بازسازی خرمشهر از مسیر گردشگری جنگ
آثار برجایمانده از هشت سال دفاع مقدس در خطه خرمشهر، یک ظرفیت بزرگ گردشگری است که با عنایت به پیامدهای مثبت اقتصادی و اجتماعی، میتوانند نقشی اساسی در بازسازی این شهرستان مرزی و جنگزده ایفا کنند.
در تقویم جمهوری اسلامی ایران، سوم خردادماه، بهمناسبت سالروز فتح خرمشهر، روز مقاومت، ایثار و پیروزی نامگذاری شده است. خرمشهر در اذهان تمام ما ایرانیها جایگاه ویژهای دارد؛ حتی اگر به آن شهر سفر نکرده باشیم، با تکتک وقایع و اتفاقاتش آشناییم؛ گویی با تمام فجایع دشمن در اشغال این شهر زندگی و رشادت جوانان غیور این مرز و بوم را مشاهده کردهایم.
قطعاً وقایع و اتفاقات رخداده در این شهر باید در تاریخ ایرانزمین و در ذهن و یاد ایرانیان ثبت و عظمت حماسهآفرینی مردمان این دیار جاودانه شود. یکی از روشهای نیل به این هدف، توسعه گردشگری جنگ است. در میان گونههای صنعت گردشگری، گردشگری جنگ جایگاهی برجسته و ممتاز دارد؛ زیرا همواره هر سرزمینی که صحنه نبرد میشده، شاهد حضور و رشد گردشگری نیز بوده است؛ گردشگرانی که برای کاستن از پیامدهای تلخ حملات راهی آن سرزمین میشوند و یا در دوران پساجنگ، برای دیدن آثار بهجامانده از صحنه نبرد، علاقهمند به حضور و مشاهده آثار و پیامدهای آن هستند.
این شاخه از گردشگری، از رهگذر نمایش ویرانیهای جنگ، افزون بر بیدارکردن حس همدردی و عواطف انسانی در وجود گردشگران و فریاد تظلمخواهی یک ملت، به حراست از تاریخ معنوی و حماسی آن ملت هم میانجامد. بزرگداشت جانباختگان جنگ، چه سربازان، چه مردم عادی و چه شهروندان بیپناه، نقطه اشتراک همه ملتها و دولتهاست و هرگز در چارچوب یک ملت، دین یا آیین خاصی محصور نمیشود.
آثار برجایمانده از هشت سال دفاع مقدس در خطه خرمشهر، یک ظرفیت بزرگ گردشگری است که با عنایت به پیامدهای مثبت اقتصادی و اجتماعی، میتوانند نقشی اساسی در بازسازی این شهرستان مرزی و جنگزده ایفا کنند؛ اما از آنجا که این شاخه از گردشگری بهدرستی ساماندهی نمیشود و تصوری دقیق از آن در کشور وجود ندارد، به گردشگری پایدار تبدیل نشده است و فقط بازدیدکنندگانی در قالب کاروانهای راهیان نور، آن هم از سوی مراکز دولتی و نه خصوصی، راهی این منطقه میشوند؛ در صورتیکه میتوان با ارجنهادن به گردشگری جنگ، زمینه را برای آبادانی آن فراهم آورد.
چهار شاخص اصلی در توسعه گردشگری جنگ
استان خوزستان با همه قابلیتها و توانمندیهای نهفته در اعماق تاریخ و جغرافیای خود، همچنان در زمره استانهای کمترتوسعهیافته کشور جای میگیرد. خرابیهای برجایمانده از هشت سال دفاع مقدس، بر دشواریهای اقتصادی این منطقه افزود؛ اما شگفتآور آنکه، همین آثار بهظاهر ویرانگر، امروز به مقصدی جذاب برای گردشگران تبدیل شده است و حتی ظرفیت آن را داراست که بیشتر از این در اقتصاد استان نقشآفرینی کند.
در توسعه گردشگری جنگ، سهم چهار شاخص اصلی نقشآفرین، یعنی دولت، استراتژیهای قیمتگذاری، رسانهها و تبلیغات و یادبودها و مراسم، با افزایش نرخ بازدید گردشگران، رابطهای مثبت و معنادار دارند. در خرمشهر، شاخص یادبودها و مراسم، بیشترین میزان مطلوبیت را از دیدگاه گردشگران به خود اختصاص داده، چنانکه برگزاری برنامههایی همچون اردوهای راهیان نور و اختصاص هفته دفاع مقدس، از مؤثرترین ابزارها برای جذب گردشگر به این مناطق بوده است. گردشگرانی که تحت تأثیر یادبودها و مراسم به این منطقه سفر کردهاند، دیگران را نیز به این سفر ترغیب میکنند و درواقع، خود به سفیرانی برای توسعه گردشگری جنگ تبدیل میشوند.
در عوض، شاخص تأثیر دولت در توسعه گردشگری جنگ مربوط به خرمشهر، کمترین میزان مطلوبیت را در میان گردشگران کسب کرده است. علاوه بر این، در عملکرد دولت در عرصه روابط بینالملل و معرفی جهانی این ظرفیتهای تاریخی، کاستیهایی جدی وجود دارد.
در بررسی شرایط گردشگران خرمشهر، چند نکته جالب آشکار میشود. مثلاً، ۹۰ درصد از بازدیدکنندگان موزه جنگ خرمشهر، خود هرگز درگیر جنگ نبودهاند. این آمار نشان میدهد که نسلهای پس از جنگ، مخاطبان اصلی این نوع گردشگری هستند و بنابراین، انتقال مفاهیم و ارزشهای دفاع مقدس به این نسل، باید در کانون برنامهریزیها قرار گیرد. همچنین، تقریباً ۷۰ درصد از گردشگران برای نخستین بار از این موزه بازدید کردهاند؛ این رقم، هم مؤید ظرفیت زیاد جذب گردشگران جدید است و هم هشدار میدهد که برای تبدیل بازدیدکنندگان بار اول به گردشگران وفادار و تکراری، باید برنامهریزی جدیتری صورت پذیرد. جالب توجه آنکه، سطح تحصیلات گردشگران جنگ در خرمشهر نیز عمدتاً بالاست که این ویژگی، هم فرصت است و هم الزام؛ به این معنا که میتوان از ظرفیت علمی و فرهنگی این گروه در راستای حفظ و نشر ارزشهای دفاع مقدس بهره برد، اما از سوی دیگر، انتظارات آنان از کیفیت تسهیلات و خدمات گردشگری نیز طبیعتاً بیشتر خواهد بود.
چه باید کرد
دولت: با توجه به کمترین میانگین مطلوبیت در میان گردشگران، دولت باید در عرصه روابط بینالملل و معرفی جهانی ظرفیتهای گردشگری جنگ خرمشهر، گامهای مؤثرتری بردارد. همچنین، حمایتهای مالی و اقتصادی از گردشگران، بهویژه در حوزه هزینههای سفر و اقامت، نیازمند بازنگری است.
موزه جنگ خرمشهر: بیشترین میانگین مطلوبیت مربوط به یادبودها و مراسم نشان میدهد که تقویت برنامههایی همچون هفته دفاع مقدس، اردوهای راهیان نور و مراسم یادمانی، مؤثرترین راهکار برای جذب گردشگر و تبلیغ دهانبهدهان است.
رسانهها: فعالیت رسانهها و تبلیغات، تأثیر بسیار مثبت و معناداری با افزایش نرخ بازدید دارد. از اینرو، صدا و سیما، شبکههای اجتماعی و پیامرسانهای داخلی باید با تولید محتوای جذاب و فاخر در معرفی موزه جنگ خرمشهر و ارزشهای دفاع مقدس، نقش خود را ایفا کنند. تأکید بر جنبههای آموزشی، فرهنگی و انسانی گردشگری جنگ، میتواند مخاطبان بیشتری را جذب کند.
برنامهریزان گردشگری: سطح بالای تحصیلات گردشگران و نیز حضور گردشگران خانوادگی و دوستانه، بیانگر ضرورت ارائه خدمات و تسهیلات متناسب با این گروههاست. ایجاد امکانات رفاهی، مراکز آموزشی فرهنگی برای کودکان و نوجوانان و نیز فضاهایی برای گفتوگو و تبادل نظر میان گردشگران، میتواند تجربه سفر را غنیتر کند و انگیزه بازدید مجدد را افزایش دهد.
بیشک، سرمایهگذاری در گردشگری جنگ در شرایطی که ایران در 40 سال گذشته، حداقل سه مرتبه مورد هجوم آشکار دشمنان واقع شده، افزون بر بازسازی اقتصادی مناطق جنگزده، به حفظ و انتقال گنجینه گرانبهای دفاع مقدس و ارزشهای انقلاب اسلامی به نسلهای آینده نیز یاری خواهد رساند.
انتهای پیام
