آسیبشناسی بنا اختصاص داشت و با هشدار نسبت به خطرات ناشی از موج انفجار و پدیده فرونشست یادآور شد: در طراحی ورودیهای نور و مشبکهای آجری این مقبره، شیشههای سکوریت قرار داشتهاند که در برابر نیروهای جانبی ناشی از موج انفجار که مشابه اثر زلزله عمل میکند، فروریخته است. بازشدگی ترکهای بالای مزار و خراش به سنگ مرمر مزار نیز آسیبهای دیگر این بنا هستند. انفجارها موجب جابهجایی لایههای خاک و تهدیدی جدی برای پایداری سازهای بناهای تاریخی و همچنین تشدید پدیده فرونشست اصفهان بهشمار میرود.
حمله به سایتهای تاریخی، جنایت جنگی است
پس از اتمام توضیحات در مقبره بابارکنالدین، حرکت به سوی آرامگاه مادر شاهزاده آغاز شد. کلانتری در ابتدای حضور در این مکان با رد ادعای تفکیک میان حکومت و مردم تأکید کرد: حملات دشمن متخاصم در جنگ اخیر، مستقیماً زیرساختهای مدنی، مراکز درمانی از جمله بیمارستانهای هلال احمر و مدارس را هدف قرار داد.
وی با بیان آماری از خسارات وارده، به تخریب یا آسیب جدی به ۱۴۹ اثر ثبت ملی اشاره کرد و افزود: آثار ارزشمندی نظیر مجلس سنا در تهران (مجلس خبرگان فعلی)، کلانتری بازار تهران با قدمت صدساله، پلیس آگاهی و ساختمان قوه قضائیه در حریم کاخ گلستان قرار داشتند و آسیب جدی دیدند. بناهای تاریخی در اصفهان نیز که در حریم میدان نقش جهان قرار دارند، مورد اصابت قرار گرفتند.
این کارشناس بناهای تاریخی، آسیب به چهار سایت ثبت جهانی ایران، از جمله کاخ گلستان و آثار تاریخی در اصفهان و خرمآباد را یادآور شد و ادامه داد: طبق کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه و کنوانسیون ۱۹۷۲، هدف قرار دادن سایتهای تاریخی در زمان جنگ، مصداق جنایت جنگی و نسلکشی فرهنگی است که باید در دادگاههای بینالمللی مورد پیگیری و مطالبه غرامت قرار گیرد.
وی با اشاره به آسیبهای بنای مقبره مادر شاهزاده گفت: کلافکشی آهنی سازه که پیش از وقوع جنگ انجام شده بود و اقدامی مرمتی بهشمار میرود و همچنين مشبکهای توخالی بنا موجب جلوگیری از موج انفجار و آسیب شدید به بنا شد. دیوارههای اطراف تکیه نیز چندین ترک برداشتهاند که تا پیش از انفجار وجود نداشت.
کلانتری تصریح کرد: بناهای تاریخی بهدلیل مسئله فرونشست اصفهان آسیبهایی داشته، اما شدت انفجارها نیز همچون زلزله عمل کرده و بنا را لرزانده است.
آسیبهای بنای تکیه خوانساری
ادامه برنامه عصر دلگشا، حرکت به سوی «تکیه خوانساری» بود. کلانتری با اشاره به آسیبشناسی این بنا گفت: پرتابههایی به سوی گنبد تکیه خوانساری آمده و شیشهها را شکسته، ارسیها را مورد اصابت قرار داده و به کاشیها نیز آسیب رسانده است. تیزههای موجود در قوس بنا هم ترک برداشتهاند. یکی از درهای این بنا بر اثر موج انفجار کاملاً کنده و دیوار آن نیز تخریب شده بود که بهتازگی مرمت شدند.
وی بیان کرد: تکانههای بنا ناشی از انفجار موجب شده قاب بنا در بعضی نقاط تکان بخورد و درگاه بنا از بدنه جدا شود. در فضای داخلی تکیه خوانساری نیز ترک دیوارها روی گچبری مشهود است. حتی نقاشی متعلق به دوران قاجار که روی دیوار این بناست نیز از ترک ناشی از انفجارها مصون نمانده است.
پذیرایی با آش رشته و چایی در فضای دلانگیز باغ طوبی، پیش از حرکت به طرف تکیه کازرونی، سوخت لازم برای حرکت افراد گروه را تأمین کرد.
کارشناس بناهای تاریخی گروه با ورود به تکیه کازرونی توضیح داد: موج انفجار به ارسی ارزشمند تکیه که همین سال قبل از سوی شهرداری اصفهان و مجموعه تخت فولاد مرمت شد، آسیب جدی رسانده است. فقط یک در از پنج دری بنا نیز سالم مانده و مابقی آلات و لقط درهای چوبی شکستهاند.
خاتمه این گردش چندساعته در تخت فولاد، تجمع و قرائت صلوات بر سر مزار یکی از سربازان وطن، متعلق به دوران مشروطیت بود که در تکیه کازرونی به خاک سپرده شده است.
انتهای پیام
