گذری بر جلوههای نیکوکاری در تخت فولاد
مجموعه تخت فولاد با برگزاری تور ویژه گردشگری با محوریت معرفی شخصیتهای نیکوکار مدفون در این آرامستان و آثار ماندگار آنها، بستری برای آشنایی علاقهمندان با ریشههای فرهنگی نذر و بخشش در تاریخ ایران فراهم کرد.
به گزارش خبرنگار ایکنا از اصفهان، رویداد «دلنواز» با محوریت گردشگری جلوههای فرهنگ وقف، نذر و احسان در تخت فولاد، بهمناسبت عید قربان، عصر پنجشنبه، هفتم خردادماه با حضور جمعی از شهروندان در این آرامستان برگزار شد.
آغاز این رویداد از تکیه بابا رکنالدین بود. به گفته احمد ناظمی، راهنمای این تور، احسان مفهومی کلی است که وقف و نذر ذیل آن قرار دارند و بهمعنای انجام کار نیکو و رساندن نفع نیکو و شایسته ستایش به دیگران با انگیزه معنوی و بدون هیچگونه چشمداشت مادی است.
حضرت ابراهیم(ع) در عید قربان، عزیزترین دارایی خود، حضرت اسماعیل(ع) را به خداوند تقدیم کرد. این بزرگترین نمونه احسان در طول تاریخ است؛ چراکه ایشان قصد داشت با انجام این کار درس بزرگی به همه انسانها بدهد، بدون اینکه چشمداشتی داشته باشد. خداوند در برابر این اقدام حضرت ابراهیم(ع)، علاوه بر بازگرداندن حضرت اسماعیل(ع)، فرزند دیگری، یعنی حضرت اسحاق را نیز به او عطا کرد.
از جمله زیرشاخههای احسان میتوان به وقف و نذر اشاره کرد. نذر بهمعنای تعهد انسان به خداوند برای انجام کاری نیک یا ترک کاری بد است و اگر کسی مطابق با شرایطی که انتظار داشت، نتوانست نذر خود را ادا کند، باید کفاره آن را بپردازد. در آیه ۳۵ سوره آلعمران نیز درباره نذر سخن گفته شده است.
وقف نیز نوعی صدقه جاریه است، به این معنا که مالی به دیگران بخشیده میشود تا از آن منافع آن استفاده کنند. در وقف باید اصل مال موجود باشد تا بتوان از منافع آن بهره برد. وقف پیش از اسلام نیز رواج داشت و بزرگترین واقف در طول تاریخ، حضرت علی(ع) است.
سازههای وقفی
سنگابها نمونهای از وقف هستند که چند تای آنها در تکیه بابا رکنالدین، تکیه کازرونی، تکیه میرفندرسکی و... موجود است. منفعت سنگاب، آبی است که در آن میریزند تا دیگران بتوانند از آن استفاده کنند. آب در همه ادیان توحیدی و غیرتوحیدی اهمیت ویژهای دارد و در اسلام مظهر روشنی، پاکی و زندگی است. قرآن درباره آب میفرماید: «وَجَعَلْنَا مِنَ الْمَاءِ كُلَّ شَيْءٍ حَيٍّ؛ هر چیز زندهای را از آب آفریدیم.»
تاریخی که روی سنگاب تکیه بابا رکنالدین حک شده بود، از بین رفته است، ولی با توجه به مرمتهای دوره صفوی و بعد از آن، میتوان حدس زد که در سال ۱۱۵۹ هجری قمری ساخته شده است. سنگاب یکی از بناهای وقفی بهشمار میرود که در فرهنگ شیعه رواج دارد و در فرهنگ اهل سنت کمتر به چشم میخورد؛ چراکه فلسفه آن به واقعه عاشورا برمیگردد. حاج آقا منیر بروجردی، از جمله کسانی بود که سلامدادن بر امام حسین(ع) و لعنت بر یزید را بعد از آب نوشیدن به شیعیان توصیه کرد. «آب چو نوشی، بکن لعنت حق بر یزید» جملهای منسوب به ایشان است که بر دیواره یکی از سنگابهای تخت فولاد نگاشته شده است.
در گذشته روی سنگ قبرها حفرههایی ایجاد و درون آنها را با آب پر میکردند تا جانداران از آن استفاده کنند و باقیاتالصالحاتی برای فرد متوفی باشد. این حفرهها، تشتاب نام دارد. از جمله نذرهایی که در تخت فولاد رواج داشته است، میتوان به پخت آش رشته در تکیه بابا رکنالدین اشاره کرد. این سنت در گذشته وجود داشت، مدتی رکود یافت و امروز دوباره به همت مجموعه تخت فولاد احیا شده است. این نذر کاملاً مردمی است و عصر روزهای پنجشنبه انجام میشود.
بزرگترین خیران و واقفان اصفهان
همچنین، در مجموعه تخت فولاد میتوان حسینیه برادران مرحوم علی و حسین همدانیان را مورد توجه قرار داد. علی همدانیان در سال ۱۲۸۰ و برادرش در ۱۲۸۳ متولد شدند. علی که برادر بزرگتر بود، چند کارخانه در اصفهان تأسیس و برای ۱۲ هزار نفر شغل ایجاد کرد. بعد از فوت علی همدانیان که فرزندی نداشت، حکومت پهلوی کارخانههای او از جمله کارخانه سیمان در شهر ابریشم، شرکت نساجی بافتناز و شرکت قند و شکر نقش جهان را تصاحب کرد؛ سپس حسین همدانیان برای نجات اموالی که از برادرش به او ارث میرسید، آنها را دوباره از حکومت خریداری و خیریهای ایجاد کرد تا همه اموال را وقف خیریه همدانیان کند، چراکه او نیز فرزندی نداشت. امروز، این خیریه یکی از بزرگترین خیریههای اصفهان است.
حسین همدانیان بعد از تأسیس خیریه و وقف اموال، ۱۷ مدرسه در سطح شهر اصفهان، خوابگاهی دانشجویی برای دانشگاه اصفهان و دانشگاه تهران و مصلای دانشگاه اصفهان را ساخت. بعد از انقلاب اسلامی، شرکتها و کارخانههایی که برای بار دوم از سوی حکومت پهلوی تصاحب شده بود، به خیریه همدانیان بازگردانده شد و این خیریه دوباره آغاز به کار کرد. این اقدام برادران همدانیان یکی دیگر از نمونههای وقت و احسان شخصیتهای مدفون در تخت فولاد است.
محمدباقر زند کرمانی از جمله روحانیون مجتهد مدفون در تخت فولاد است که خدمات اجتماعی و عامالمنفعه فراوانی ارائه داد و از جمله آنها میتوان به بنیانگذاری بیمارستان عسگریه در سال ۱۳۴۵ و راهاندازی زایشگاه نرجس در اصفهان اشاره کرد. او اطلاعات فراوانی در عرصه طب داشت و به زبانهای انگلیسی و فرانسه کاملاً مسلط بود. درخواست زند کرمانی از مردم اصفهان این بود که در روزهای پنجشنبه، جمعه و اعیاد بر سر مزار او بروند و برایش فاتحهای بخوانند؛ چراکه به شهرهای فراوانی سفر کرد، اما از میان همه آنها اصفهان را بیش از همه دوست داشت و خدمات بسیاری به این شهر و مردمان آن ارائه داد.
حاج میرزا محمد کازرونی، مدیر یتیمخانه اصفهان بود و مخارج آن را از کارخانجات کازرونیها تأمین میکرد. از جمله اقدامات این شخصیت میتوان به ساخت بنای پیشین زینبیه در سال ۱۳۱۶ اشاره کرد. مزار این شخصیت نیکوکار در تکیه کازرونی واقع شده است. همچنین، میرزا محمدجعفر کازرونی، برادر میرزا محمد، مدیریت کارخانجات خانواده کازرونی را بعد از پدر برعهده گرفت. او زمینهای اولیه برای تأسیس دانشکده علوم عالی بهداری را که امروز به دانشگاه اصفهان معروف است، اهدا کرد.
میرزا محمدجعفر کازرونی در دوران نخستوزیری دکتر مصدق، برای حمایت از دولت، یک میلیون اوراق قرضه خرید تا به پیشگیری از سرنگونی دولت دکتر مصدق کمک کند. علاوه بر این، ساخت مسجد کازرونی در خیابان عباسآباد، تکمیل تکیه کازرونی و ساخت بناهای عامالمنفعه دیگر در شهر اصفهان و وقف آنها، از دیگر اقدامات نیکوکارانه او بهشمار میرود.
از دیگر شخصیتهای مدفون در تخت فولاد میتوان به شیخ مهدی فقیهایمانی، نوه حاج آقا منیر بروجردی اشاره کرد که با همکاری آیتالله شمسآبادی، درمانگاه مهدیه را در اصفهان بنیان گذاشت تا برای طلاب بهطور رایگان و برای دیگر مردم اصفهان خدماتی ارزنده ارائه دهد. همچنین، بنیانگذار دبیرستان تبریزی در میدان شهدای اصفهان، میرزا ابوالقاسم تبریزی است که در تکیه آقا لطیف خواجویی در تخت فولاد دفن شده است. این دبیرستان امروز یکی از مدارس موقوفه شهر اصفهان محسوب میشود.
از دیگر شخصیتهای نیکوکار مدفون در تخت فولاد میتوان به میرزا عباسعلی منتصر اشاره کرد که با روسها تجارت میکرد. او که انسانی خیر بود، با کازرونیها، همدانیان و... در تجارت شراکت داشت. منتصر زمینی برای ساخت بیمارستان حجتیه خرید که امروز بیمارستان حجت بن الحسن(عج) نام دارد و آن را وقف کرد. همچنین، خانه خود در خیابان چهارباغ را برای انجمن خیریه مددکاری صاحبالزمان(عج) اهدا کرد.
عزیزالله خان، ملقب به اعزازالدوله نیکپی، داماد ظلالسلطان بود که در دوران نمایندگی مجلس شورای ملی، برای ساخت تونل کوهرنگ و انتقال آب به زایندهرود تلاش فراوانی کرد. همچنین، پل شاپور را که امروز به پل فلزی شهرت دارد، در اصفهان ساخت. مزار او و همسرش در موزه سنگنبشتههای تخت فولاد قرار دارد.
عبدالکریم صیرفیانپور که در باغ طوبی در تخت فولاد مدفون است، اولین شرکت اتوبوسرانی در اصفهان را بنیانگذاری کرد. همچنین، سه هزار و ۶۰۰ نفر را با ۴۰۰ اتوبوس بهصورت زمینی به حج فرستاد و بازگرداند. او همراه شرکا و دوستان خود در جنگ جهانی دوم، با ۵۰۰ تریلی، گندم را از جنوب کشور به سراسر ایران انتقال دادند تا مردم را از قحطی نجات دهند.
در نهایت، محمد شیخزاده هراتی یزدی که مزار او نیز در باغ طوبی قرار دارد، تاجری بود که در اصفهان ازدواج و از ثروت خود برای ساخت مدرسه و مجموعه فرهنگی هزینه کرد تا از او احسان و نیکی برجای بماند و فارغالتحصیلان فراوانی در رشتههای گوناگون به جامعه تحویل دهد.
انتهای پیام
