طمع؛ عامل زوال ایمان و انسانیت

به گزارش ایکنا از اصفهان، آیت‌الله‌العظمی حسین مظاهری در سلسله‌گفتارهایی، به شرح ۴۰ رذیلت‌ اخلاقی پرداخته است که از سوی پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر معظم‌له منتشر و در سایت خبرگزاری ایکنا بازنشر می‌شود. شماره بیست‌ویکم این مجموعه به رذیله اخلاقی «طمع» اختصاص دارد.

اشتیاق و تمایل نفس به دارایی دیگران را طمع معنا کرده‌اند. هر چند عناصری نظیر ثروت، آبرو و مراتب نیکوی اجتماعی، از مصادیق دارایی انسان است، اما در بیشتر موارد، شوق به ثروت دیگران، طمع خوانده می‌شود. قرآن‌ کریم در بعضی از آیات، از چشم‌دوختن بندگان به زندگی و دارایی دیگران نهی فرموده است. از جمله در آیه 131 سوره مبارکه «طه» می‌فرماید: «وَ لا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلى‏ ما مَتَّعْنا بِهِ أَزْواجاً مِنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَياةِ الدُّنْيا لِنَفْتِنَهُمْ فيهِ وَ رِزْقُ رَبِّكَ خَيْرٌ وَ أَبْقى‏؛ دیدگانت را به آنچه برخی از اصناف آنان را بهره‌مند کردیم، ندوز، آنچه به آنان داده‌ایم، شکوفه (بی‌میوه و زیور و زینت) دنیاست تا آنان را در آن بیازماییم و رزق پروردگارت بهتر و پایدارتر است.»

بیشتر بخوانید:

• حرص؛ عطش سیری‌ناپذیر
• دنیادوستی؛ حسرت و اندوه بی‌پایان
• خودخواهی؛ سرچشمه انحطاط انسان
• اضطراب‏؛ زنجیری بر دست و پای اراده
• سنگ‌دلی؛ مانع پذیرفتن حق و حقیقت
• خود كم‌‏بینی؛ سدی در مسیر کمال
• عُجب؛ حماقت و نادانی محض
• تكبر؛ کلید درهای دوزخ
• كینه‎‌توزی؛ به زنجیر کشیدن قلب
• غضب؛ شعبه‌ای از جنون

منظور از چشم‌دوختن به دارایی دیگران در این آیه، همان طمع است. از امام صادق(ع) نقل شده که پیامبر اکرم(ص) پس از نزول این آیه شریفه فرمودند: «هر کس نظر خود را به دارایی مردم بدوزد، غم و اندوه او طولانی شده، ناراحتی‌اش تسلی نخواهد یافت: «مَنْ‏ أَتْبَعَ‏ بَصَرَهُ‏ مَا فِي أَيدِي النَّاسِ طَالَ هَمُّهُ وَ لَمْ يشْفَ غَيظُهُ.» (تفسیر القمی، ج ‏2، ص 6)

افراد مبتلا به صفت رذیله طمع، مشتاقند تا دارایی دیگران را به ثروت خود بیفزایند، هر چند ثروت دیگران اندک بوده، با این طمع‌ورزی جزو فقرا قرار گیرند. آن‌ها در این خصوص تفاوتی بین حلال و حرام، دور و نزدیک، خویش و بیگانه، عوام و خواص و اموال عمومی و بیت‌المال قائل نیستند. برخی اشخاص طمع‌کار به پدر و مادر خود نیز ترحم نمی‌‏كنند و در اموال آن‌ها طمع می‌ورزند. حتی برخی افراد به خمس و زکات نیز چشم طمع دارند و به‌ جای پرداخت وجوه شرعی، در آن تصرف می‌کنند.

طمع‌‏ورزی مفاسد و تبعات شومی در پی دارد. از آنجا که این رذیله خطرناک، انسان را در كمین اموال دیگران نگاه می‌دارد، وی را به رذائل دیگری نظیر دنیادوستی و غفلت از یاد خداوند دچار خواهد کرد و باعث می‌شود که آدمی از زمره مؤمنان خارج و به‌تدریج، انسانیت او نیز سلب شود.

در سیره اهل‌ بیت(ع) فراوان یافت می‌شود که آن بزرگواران همواره پیروان خود را از طمع و طمع‌ورزی دور نگاه داشته‌اند و هر گاه مشاهده می‌شد که طمع در وجود کسی ریشه دوانیده، فوراً به مبارزه اساسی با آن برخاسته‌اند. برخورد امیرالمؤمنین(ع) با برادر خود، عقیل که سهم بیشتری از بیت‌المال طلب می‌کرد، در همین راستا تفسیر می‌شود. آن حضرت آهن گداخته را نزدیک وی بردند تا سوزندگی آتش جهنم را که در اثر طمع‌ورزی و دنیاگرایی نصیب انسان می‌شود، درک کند و با این روش، درخت طمع را در دلش ریشه‌کن کردند. (نهج‌البلاغه، خطبه 224)

پس، مقابله با طمع به‌شدت نیازمند برخورد و مجاهدت عملی است؛ افرادی که احساس می‌کنند طمع در وجودشان رخنه کرده، برای مبارزه با آن باید از تمرکز فکری بر میزان دارایی دیگران خودداری کنند، از تجسس و تفحص در خصوص مقدار ثروت سایر اشخاص بپرهیزند و به‌طور کلی، با استفاده از تلقین بی‌نیازی به غیر خدا، امید خود را از دست‌یافتن به دارایی مردم قطع کنند و به فضل و رحمت خداوند متعال امیدوار باشند.