حجتالاسلام خسروپناه:
حکمرانی شبکهای جایگزین تصدیگری وزارت علوم شود
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در مراسم تجلیل از سرآمدان آموزشی دانشگاه آزاد اسلامی، ضمن نقد جدی به ساختار «تصدیگری» در وزارت علوم، مدل «حکمرانی شبکهای» را تنها راه حل چالشهای کشور در بازهای کوتاهمدت دانست. وی با تأکید بر اینکه معلمی پیشهای آمیخته با عشق است، دانشگاه آزاد را به دلیل ظرفیتهای عظیم رسانهای و آموزشی، الگویی بالقوه برای پیشرانی در تحول حکمرانی علمی کشور معرفی کرد.
به گزارش ایکنا به نقل از مرکز رسانه و روابط عمومی شورای عالی انقلاب فرهمگی، مراسم بزرگداشت مقام استاد و تجلیل از سرآمدان آموزشی این دانشگاه صبح امروز شنبه ۱۹ اردیبهشت ماه با حضور حجتالاسلام والمسلمین عبدالحسین خسروپناه، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، اساتید، مدیران و نخبگان علمی برگزار شد. در این مراسم، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با ایراد سخنرانی کلیدی، به تبیین معنای عملیاتی بزرگداشت استاد و ترسیم چشمانداز دانشگاه تراز پرداخت.
خسروپناه در ابتدای سخنان خود با قرائت آیهای از کلامالله مجید و صلوات بر محمد و آل محمد(ص)، یاد و خاطره شهدای انقلاب، شهدای دانشگاه و بهویژه شهید معلم را گرامی داشت و اظهار کرد: ما همه از رهبر عزیزمان آموختیم که چگونه زیستن و چگونه ماندن را، امروز شما اساتید عزیز در خط مقدم جهاد علم و فناوری ایستادهاید؛ جهادی که سلطان همه میدانهاست و آینده جهان را رقم میزند.
وی با تأکید بر رسالت دانشگاه در تربیت نیروی انسانی تراز، افزود: خوشحالم که دانشگاه آزاد اسلامی دانشجویانی مؤمن، متعهد، وطنخواه و اثربخش برای جامعه علمی و عملی تربیت میکند؛ این همان سرمایهای است که کشور به آن نیازمند است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تقدیر از هیئت امنا و هیئت رئیسه دانشگاه آزاد اسلامی، بهویژه رنجبر، رئیس این دانشگاه، خاطرنشان کرد: از نزدیک در جریان کارهای فراوان و بزرگی هستم که در این مدت کوتاه با همت والای رنجبر و تیم همراهشان در دانشگاه آزاد انجام شده است. بخشی از این گزارشها امروز شنیده شد که بسیار مورد استقبال قرار گرفت. دانشگاه آزاد اسلامی امروز در حال انجام کارهای بزرگی در سطح کشور است که شایسته تقدیر است.
خسروپناه با تأکید بر اینکه نمیخواهم بحث فلسفی یا انتزاعی درباره بزرگداشت استاد مطرح کنم، اظهار کرد: از دل همان فلسفه و آیات و روایات، یک معنای عملیاتی و انضمامی از بزرگداشت استاد فهمیدهام که در چهار محور قابل ارائه است.
تأمین معیشت شایسته؛ اولین گام پاسداشت استاد
وی در تشریح اولین محور گفت: نخستین معنای انضمامی پاسداشت استاد، توجه به معیشت اوست. میدانم که کشور با چالشهای اقتصادی مواجه است و انتظار تغییرات تحولاتی فوری شاید معقول نباشد، اما خوشبختانه تغییرات خوبی در وزارت علوم آغاز شده و در دانشگاه آزاد نیز دنبال خواهد شد. من عقیده دارم که «کل دانشگاه» یک بسته واحد است؛ بهبود معیشت استاد باید همراه با توجه به وضعیت کارکنان باشد، چرا که همه اجزای یک پیکرهاند.
خسروپناه با اشاره به بازتاب گسترده فعالیت ورزشکاران و هنرمندان در رسانهها، تصریح کرد: وقتی تیم ملی فوتبال گلی میزند، کل ملت شاد میشوند اگر رسانههای ما شروع به معرفی اساتید فرهیخته و اثرگذاری کنند که در میدان عمل گرهگشایی میکنند، حال مردم خوشتر خواهد شد.
وی افزود: بسیاری از خدمات انسانی و علمی اساتید ناشناخته مانده است. مردم نمیدانند معلم بهروز و اثرگذار چه میکند. دانشگاه آزاد با ظرفیت رسانهای معادل سه وزارتخانه (علوم، بهداشت، و فرهنگ و ارشاد)، باید این اساتید را به دنیا و مردم معرفی کند.
بازنشستگی به معنای بستن در دانشگاه نیست
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با انتقاد از رویه رایج در برخورد با اساتید بازنشسته، اظهار کرد: استاد فرهیخته و اثرگذار، بازنشستگی برایش معنا ندارد. اشتباه است که وقتی استادی بازنشسته میشود، راهش را از دانشگاه ببندیم و عملاً عمر مؤثر او را کوتاه کنیم.
وی پیشنهاد کرد: حتی اگر استادی دیگر توان تدریس تماموقت نداشته باشد، باید هفتهای یکی دو ساعت در دانشگاه حاضر شود، تجربیات خود را منتقل کند، با اساتید جوان گفتوگو کند، این یعنی پاسداشت واقعی. اتاق استاد و امکانات دانشگاه باید در خدمت انتقال تجربه نسلها باشد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در تشریح چهارمین محور، بر ضرورت تجهیز دانشگاه به امکانات پژوهشی پیشرفته تأکید کرد و گفت: پاسداشت استاد فقط در کلاس درس نیست. استاد دانشگاه کنار کلاس، به آزمایشگاه و کارگاه نیاز دارد. ما باید برترین آزمایشگاههای ملی را در دانشگاههای خود داشته باشیم.
وی با اشاره به ظرفیتهای دانشگاه آزاد اسلامی افزود: دانشگاه آزاد باید دارای آزمایشگاههای ملی در تراز جهانی باشد تا اساتید و پژوهشگران بتوانند با استفاده از برترین امکانات، پروژههای بزرگ علمی و کاربردی را پیش ببرند. گزارشهایی که امروز درباره دستاوردهای دانشگاه شنیدیم، نشان میدهد که ما حتماً به چنین آزمایشگاههایی نیاز داریم تا بتوانیم برخی بیماریها را درمان کنیم، فناوریهای نوین را بومیسازی کنیم و انسانهای کارآمدی را پرورش دهیم. این یعنی پاسداشت کاربردی و علمی از استاد.
دانشگاه آزاد؛ پیشران تحول با ظرفیت سه وزارتخانه
خسروپناه خاطرنشان کرد: دانشگاه آزاد اسلامی امروز از نظر امکانات و مأموریت، معادل سه وزارتخانه (علوم، بهداشت، و فرهنگ) فعالیت میکند. این ظرفیت عظیم رسانهای، پژوهشی و آموزشی باید در خدمت معرفی اساتید فرهیخته، تولید دانش بومی و حل چالشهای کشور قرار گیرد.
وی افزود: اگر این چهار محور (معیشت، رسانه، بهرهگیری از بازنشستگان و تجهیزات پژوهشی) را بهصورت جدی دنبال کنیم، آنگاه میتوانیم ادعا کنیم که واقعاً مقام استاد را بزرگ داشتهایم. این عرایض نه فلسفی بود و نه انتزاعی؛ بلکه نقشهراهی عملیاتی برای تحول در تکریم مقام معلم است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، در ادامه سخنرانی خود در مراسم تجلیل از سرآمدان آموزشی دانشگاه آزاد اسلامی، به تشریح چالشهای حکمرانی در نظام آموزش عالی و ارائه راهکارهای عملیاتی برای تحول در این حوزه پرداخت.
خسروپناه با تأکید بر ضرورت تجهیز دانشگاهها به آزمایشگاههای ملی در تراز جهانی، ابراز کرد: وقتی به یک استاد، امکانات آزمایشگاهی و کارگاهی پیشرفته میدهید، فقط یک نفر تقویت نمیشود؛ با آن آزمایشگاه، دهها پژوهشگر توانمند میشوند و دهها گره از مشکلات کشور باز میشود. این یعنی پاسداشت واقعی هنرمند و دانشمند.
وی با اشاره به طرح استاد - شاگردی که با همت شهید تهران در دانشگاه آزاد اسلامی طراحی شده بود، افزود: این طرح انسانساز در شورای گسترش وزارت علوم تصویب نشد، اما وقتی به شورای عالی انقلاب فرهنگی بردیم، با حمایت اعضا تصویب گردید. سؤال من این است: چرا باید استادی که هنرمند است، نگارگر است، قلمزن است یا در حوزه صنایع دستی تخصص دارد، صرفاً به دلیل نداشتن مقاله، از چرخه رسمی آموزش و تربیت نسل کنار گذاشته شود؟
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با بیان اینکه بسیاری از صنایع دستی فاخر کشور توسط اساتیدی اداره میشود که ممکن است مقاله علمی - پژوهشی نداشته باشند، خاطرنشان کرد: دانشگاه آزاد اسلامی با همت اساتید ارزشمندی چون دکتر رنجبر، در حال تربیت نسل جدیدی از هنرمندان و صنعتگران است. این ظرفیتها باید با حمایتهای همهجانبه و حذف موانع بوروکراتیک، شکوفا شود.
نقد حکمرانی سلسلهمراتبی؛ وزارت علوم، تصدیگری را رها کند
خسروپناه با انتقاد از ساختار فعلی حکمرانی در حوزه علم و فناوری، تصریح کرد: امروز در نظام حکمرانی ما، شورای عالی انقلاب فرهنگی سیاستهای کلان را مصوب میکند، وزارت علوم هم سیاستگذاری اجرایی میکند و هم تصدیگری! یعنی هم برنامهریزی میکند، هم گسترش میدهد و هم اجرا را نظارت میکند. این بدترین نوع حکمرانی در دنیاست.
وی با طرح این پرسش که آیا کارشناسان ستادی وزارت علوم بهتر از اساتید دانشگاههای شریف، تهران، امیرکبیر، شهید بهشتی و دانشگاه آزاد میتوانند نیازهای علمی و گسترش رشتهها را تشخیص دهند؟ تأکید کرد: بهعنوان کسی که ۳۰ سال با دانشگاه زندگی کردهام، شهادت میدهم که اساتید فرهیخته و رشید ما کاملاً توانایی برنامهریزی، تشخیص نیاز کشور و مدیریت گسترش علمی را دارند. وزارت علوم باید تصدیگری را رها کند و اختیارات گسترش و برنامهریزی را به دانشگاههای بزرگ و توانمند واگذار نماید.
اختیار دانشگاهها در تعیین معیارهای ارتقا و دفاع از رساله
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به تصمیم اخیر برخی دانشگاهها مبنی بر حذف شرط مقاله برای دفاع از رساله دکتری، گفت: بگذارید دانشگاهها خودشان تصمیم بگیرند. اگر دانشگاهی تشخیص دهد که برای دفاع از رساله، نیاز به مقاله نیست و یک کار اثربخش عملی مهمتر است، باید این اختیار را داشته باشد.
وی افزود: البته مقاله نباید حذف شود، اما نباید تنها معیار باشد. ما در آییننامههای جدید، فصلی را تحت عنوان اثرگذاری اضافه کردهایم تا در سبد ارزیابی اساتید، علاوه بر مقاله، به خدمات عملی و حل مسئله نیز امتیاز داده شود. من معتقدم استادی که با تیم پژوهشیاش توانسته یک نوزاد یا کودک را از وضعیت بحرانی نجات دهد و به زندگی بازگرداند، شایسته ارتقا به مرتبه "استاد تمام" است. چرا؟ چون دانش او اثرگذار بوده و گرهای از کار مردم باز کرده است.
خسروپناه با تأکید بر ضرورت گفتمانسازی برای تغییر ساختارهای حکمرانی، خاطرنشان کرد: امام راحل(ره) و رهبر معظم انقلاب بسیاری از مطالبات خود را از طریق گفتمانسازی پیش بردند، زیرا میدانستند برخی متولیان اجرا، بدون فشار گفتمانی، تغییرات را نمیپذیرند. ما نیز باید با گفتمانسازی، مطالبهگری برای تحول در حکمرانی علم و فناوری را جدی بگیریم.
وی با بیان اینکه حکمرانی سلسلهمراتبی برای حل مشکلات کشور حداقل ۲۰ سال زمان نیاز دارد، تصریح کرد: اما اگر حکمرانی شبکهای شکل بگیرد و به دانشگاهها و اساتید اعتماد شود، میتوانیم بسیاری از چالشهای کشور را در بازهای حدود ۴ سال حل کنیم. این ادعایی است که بر اساس یک دهه تجربه در حوزه حکمرانی علم و فناوری عرض میکنم.
خسروپناه در پایان سخنان خود با اشاره به جایگاه والای معلم و استاد، اظهار کرد: عارفان علم و عاشقان دانایی، بهترین مردم هستند و معلم شدن، عشق میخواهد. دانش بدون عشق، ناقص است و عشق بدون دانش، ناتمام. هر که عاشق شد، توانست بداند و اثرگذار باشد. امیدوارم با همت شما اساتید ارجمند، دانشگاه آزاد اسلامی به عنوان پیشران تحول در حکمرانی شبکهای و تولید دانش اثرگذار، الگویی برای سایر دانشگاههای کشور باشد. به برکت صلوات بر محمد و آل محمد(ص)، مسیر تعالی علم و فناوری کشور هموار شود.
